جدیدترین مطالب
انگلیس در مقابل دو گزینه انتخابی: پذیرش مقررات تجاری اتحادیه اروپا و یا تحمل فشارهای تعرفهای چین
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «قانون شتاببخشی صنعتی اتحادیه اروپا (IAA)، بریتانیا را به سمت رویارویی اقتصادی با چین سوق میدهد که لندن ترجیح میدهد از آن اجتناب کند. این قانون قرار است الزامات جدیدی تحت عنوان «ساخت اروپا» وضع کند و دسترسی شرکتها به برخی طرحهای یارانهای و قراردادهای تدارکات عمومی را به استفاده به میزان کافی از کالاها و قطعات تولیدشده در داخل اروپا مشروط سازد. یکی از اهداف این اقدام، حمایت از صنایع اروپایی در برابر کالاهای چینی ارزانقیمت و باکیفیت، از جمله خودروهای هیبریدی و برقی است.»
«سقف بدهی دولت»؛ اهرم قوی مجلس نمایندگان آمریکا برای مهار ترامپ در ادامه جنگ علیه ایران
شورای راهبردی آنلاین-رصد: « در واشنگتن هیچکس درباره سقف بدهی دولت فدرال صحبت نمیکند و دقیقا به همین دلیل است که این موضوع شایسته توجه است. بخش عمده بحثهای پیش از انتخابات درباره اقداماتی که مجلس نمایندگان با اکثریت دموکرات میتواند برای مهار ماجراجویی دونالد ترامپ در ایران انجام دهد، بر قطعنامههای محدودکننده اختیارات جنگی رئیسجمهور، احضاریههای کنگره و جلسات استماع متمرکز بود. جای تعجب نیست که هر سه ابزار با مانع یکسانی روبهرو هستند: وتوی رئیسجمهور؛ وتویی که اکثریت جدید کنگره آرای دوسوم نمایندگان لازم برای لغو آن را در اختیار نخواهد داشت.»
انتخابات میاندورهای آمریکا: یک تغییر و تحول کنترلشده
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «پیروزی دموکراتها در انتخابات میاندورهای آمریکا، اگرچه میتواند موقعیت سیاسی ترامپ را تضعیف و بر روند تصمیمگیریهای داخلی و خارجی واشنگتن اثر بگذارد، اما بهدلیل تداوم اجماع دوحزبی درباره مهار روسیه و چین، لزوما به تغییر بنیادین در جهتگیری سیاست خارجی آمریکا منجر نخواهد شد.»
آیندهای برای خلیجفارس: تبدیل گفتوگو به امنیت منطقهای
شورای راهبردی آنلاین -رصد: «امنیت خلیجفارس معمولا در چارچوب بازدارندگی، توانمندی نظامی و مشارکتهای خارجی مورد بحث قرار میگیرد. هر سه عامل اهمیت دارند، اما وقتی بحرانی آغاز میشود، عاملی سادهتر میتواند تعیینکننده باشد: آیا دولتها میتوانند در شرایطی که هنوز اطلاعات و واقعیتها روشن نیست، بهسرعت با یکدیگر ارتباط برقرار کنند؟»
اجلاس سران روسیه و آفریقا؛ گسترش تعاملات با دستاوردهای محدود
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «حضور روسیه در آفریقا طی سالهای اخیر گسترش یافته، اما همکاریهای روسیه با آفریقا در حوزههایی فراتر از امنیت همچنان از نظر دامنه و میزان پیشرفت نامتوازن و دستاوردهای اقتصادی آن محدود است. سومین اجلاس سران روسیه و آفریقا که ابتدا قرار بود در لیبی برگزار شود، روزهای ۲۸ و ۲۹ اکتبر در مسکو برگزار شد. کرملین این نشست را آزمونی برای سنجش نفوذ فزاینده روسیه در قاره آفریقا میداند.»
أحدث المقالات
انگلیس در مقابل دو گزینه انتخابی: پذیرش مقررات تجاری اتحادیه اروپا و یا تحمل فشارهای تعرفهای چین
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «قانون شتاببخشی صنعتی اتحادیه اروپا (IAA)، بریتانیا را به سمت رویارویی اقتصادی با چین سوق میدهد که لندن ترجیح میدهد از آن اجتناب کند. این قانون قرار است الزامات جدیدی تحت عنوان «ساخت اروپا» وضع کند و دسترسی شرکتها به برخی طرحهای یارانهای و قراردادهای تدارکات عمومی را به استفاده به میزان کافی از کالاها و قطعات تولیدشده در داخل اروپا مشروط سازد. یکی از اهداف این اقدام، حمایت از صنایع اروپایی در برابر کالاهای چینی ارزانقیمت و باکیفیت، از جمله خودروهای هیبریدی و برقی است.»
«سقف بدهی دولت»؛ اهرم قوی مجلس نمایندگان آمریکا برای مهار ترامپ در ادامه جنگ علیه ایران
شورای راهبردی آنلاین-رصد: « در واشنگتن هیچکس درباره سقف بدهی دولت فدرال صحبت نمیکند و دقیقا به همین دلیل است که این موضوع شایسته توجه است. بخش عمده بحثهای پیش از انتخابات درباره اقداماتی که مجلس نمایندگان با اکثریت دموکرات میتواند برای مهار ماجراجویی دونالد ترامپ در ایران انجام دهد، بر قطعنامههای محدودکننده اختیارات جنگی رئیسجمهور، احضاریههای کنگره و جلسات استماع متمرکز بود. جای تعجب نیست که هر سه ابزار با مانع یکسانی روبهرو هستند: وتوی رئیسجمهور؛ وتویی که اکثریت جدید کنگره آرای دوسوم نمایندگان لازم برای لغو آن را در اختیار نخواهد داشت.»
انتخابات میاندورهای آمریکا: یک تغییر و تحول کنترلشده
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «پیروزی دموکراتها در انتخابات میاندورهای آمریکا، اگرچه میتواند موقعیت سیاسی ترامپ را تضعیف و بر روند تصمیمگیریهای داخلی و خارجی واشنگتن اثر بگذارد، اما بهدلیل تداوم اجماع دوحزبی درباره مهار روسیه و چین، لزوما به تغییر بنیادین در جهتگیری سیاست خارجی آمریکا منجر نخواهد شد.»
آیندهای برای خلیجفارس: تبدیل گفتوگو به امنیت منطقهای
شورای راهبردی آنلاین -رصد: «امنیت خلیجفارس معمولا در چارچوب بازدارندگی، توانمندی نظامی و مشارکتهای خارجی مورد بحث قرار میگیرد. هر سه عامل اهمیت دارند، اما وقتی بحرانی آغاز میشود، عاملی سادهتر میتواند تعیینکننده باشد: آیا دولتها میتوانند در شرایطی که هنوز اطلاعات و واقعیتها روشن نیست، بهسرعت با یکدیگر ارتباط برقرار کنند؟»
اجلاس سران روسیه و آفریقا؛ گسترش تعاملات با دستاوردهای محدود
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «حضور روسیه در آفریقا طی سالهای اخیر گسترش یافته، اما همکاریهای روسیه با آفریقا در حوزههایی فراتر از امنیت همچنان از نظر دامنه و میزان پیشرفت نامتوازن و دستاوردهای اقتصادی آن محدود است. سومین اجلاس سران روسیه و آفریقا که ابتدا قرار بود در لیبی برگزار شود، روزهای ۲۸ و ۲۹ اکتبر در مسکو برگزار شد. کرملین این نشست را آزمونی برای سنجش نفوذ فزاینده روسیه در قاره آفریقا میداند.»
تنزل جایگاه اروپا از پیشگامی در دیپلماسی به دنبالهروی حقیرانه از آمریکا در قبال ایران

الدار ممدوف در تحلیلی که در وبسایت «ResponsibleStatecraft» منتشر شد، نوشت: ۱۰ سال پیش، در ۲۵ اکتبر ۲۰۱۶، پارلمان اروپا گزارشی درباره روابط با ایران تصویب کرد که دقیقا تجسمی از همین درک از کشورداری بود. این گزارش که تحت رهبری ریچارد هاویت، نماینده بریتانیایی پارلمان اروپا، تدوین شده بود، راهبرد آیندهنگرانهای برای تعامل با تهران پس از انعقاد توافق هستهای ۲۰۱۵، یعنی برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) ارائه میداد، دستاوردی دیپلماتیک که اتحادیه اروپا و کشورهای عضو آن یعنی بریتانیا، فرانسه و آلمان در آن نقش رهبری داشتند.
من بهعنوان مشاور سیاست خارجی در پارلمان اروپا، در طول آمادهسازی، مذاکرات و تصویب نهایی گزارش، از جمله در یک سفر حقیقتیاب به تهران، افتخار همکاری نزدیک با هاویت را داشتم. این گزارش با اکثریت قاطع ۴۵۶ رای موافق در برابر ۱۷۴ رای مخالف و ۶۷ رای ممتنع تصویب شد.
اما اهمیت آن بسیار فراتر از اعداد پارلمانی بود: این گزارش نمایانگر لحظهای بود که به نظر میرسید اروپا قادر به اقدام با دوراندیشی راهبردی است. تعامل با ایران ابزاری عملگرایانه برای پیشبرد منافع امنیتی و اقتصادی اروپا، تقویت اعتدال در ایران و تثبیت خاورمیانه بود.
۱۰ سال بعد، روابط اتحادیه اروپا و ایران در وضعیت وخیمی قرار دارد. اروپا بخش زیادی از اهرم اقتصادی خود را از دست داده، نفوذ دیپلماتیکش بهشدت کاهش یافته و نقشش در پرداختن به بحرانهای امنیتی منطقه حاشیهای شده است. برای درک ابعاد این افول، باید به عقب نگاه کرد و دید که رویکرد اروپا زمانی چقدر عملگرایانه و بلندپروازانه بود.
گزارش هاویت پیشنهاد توسعه روابط در حوزههای کلیدی از جمله گفتوگوی سیاسی، تجارت، تبادلات دانشگاهی، حقوق بشر و امنیت منطقهای را ارائه میداد. این گزارش تخصص اروپایی را برای کمک به ایران در تحقق معیارهای کارگروه ویژه اقدام مالی (FATF) که گامی کلیدی به سوی اصلاحات اقتصادی است، پیشنهاد میکرد.
این گزارش از شعارهایی که سالها توسط محافل تندرو در آمریکا، اسرائیل و برخی پایتختهای عربی ترویج میشد و ایران را تنها منبع آشوب منطقهای معرفی میکرد، فاصله میگرفت. در عوض، ایران را بهعنوان بازیگری ضروری در پرداختن به درگیریهای سوریه، عراق و یمن به رسمیت میشناخت و خواستار دیپلماسی اروپایی برای تشویق نزدیکی میان تهران و ریاض بود، درخواستی که سالها بعد، پکن و نه بروکسل، به آن عمل کرد.
نکته مهم این است که این گزارش صرفا در حد یک تمرین ساده در لفاظی پارلمانی باقی نماند. تنها چند هفته پس از تصویب آن، شورای امور خارجه اتحادیه اروپا رویکرد پارلمان برای تعامل با تهران را تایید کرد. همچنین از استقرار هیاتی از اتحادیه اروپا در تهران حمایت کرد. این نمونهای بود که در آن دیپلماسی پارلمانی به شکلدادن به جایگاه سیاسی گستردهتر اتحادیه اروپا کمک کرد.
واکنشها به این گزارش افشاگرانه بود. شورای ملی ایرانیان آمریکا (NIAC)، یک گروه طرفدار دیپلماسی مستقر در واشنگتن، از آن با اشتیاق استقبال کرد. تریتا پارسی، بنیانگذار و رئیس وقت آن، که اکنون معاون اجرایی مؤسسه کوینسی است، از راهبرد گسترش روابط تمجید کرد و در عین حال نسبت به انزوای مجدد و تهدیدهای نظامی هشدار داد.
شاید بهترین شاهد تاثیر این گزارش، استقبال خصمانه نیروهای متعهد به تقابل از آن بود. گروههای طرفدار اسرائیل، مانند مؤسسه فرااتلانتیک AJC (TAI)، دفتر بروکسل کمیته یهودیان آمریکا، این متن را به دلیل ادعای ناکامی در مقابله با تهدیدهای ایران علیه اسرائیل، حمایت آن از حزبالله لبنان و رژیم اسد در سوریه، و نقض حقوق بشر توسط ایران، محکوم کردند.
انتخاب غلط میان دفاع از حقوق بشر و تعامل با تهران بیوقفه توسط منتقدان این گزارش تبلیغ میشد. ما پیشنهاد کردیم که بحثها درباره حقوق بشر در چارچوب گستردهتری از گفتوگو جای گیرد، نه صرفا صدور محکومیت.
واکنشهای تهران نیز به همان اندازه آموزنده بود. سخنگوی وزارت امور خارجه تصدیق کرد که «نکات امیدوارکنندهای در این سند وجود دارد که میتواند به گشودن افقهای جدید در روابط اتحادیه اروپا و ایران و گسترش آن کمک کند.»
موانع در طرف ایرانی نیز وجود داشت. با این حال، در سالهای ۲۰۱۵ و ۲۰۱۶، بعید به نظر میرسید که موانع در هر دو طرف بتوانند مسیر مثبت را از ریل خارج کنند. دلیلی برای این باور وجود داشت که برجام، از دیدگاه فدریکا موگرینی، مسئول وقت سیاست خارجی اتحادیه اروپا، واقعا فقط کف و نه سقف روابط اتحادیه اروپا و ایران بود.
آن خوشبینی بهطرز غمانگیزی کوتاهمدت بود. وقتی دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در سال ۲۰۱۸ بهطور یکجانبه آمریکا را از برجام خارج کرد، با وجود تایید بینالمللی پایبندی ایران در آن زمان، اتحادیه اروپا رسما با تصمیم واشنگتن مخالفت کرد. اما شکاف میان اعلامیههای اتحادیه اروپا و ظرفیت آن برای اقدام جهت حفظ توافق بهزودی بهطرز دردناکی آشکار شد.
شرکتهای اروپایی تحت تهدید تحریمهای ثانویه آمریکا از ایران خارج شدند. بانکها از انجام تراکنش خودداری کردند. اتحادیه اروپا تلاش کرد تجارت را از طریق سازوکارهایی مانند اینستکس حفظ کند، اما اینها بهطرز تاسفباری ناکافی بودند. منافع اقتصادی وعدهدادهشده توافق برای ایران هرگز محقق نشد.
در این میان، E3 (بریتانیا، فرانسه، آلمان) در تلاشی نادرست برای دلجویی از ترامپ، خود موضعی بهطور فزاینده تندروانه در قبال ایران اتخاذ و آن را به بیثباتسازی منطقه و توسعه موشکهای بالستیک متهم کردند. اتهام دوم خشم خاصی در تهران برانگیخت، زیرا همین کشورهای اروپایی در حال افزایش عرضه سلاحهای پیشرفته به رقبای منطقهای ایران بودند. از دیدگاه تهران، موشکهایش برای دفاع ملی حیاتی بودند.
درس برای تهران آشکار بود: ممکن بود اروپا با واشنگتن اختلاف داشته باشد، اما قادر به محافظت از توافق هستهای نبود. این ناتوانی احتمالا عامل عمدهای در چرخش بعدی تهران به سوی مسکو بود که منجر به حمایتش از تهاجم روسیه به اوکراین شد و این به نوبه خود روابط اتحادیه اروپا و ایران را خصمانهتر کرد.
پیامدهای این شکست در جنگهای ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ آمریکا و اسرائیل علیه ایران آشکار شده است. اروپا بهجای آنکه بهعنوان یک میانجی دیپلماتیک مستقل، قادر به تسهیل گفتوگو و میانجیگری میان واشنگتن و تهران باشد، در تعریف نقشی مؤثر و معنادار برای خود با مشکل مواجه شده است.
فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، تمامقد از تجاوز اسرائیل حمایت کرد و آن را آشکارا با عنوان «کار کثیف» اسرائیل برای اروپاییها توصیف کرد. تنها رهبر اروپایی که قاطعانه با این تجاوز مخالفت کرد، پدرو سانچز، نخستوزیر اسپانیا بود که با وجود تلاشهای ترامپ برای وادار کردن مادرید به تسلیم، استفاده از پایگاههای نظامی اسپانیا برای جنگ را ممنوع کرد.
جایگاهی که اروپا زمانی رهبری دیپلماسی با ایران را در دست داشت، اکنون به صدور بیانیههای بیمایه و بیدندان تنزل یافته، در حالی که پاکستان، ترکیه و کشورهای خلیج فارس بهعنوان بازیگران دیپلماتیک مهمتری وارد شدهاند.
این تضاد با رویکرد ۲۰۱۶ حیرت انگیز است. بنابراین، سوال صرفا این نیست که اروپا چگونه نفوذ خود بر ایران را با خودنمایی اخلاقی و بیاعتباری دیپلماتیک معامله کرد، بلکه این است که آیا میتواند بار دیگر به آن درک و مهارت دیپلماتیک در عرصه حکمرانی و سیاستورزی بازگردد که زمانی امکان برخورداری از چنین اهرم نفوذی را برایش فراهم کرده بود؟
0 Comments