علی بیگدلی، کارشناس مسائل اروپا و استاد دانشگاه در گفتگویی با سایت شورای راهبردی روابط خارجی به بررسی چالش‌های امنیتی در اروپا پرداخت و گفت نظام سرمایه‌داری اروپای غربی با یک بحران عمیق مواجه شده است که از جمله نشانه‌های این بحران، تضاد طبقاتی و نابرابری‌های اقتصادی است. به گفته این کارشناس دو راه بیشتر برای مقابله با خطرات احتمالی ناشی از مهاجران اروپایی وجود ندارد نخست اینکه تفاوت طبقاتی میان اقشار مختلف جامعه کاهش پیدا کند و دیگر اینکه غشای امنیتی در کشورها افزایش پیدا کند.

آنچه در ادامه میخوانید متن کامل این گفتگوست:

پرسش: دکتر بیگدلی در ابتدا کمی راجع به این موضوع توضیح دهید که نظم امنیتی اروپا امروز با چه چالش‌هایی مواجه است و این چالش‌ها از کجا ناشی می‌شود؟

نظام سرمایه‌داری اروپای غربی با یک بحران عمیق مواجه شده است که از جمله نشانه‌های این بحران، تضاد طبقاتی و نابرابری‌های اقتصادی است که جمع کثیری از اقشار این جوامع را با مشکلات اقتصادی جدی روبرو کرده است. یعنی یک اقلیت محدودی صاحب بیشترین سرمایه در اروپای غربی هستند و روز به روز نیز فاصله میان فقیر و غنی در این کشورها افزایش می‌یابد. ضمن آنکه اروپای غربی هنوز با بحران اقتصادی سال 2008 دست و پنجه نرم می‌کند و نتوانسته از آن بحران عبور کند. بنابراین این مشکلات یک سری نارضایتی‌های عمومی را در جامعه اروپا ایجاد کرده است. از سوی دیگر مهاجرت‌ها از سمت مستعمرات فرانسه مانند الجزایر و تونس توامان با مهاجرت‌‌های اخیر از سوریه به سمت کشورهای اروپایی باعث شده که آنها با مشکلات امنیتی شدیدی مواجه شوند. مسئله دیگری که بسیار اهمیت دارد این است که جامعه اروپای غربی، تجربه امنیتی بعد از جنگ جهانی دوم را به یک باره ترک کرد زیرا تصور نمی‌کردند با چنین مشکلاتی روبرو شوند. لذا آنها توانایی ایجاد یک فضای امنیتی را ندارند و از سویی نمی‌خواهند جامعه شان نیز امنیتی شود. به ویژه در مقطع فعلی با توجه به اینکه اکنون در روزهای نزدیک به سال جدید میلادی به سر می‌بریم سیاستمداران غربی نمی‌خواهند که با گسیل کردن نیروهای امنیتی به شهرها، چهره و فضای جامعه را خشم آلود و خشن جلوه دهند. مجموعه این مسائل باعث شده که سطح آسیب پذیری جوامع اروپای غربی به سرعت کاهش پیدا کند. لذا مقامات این کشورها باید به این فکر باشند که با توجه به فضایی که اکنون در جامعه جهانی رخ داده و نارضایتی‌های داخلی در اروپا شکل گرفته، مقداری فاصله بین فقیر و غنی را کاهش دهند. زیرا این اختلافات طبقاتی برای هر کشوری یک نقطه ضعف بزرگ است و مشکل آفرین خواهد شد. مخصوصا در کشورهای اروپای غربی که یک مجموعه سرمایه داری و امپریالیستی هستند باید این اختلافات و فاصله‌ها کاهش پیدا کند.

در چنین وضعیتی جوانی که حادثه اخیر را در برلین رقم زد از برلین تا میلان را طی کرده اما هیچ کس متوجه او نشده است. این مسئله بیانگر آن است که کشورهای غربی از نظر سیستم و نظام امنیتی، ضعف دارند که این ضعف باید جبران شود.

جوانی که به هر صورت شهروند آلمان شده است خیلی با داعش ارتباط مستقیمی ندارد اما به دلیل فقر اقتصادی و مشکلاتی که بر او و خانواده‌اش حاکم است، او خود را به داعش متصل کرده و در پی آن است که از این طریق به نوعی انتقام جویی کند.

لذا نارضایتی‌های حاصل از تفاوت طبقاتی و نابرابری‌های اقتصادی است که مهاجران اروپایی را به سمت گروه‌هایی چون داعش جذب می‌کند. این در حالی است که داعش نیز کاملا هوشمندانه این افراد را رصد می‌کند و برای عضویت آنها تلاش‌هایی را صورت می‌دهد. بنابراین دو راه بیشتر برای مقابله با خطرات احتمالی ناشی از مهاجران اروپایی وجود ندارد نخست اینکه تفاوت طبقاتی میان اقشار مختلف جامعه کاهش پیدا کند و دیگر اینکه غشای امنیتی در کشورها افزایش پیدا کند.

پرسش: در مقایسه با اروپا، به نظر شما فضای امنیتی در ایالات متحده پس از روی کار آمدن ترامپ به چه سمتی خواهد رفت؟

باید توجه داشت که غشاهای امنیتی در آمریکا خیلی دقیق‌تر از اروپای غربی است؛ به عنوان مثال در کشور فرانسه در عرض یک سال، سه بار حادثه تروریستی اتفاق افتاد اما در آمریکا شاهد چنین مسائلی نبودیم. چرا که طی دوران ریاست جمهوری باراک اوباما تلاش‌هایی صورت گرفت تا فاصله طبقاتی میان اقشار مختلف جامعه کاهش پیدا کند. در این میان اگر دونالد ترامپ روی کار بیاید و با توجه به خاستگاه حزب جمهوریخواه که اشرافیتی است، توده‌ها را در نظر نگیرد، ممکن است در آمریکا نیز شاهد حرکاتی اعتراضی باشیم. در انگلستان نیز شاهد هستیم که امنیت بیشتری حاکم است و به طور کلی شبکه‌های امنیتی آمریکا و انگلیس شباهت بیشتری به یکدیگر دارد. اما کشورهایی چون فرانسه و آلمان به لحاظ امنیتی تاحدودی ضعیف هستند و نمی‌توانند به خوبی امنیت جامعه را تامین کنند.

پرسش: ابعاد بازگشت شبه نظامیان اروپایی از عراق  و سوریه به سرزمین های خود و آغاز موج حملات تروریستی در این قاره تا چه میزان امنیت اروپا را دچار چالش خواهد کرد و راهبردهای احتمالی اروپا برای مقابله با تهدیدهای امیتی چه چیزهایی هستند؟

اگر کسانی که از کشورهای اروپایی به گروه‌هایی چون داعش پیوسته‌اند به کشورهایشان بازگردند، شرایط در این کشورها خیلی وخیم تر خواهد شد. اگرچه در رابطه با بازگشت این افراد به کشورهایشان از سوی نیروهای امنیتی اروپا حساسیت‌های زیادی اعمال می‌شود اما این حساسیت باید بیشتر شود و نسبت به ورود و خروج افراد کنترل‌ها افزایش یابد. در عین حال همانطور که اشاره کردم اروپایی‌ها از مسئله اختلافات طبقاتی میان اقشار مختلف نیز ضربات زیادی خورده‌اند. بنابراین یکی دیگر از دستورکارهای کشورهای اروپایی برای مقابله با تهدیدات امنیتی باید کاهش این فاصله باشد. اروپایی ها باید به گونه‌ای رفتار کنند و سیاست‌هایی را در پیش بگیرند که اقشار مختلف همچون مهاجران نیز خود را از درون جامعه احساس کنند و بین آنها با دیگران تبعیض قائل نشوند. ببینید برای ریشه یابی اقدامات تروریستی در کشورهای اروپایی به نمونه‌ای که چندی پیش در آلمان رخ داد اشاره می‌کنم. آلمان درخصوص مرد جوانی که در فروشگاه شهر مونیخ دست به کشتار مردم زد به این نتیجه رسیده است که  اولا این جوان با داعش هیچ ارتباط سازمانی نداشته و حتی در آلمان هم متولد شده است و در نتیجه یک سری سرخوردگی‌های روحی روانی دست به چنین اقدامی زده است. به نظر من دلیل این اقدام هم سرخوردگی شدیدی است که عده زیادی در اروپا دچار آن هستند  که این نوع سرخوردگی‌ها برای شهروندان درجه دو در اروپا بسیار متداول است. این جوان هم از همان طیف است و به رغم اینکه در آنجا متولد شده است نتوانسته در کار خود خیلی موفق باشد و این نابرابری‌های حاصل از نظام سرمایه داری هم بیشتر او را در تنگنا و فشار قرار داده و باعث شده دست به چنین اقدام غیرانسانی بزند.