دکتر علی خرم، نماینده پیشین ایران در مقر اروپایی سازمان ملل در گفتگو با سایت شورای راهبردی روابط خارجی به بررسی رشد جریان راست گرایی و موج پوپولیسم در اتحادیه اروپا و آمریکا پرداخت و گفت: روی کار آمدن گرایش‌های مختلف در اروپا و آمریکا تا حدی با هم نسبت متقابل دارند. به این صورت که وقتی در آمریکا سوسیالیست‌ها روی کار بیایند در اروپا نیز این جریان بیشتر قوت می‌گیرد یا بالعکس در خصوص محافظه کاران و راست‌های افراطی نیز به همین صورت است.

آنچه در ادامه می خوانید متن کامل این گفتگوست:

پرسش: برگزیت و خروج انگلیس از اتحادیه اروپا چه تبعاتی برای امنیت اروپا و این کشور اروپایی به همراه دارد؟

رای مثبت اکثریت مردم انگلیس به خروج کشورشان از اتحادیه اروپا، تبعات بسیاری را هم برای این کشور و هم اتحادیه اروپا به همراه خواهد داشت که شاید بعد از مسائل اقتصادی یکی از مهم ترین پیامدها در حوزه نظامی و امنیتی باشد. چرا که به لحاظ نظامی خروج انگلیس از اتحادیه اروپا به هر دو طرف ضربه خواهد زد. باید توجه داشت که اتحادیه اروپا بخش عمده‌ای از هزینه‌های نظامی ناتو را پرداخت می‌کند و همچنین از نظر سیستم امنیتی و تبادل اطلاعات، انگلیس و اتحادیه اروپا با هم هماهنگ بودند. اما از این پس دیگر انگلیس نمی‌تواند مانند سابق از امکانات اتحادیه اروپا بهره ببرد. به همین دلیل از نگاه صاحب‌نظران و متخصصان اروپایی، خروج انگلیس از اتحادیه اروپا یک اشتباه استراتژیک محسوب می‌شود. حتی خود انگلیسی‌ها نیز به این موضوع معترف هستند، اما چون این طرح را به رفراندوم گذاشتند و رای آورد چاره‌ای جز اجرای آن ندارند.

پرسش: به لحاظ اقتصادی چه آسیب‌هایی به لندن و اعضای این اتحادیه وارد خواهد آمد و به طور کلی انگلیس چقدر در این اتحادیه وزن داشت؟

انگلستان در اتحادیه اروپا از رشد اقتصادی بالایی برخوردار است و یکی از کشورهای پیشرفته در اروپا محسوب می‌شود که بودنش در اتحادیه اروپا، بر وزن این اتحادیه افزوده بود. از این بابت از یک سو خروج انگلیس از اتحادیه اروپا باعث کاهش وزن این اتحادیه می‌شود و از سوی دیگر وزن خود کشور انگلیس را نیز کاهش خواهد داد. زیرا بودن در اتحادیه اروپا برای انگلیس، پرستیژ، امکانات اقتصادی، سیاسی و نظامی فراهم آورده بود. یعنی انگلستان در چارچوب اتحادیه اروپا می‌توانست از اقتصاد بارور و رشد اقتصادی بالایی برخوردار باشد. باید توجه داشت غالب تجارت انگلیس با اتحادیه اروپا صورت می‌گرفت و از تعرفه صفر برخوردار بود. اما اکنون که انگلیس قرار است از اتحادیه اروپا خارج شود دیگر مانند سابق از مزایای اقتصادی کشورهای عضو اتحادیه اروپا برخوردار نخواهد بود و احتمالا تعرفه اقتصادی تا 10 درصد میان این کشور و اتحادیه اروپا برقرار خواهد شد. این بدان معناست که برای تولیدکننده یا مصرف کننده انگلیسی به همین نسبت کالاها یا گران تر وارد می‌شود یا با قیمت بالاتری به اتحادیه اروپا صادر می‌شود. در نتیجه اتحادیه اروپا می‌تواند در یک بازار رقابتی، کالاهای دیگر کشورها را مصرف کند.

انگلستان یک بازار مالی جهانی بود و در اروپا از کشورهایی چون آلمان و فرانسه جلوتر بود. درواقع لندن نقش بازار مالی اتحادیه اروپا را ایفا می‌کرد و اکنون با خروج انگلیس از اتحادیه اروپا، این بازار مالی کلا جایگاه خود را از دست خواهد داد. یعنی هم اتحادیه اروپا به دنبال بازار مالی جدید خواهد بود و هم اینکه کشورهای دیگر نیز به لندن به عنوان یک بازار مالی نگاه نخواهند کرد. پیشتر کالاها و تکنولوژی انگلیس با کشورهای عضو اتحادیه اروپا به آسانی تبادل می‌شد، اما از این پس این تبادل متوقف می‌شود و انگلیس به عنوان یک کشور خارجی محسوب خواهد شد.

پرسش: لندن این ضربه و آسیب اقتصادی را چطور جبران خواهد کرد؟

لندن به جهت آنکه بازار تکنولوژی، تجاری، اقتصادی و مالی اتحادیه اروپا را از دست می‌دهد، مجبور است به کشورهایی که پیشتر خیلی با آنها ارتباط نداشت، متمایل شود. یکی از دلایلی که ترزا می در شورای همکاری خلیج فارس حضور یافت و صحبت‌هایی علیه ایران و به نفع کشورهای عربی به زبان راند، همین مسئله است. سخنان ترزا می، نشاندهنده ناتوانی و ضعف این کشور است. یعنی انگلیس چون خود را تنها می‌بیند به دنبال یافتن دوستان و بازارهای تجاری است.

پرسش: وضعیت راست افراطی در اروپا اکنون به چه صورت است؟

در خصوص شدت گرفتن گرایشات راست افراطی در اروپا باید گفت در اروپا همیشه راست‌های افراطی مخالف مهاجران، پناه جویان و افرادی بوده‌اند که از کشورهای آفریقایی و آسیایی به کشور آنها رفته‌اند. این افراد همواره تلاش دارند از موقعیت‌ها برای پیروزی خودشان استفاده کنند. لذا اگر حالت نرمال و صلح و ثبات در کشورها برقرار باشد راست‌های افراطی موفق به پیروزی در انتخابات نخواهند شد. اما امروز کل اروپا تحت تاثیر موضوع پناه جویان ملتهب است و بدین ترتیب احزاب راست گرا از این فرصتی که در اثر همه پرسی در انگلیس به وجود آمده می‌خواهند بهره برداری کنند. در اتریش، فرانسه، اسپانیا و آلمان و دیگر کشورها، احزاب راستگرا در پی آن هستند که قدرت را در اختیار بگیرند.

باید توجه داشت موجی که در انگلیس بر اثر شعارهای پوپولیستی به وجود آمد تا خروج این کشور از اتحادیه اروپا ادامه داشت. اما اکنون همان سیاستمداران انگلیسی به تقبیح سخنان خودشان مشغول هستند. یکی از این سیاستمداران، بوریس جانسون وزیر خارجه کنونی انگلیس است؛ او پیشتر شعارهای پوپولیستی می‌داد اما اکنون دربه در به دنبال آن است که عاقلانه تر سخن بگوید. یکی دیگر از رهبران راست افراطی انگلیس اخیرا گفته است که برای دیدار با دونالد ترامپ، به آمریکا سفر خواهد کرد تا او را از شعارهای پوپولیستی برحذر دارد. این بیانگر آن است که حتی خود رهبران راست افراطی نیز بعد از مدتی متوجه می‌شوند که سیاست‌هایشان راه به جایی نخواهد برد.

پرسش: پیروز شدن دونالد ترامپ به عنوان یک پوپولیست در انتخابات ریاست جمهوری آمریکا تا چه حد متاثر از فضای بوجود آمده در اروپاست؟

این موج وقتی در اروپا شکل گرفت دامنه آن تا آمریکا نیز رفت و شاهد هستیم که یک فرد پوپولیست در انتخابات ریاست جمهوری ایالات متحده روی کار آمده است. روی کار آمدن ترامپ، رهبران راست افراطی در اروپا را نیز امیدوارتر کرده است. نمونه این مسئله را در اتریش و فرانسه شاهد هستیم که راست‌های افراطی خیلی با اعتماد به نفس در حال فعالیت هستند. درواقع یک نسبت متقابل میان آمریکا و اروپا برقرار است؛ به این صورت که وقتی در آمریکا سوسیالیست‌ها روی کار بیایند، این مسئله باعث می‌شود که در میان کشورهای عضو اتحادیه اروپا نیز یک موج سوسیالیستی بوجود بیاید در مقابل وقتی راست افراطی در آمریکا پیروز شود، می‌بینیم که در برخی از کشورهای اروپایی نیز راست افراطی قوت می‌گیرد.

پرسش: تشدید گرایش‌ها به راست افراطی در میان کشورهای اروپایی چه تبعات امنیتی را به خصوص برای مهاجران و مسلمانان به دنبال خواهد داشت؟

باید در نظر داشت که مسئله پناهجویان با راست افراطی گره خورده است. در این میان اقدامات آنگلا مرکل، صدر اعظم آلمان در باز گذاشتن مرزهای آلمان به روی مهاجران، فقط برای کشورش مشکل ساز نشده بلکه برای کل اروپا مشکلاتی ایجاد کرده است. مرکل تلاش داشت ژست آزادمنشی به خود بگیرد و از این رو، مرزهای کشورش را بر 800 هزار پناهجو گشود. همان زمان داعش اعلام کرد که 3 هزار تن از عوامل خود را در قالب این پناهجویان به اروپا اعزام کرده‌ است. لذا می‌توان گفت شخصی مانند انیس عامری که چندی پیش در برلین با کامیون به یک بازارچه حمله کرد و افرادی را زیر گرفت در زمره همان افرادی است که داعش اعلام کرد وارد اروپا شده‌اند.

در نتیجه داستان پناهجویان امروز در اروپا به گونه دیگری دنبال می‌شود؛ اگر تا دیروز در اروپا برای پناهجویان دلسوزی می‌کردند امروز بسیاری از مردم اروپا از پناهجویان هراس دارند. این در حالی است که این پناهجویان هیچ گناهی ندارند و چون گروه‌های افراطی نیز در میان آنها به کشورهای اروپایی رفته‌اند امروز پناهجویان جایگاه سابق خود را از دست داده‌اند. اگر مرکل در آلمان رای نیاورد و راست‌های افراطی بر سر کار بیایند این مسئله باعث بغرنج‌تر شدن وضعیت پناهجویان در غرب خواهد شد.

از سوی دیگر وضعیت مسلمانان نیز در کشورهای اروپایی وخیم خواهد شد و شاهد تشدید اسلام هراسی در کشورهای غربی خواهیم بود.

باید توجه داشت قضیه‌ای که در سال 1933 در آلمان آغاز شد و به ظهور نازیسم در آنجا منتهی شد نیز جرقه‌اش با شعارهای افراطی زده شد.

در واقع بحران اروپا باعث شد که نازیست‌ها و راست‌های افراطی پیروز شوند و از همانجا راه برای پیدایش هیتلر و امثالهم باز شد. امروز نیز نگرانی رهبران اروپایی این است که مبادا چنین رویکردهایی مقدمه‌ای باشد برای آن حرکت‌های افراطی.