دکتر مهدی مطهرنیا در مصاحبه با سایت شورای راهبردی روابط خارجی گفت: قطعنامه ای که از سوی اتحادیه اروپا ارائه شده به نظام اقتصاد جهانی و تجار بین المللی این نوید را می دهد که می توانند از طرفیت های عظیم ایران برای گسترش روابط تجاری خود استفاده کنند.

آنچه در ادامه می خوانید متن کامل این گفتگوست.

پرسش: قطعنامه جدید از منظر راهبردی چه پیام هایی دارد؟

اتحادیه اروپا جزء سه قطب قدرت در آستانه تشکیل نظم نوین جهانی در قرن 21 میلادی است. در اندازه گیری قدرت ملی؛ هشت پیشران بسیار مهم مطرح شده که بر اساس این پیشران ها قدرت ملی کشورها مورد ارزیابی و سنجش قرار می گیرد. بر این اساس، در سال های اخیر، اتحادیه اروپا توانسته به تنهایی 14% از قدرت جهان را در اختیار داشته باشد که این میزان برابر با قدرت چین در جهان محسوب می شود. در دهه گذشته با درصدهایی بالا و پایین، اتحادیه اروپا توانسته است در کنار چین و ایالات متحده آمریکا به عنوان سه قطب اصلی قدرت، در نظام بین الملل مطرح باشد و لذا از این جهت اتحادیه اروپا جایگاه مشخصی را در حوزه نظام بین الملل دارد و در آستانه شکل گیری هندسه جهانی آینده قدرت باید بگوییم که اتحادیه اروپا و آنچه که آنها پس از تنش های بسیاری که در اجرایی شدن برجام به انجام رسانده است تا حدود زیادی نشان دهنده آن است که غرب سیگنال های مثبتی را در جهت تحرک بیشتر برای افزایش تعامل با تهران به عنوان نقطه ثقل هارتلند بزرگ در نئوهارتلند ایفا می کند و از این جهت ادراک قابل توجهی از جایگاه ژنوم ژئواستراتژیک ایران در غرب حاصل شده است.

آنچه در کنار این موضوع اهمیت دارد این است که اتحادیه اروپا با وجود تمام اختلافاتی که با ایالات متحده آمریکا در جبهه غرب دارد، باز هم این اختلافات هیچگاه برتری بر نکات اشتراک و نقاط هم سویی بین اروپا و ایالات متحده آمریکا نگذاشته است و در فراز و نشیب های گوناگون تاریخی با وجود گرایش نخبگان بزرگ اروپا، در ارتباط با جدا کردن اتحادیه اروپا در جبهه غربی از ایالات متحده آمریکا، شاهد هم گرایی این دو جغرافیا در دو سوی اقیانوس، در جبهه غربی بوده ایم و لذا باید اینگونه در نظر داشته باشیم که چنین قطعنامه ای در چنین فضایی بدون هماهنگی با ایالات متحده آمریکا و چراغ سبز واشنگتن صورت نپذیرفته است. این بدان معنا نیست که اتحادیه اروپا از استقلال عمل در کنش سیاسی خود در نظام بین الملل برخوردار نیست بلکه بدین معناست که به هر ترتیب اتحادیه اروپا با تعقل و خردورزی سیاسی در این زمینه با ایالات متحده آمریکا با درصد بالایی و ضریب قابل قبولی از هماهنگی دست پیدا کرده بودند و این ها می تواند نشانه های آشکاری برای تهران در جهت ورود مقتدرانه تر به فضای بین المللی باشد.

پرسش: شما چه فرصت ها و تهدیدهایی برای این قطعنامه قائل هستید؟

به هر ترتیب هر قطعنامه ای نقطه عظیمتی در یک حرکت و کنش سیاسی نسبت به بافت موزونی مطرح شده بر آن قطعنامه است. بافت موزونی مطرح شده در این قطعنامه افزایش همکاری با تهران است. فراموش نکنیم در حافظه تاریخی گفتگوهای انتقادی ایران و اروپا در زمان دولت سازندگی شروع شد و انگلیس ها طراح آن بودند و فیشر آلمانی که آن زمان وزیر امور خارجه بود و ارتباطات مناسب تری نسبت به دیگران با تهران و به ویژه وزیر امور خارجه وقت ایران، آقای دکتر علی اکبر ولایتی داشت، آن را عملیاتی کرد بعد ها این گفتگوهای انتقادی به گفتگوهای سازنده کشید و در دولت نهم و دهم در آن اختلال ایجاد شد، اما در دولت یازدهم با تحرک دکترین تعامل سازنده ما شاهد ایجاد فضای مثبت در جهت همکاری و تبادل امتیاز بیشتر میان ایران و اتحادیه اروپا هستیم. لذا باید بگوییم این فرصتی است که ما بتوانیم مقتدرانه در نظام بین الملل با خردورزی سیاسی ضمن حفظ اصول و ارزش های برخواسته از انقلاب اسلامی، جهت گیری خرد ورزانه و مجرب خود در حوزه سیاست خارجه را در نظام بین الملل به نمایش بگذاریم و با هزینه های کمتر منافع بیشتر را به ارمغان بیاوریم. این نکته این فرصت را دارد.

اما تهدیدی که برای آن وجود دارد در پایتخت های کشورهای اصلی اروپا و به ویژه در پایتخت ایران، تهران، است. به هر ترتیب عده ای از افراد هرگونه تعامل با کشورهای غربی را نه نشان از اقتدار؛ بلکه نشان از سازش معرفی کرده و زمینه های ایجاد یک نوع فضای بدبینانه و دلواپسانه را فراهم می سازند. در این زمینه باید بگوییم با توجه به نزدیک بودن زمان انتخابات ایران، بی تردید این نوع رفتارها در ادبیات سیاست زده؛ و نه ادبیات سیاسی ایران، زمینه گفتگوهای حاشیه ای و اتلاف دهنده انرژی را فراهم خواهد ساخت و موجب خواهد شد که به هر ترتیب جبهه بندی در ارتباط با این معنا پیش بیاید. از طرف دیگر باید فراموش نکنیم که در میان نخبگان سیاسی حاکم بر ایران همواره تلاش شده است که از نقاط اصطکاک میان آمریکا و اروپا با یک نگاه تقلیدگرایانه سیاسی و آرزومندانه در حوزه حکومتی استفاده شود و بر این اساس تلاش داشتند نزدیکی با اروپا را در تقابل با ایالات متحده آمریکا معرفی و از این جهت شکافی را میان ایالات متحده آمریکا و اروپا مدیریت کند این درحالیست که باید از تجربه های گذشته پند بگیریم که در عین وجود اصطکاک میان واشنگتن و اتحادیه اروپا؛ میزان پیوستگی و همگرایی میان این دو قطب قدرت غربی به اندازه ای زیاد است که در نهایت این دو قطب قدرت حتی با قدرت های شرقی در زمینه های مسایل منطقه ای و زیرسیستمی نظام بین الملل به تبادل امتیاز می پردازند و دل بستن و طراحی استراتژی های ملی بر روی این اصطکاک ها و شکاف ها تا حدودی ساختن خانه بر روی شن های روان است.

پرسش: آثار این قطعنامه بر روابط منطقه ای و بین المللی ایران را چگونه ارزیابی می کنید؟

به هر ترتیب باید بپذیریم این قطعنامه فضای روانی سیاسی مثبتی را در جهان ایجاد می کند. برداشته شدن تحریم ها آن هم با یک قطعنامه محکم از سوی اتحادیه اروپا تا حدود زیادی روی عملکرد تجار در بازار تجارت بین المللی، بانک ها و سرمایه گذاران پولی در بازار اقتصاد جهانی نسبت به ایران اطمینان بیشتری حاصل می شود و گشایش های بهتری را در حوزه های گوناگون تجاری، اقتصادی و مالی و پولی برای ایران می تواند فراهم کند. این اثر روانی به هر ترتیب یک فرصت است که باید از آن استفاده شود.

اثر سیاسی آن ایجاد فضای مثبت برای ممانعت از چالش برانگیزی نئوپان های موجود در تهران و در واشنگتن است و  باید بپذیریم در پایتخت های هر دو کشور نو محافظه کارانی وجود دارند که با برجام و مسایل مربوط به ارتباط کشورهای غربی با تهران و برعکس، نگاه چندان مناسبی را در ادبیات سیاسی تجوید نمی کنند و  لذا این یک فرصت است که با ایجاد یک ارتباط مستحکم که متضمن منافع ایران و کشورهای اتحادیه اروپا باشد، زمینه های همکاری مثبت تر در جهت رسیدن به منافع بیشتر فراهم آید لذا چالش های موجود را در این جهت باید به عنوان یک چالش به فرصت تبدیل کرد وگرنه می توان گفت که این چالش ها در صورت عدم موفقیت می تواند خود تهدیدی بر تحرک مثبت از جهت گسترش تعامل سازنده بین المللی توسط تهران و دولت یازدهم محسوب شود.