دراین میان، خاورمیانه یکی از مناطق جهان است که بالاترین سطح تروریسم در آن دیده می شود. زمینه ها و بسترهای مختلفی هم در شکل گیری و تداوم آن در خاورمیانه تاثیر گذار بوده است که از عوامل داخلی تا خارجی را دربرمی گیرد. اما آنچه امروز اهمیت تروریسم را برای غربی‌ها دوچندان کرده، خارج شدن آن از چارچوب مرزهای خاورمیانه و گسترش آن تا اروپا و آمریکاست.

با توجه به تحولات چند ساله اخیر در سطح منطقه به ویژه در سوریه و عراق، شوراآنلاین گفتگویی اختصاصی را با سیدمحمدجواد هاشمی نژاد، دبیرکل بنیاد هابیلیان و دبیر کنگره ملی ۱۷۰۰۰ شهید ترور با محوریت تروریسم در خاورمیانه ودلایل و پیامدهای آن داشته که در ادامه می توانید آن را مطالعه کنید.

شوراآنلاین: چرا خاورمیانه مستعد کنش‌های تروریستی است؟

هاشمی نژاد: خاورمیانه نه در شرایط فعلی، بلکه در طول قرون گذشته به دلایل مختلف مستعد توجه همه جهانیان بوده است. در اندیشکده های بین المللی و مراکز آکادمیک مشاهده می‌کنیم که غربی‌ها در تئوری‌های خود تاکید می‌کنند هر کسی که بخواهد بر جهان آقایی و سروری کند بایستی بر خاورمیانه و به خصوص غرب خاورمیانه تسلط داشته باشد. مضاف بر آنکه قلب این منطقه، غرب خاورمیانه، قلب جمهوری اسلامی ایران است. این منطقه چهارراه گذر بین شرق و غرب و محل اتصال چند قاره محسوب می‌شود. بخش اعظمی از تجارت جهانی نیز از طریق این منطقه صورت می‌گیرد و همچنین بخش مهمی از انرژی جهان در این منطقه قرار دارد. همه این عوامل شرایط راهبردی خاصی به وجود آورده که باعث می شود این منطقه در طول قرون گذشته همواره مورد توجه قدرت‌های مسلط جهانی قرار بگیرد. حال آنکه اگر خاورمیانه بخواهد رشد طبیعی خود را داشته باشد و به طور طبیعی به دنبال استعداد فراوانی که در منطقه وجود دارد، برود، نه تنها نیازمند به منطقه دیگری به خصوص غرب نخواهد بود، بلکه غربی ها و یا هر قدرت دیگری محتاج این منطقه می شوند. پس به طور طبیعی قدرت‌های مسلط درصدد این برمی آیند که این منطقه را به آشوب بکشند و تشنج ایجاد کنند تا بتوانند در این منطقه منافع نامشروع خود را به هر شکلی تامین کنند. بنابراین هر تحولی که در این منطقه وجود داشته چه تحولاتی که مربوط به کودتاهای مختلف در این منطقه بوده، چه تحولات دیگر، مشاهده می‌کنیم به شکلی قدرت های جهانی در این تحولات نقشی ایفا کرده‌اند. طبیعی است که در این منطقه ملت‌هایی پیدا شوند که به این اقدامات قدرت‌های خارجی عکس العمل نشان دهند، نظیر آنچه در انقلاب اسلامی شاهد بودیم و یا تحرکاتی مثل بیداری اسلامی که اخیرا در کشورهای دیگری اتفاق افتاد و حوادث بعدی نیز به همین شکل است. اما غرب و قدرت‌های مسلط نیز به اقتضای شرایط تلاش می‌کنند تا تحرکات مردمی منطقه را خنثی کنند، اگر زمانی کودتاهای نظامی این هدف را برای آنها محقق کند که چه بهتر، در غیر این صورت گروه ها و گروهک های تروریستی، جنایتکاران و تبهکاران به ابزار اصلی قدرت‌ها برای تسلط‌شان بر این منطقه تبدیل می شوند.

شوراآنلاین: گروهک‌های تروریستی چگونه در خاورمیانه تکثیر شدند؟

هاشمی نژاد: وقتی که قدرت های جهانی و کشورهای بیگانه، بخشی از ثروت های خودشان را برای اینکه یک منطقه ای را به تیول خودشان در بیاورند در منطقه سرمایه گذاری می کنند، تمام راه ها و امکاناتی را که برای آنها این شرایط را به وجود آورد، بررسی می کنند. یکی از این ابزارها خط کشی هایی است که در اطراف مرزها انجام دادند تا ریشه دشمنی ها را در بین کشورهای همسایه ایجاد کنند. اگر ملاحظه کنید، متوجه می‌شوید در هر منطقه و  هر کشوری ادعاهایی نسبت به کشور همسایه وجود دارد. در کنار این باید به لشکرکشی غربی‌ها اشاره کرد که مزید علت شده است. به عنوان مثال در کشور عراق شاهد هستیم که بعد از اینکه صدام ساقط شد شرایط طوری را چیدند که همیشه این کشور دچار نوعی تنش و بحران باشد.  گروه های تروریستی هم به همین شکل است. یعنی آنها را بررسی می کنند تا ببینند در کدام منطقه می توان بیشتر دشمنی و تفرقه ایجاد کرد. یعنی همان شیوه معروف انگلیسی‌ها که می‌گویند “تفرقه بینداز و حکومت کن”. هم اکنون نیز تمرکز خود را بر دامن زدن به اختلافات فرقه‌ای گذشته‌اند، این در حالی است که مردمان شیعه و سنی قرن‌ها در این منطقه با مسالمت، صلح و صفا با یدیگر زندگی کرده‌اند، اما چه طور می شود یک دفعه از دل این جوامع ناگهان چنین تنش های فرقه ای ایجاد می شود و از دل این تنش ها، گروه هایی به وجود می‌آیند که با نگاه های عقیدتی مناطقی را انتخاب می‌کنند که معمولا به شدت ضعف دارند و دچار فقر هستند و زمینه‌های تشتت در آنها وجود دارد. برای مثال، در افغانستان که 30 سال تجربه جنگ دارد، وقتی بررسی می‌کنیم، نقش قدرت های خارجی را در تداوم بحران این کشور به وضوح می‌بینیم؛ ابتدا اتحاد جماهیر شوروی سابق و سپس آمریکایی‌ها به آنجا لشکرکشی کردند. همچنین در عراق ملاحظه می‌‌کنید که حضور آمریکایی ها چه حوادثی را ایجاد کرد. در خیلی کشورها و جاهای دیگر همین طور است و این حوادث سلسله مصیبت‌های تزریقی است که کاملا نقش قدرت‌های خارجی در آنها واضح و آشکار است، حتی خود مقامات غربی هم به صراحت به آنها اذعان کرده‌اند. خانم هیلاری کلینتون در کتابی که با عنوان گزینه سخت یا دشوار صراحتا می گوید القاعده را خود ما به وجود آوردیم و ایجاد کردیم.

شوراآنلاین: تروریسم در خاورمیانه تا به کجا پیش خواهد رفت و چه چشم اندازی برای آن قابل تصور است؟

هاشمی نژاد: عملکرد گروه های تروریستی بسته به تصمیم و عدم تصمیم کشورها دارد؛ اگر کشورها بتوانند در کنار هم برای مبارزه با تروریسم به یک نتیجه مشترکی برسند، به تبع گروه های تروریستی دچار چالش جدی خواهند شد و اگر نخواهند برای مقابله با تروریسم اقدامی کنند طبیعتا گروه ها و گروهک های تروریستی قدرت بیشتری هم پیدا می کنند.  اگر نگاهی به عملکرد گروهک های تروریستی که در داخل کشور ما فعال بودند داشته باشیم متوجه می‌شویم که اقدامات این گروه‌ها در ابتدا شدت گرفت، اما سپس افول پیدا کرد، چرا که قدرت نظامی و اطلاعاتی و امنیتی ایران افزایش یافت. کشورهای مختلف هم همین طور است، به عنوان مثال در موضوع سوریه، غرب و بعضی کشورهای منطقه گروه‌های مسلح ایجاد کردند و به جان مردم انداختند. بنابراین قدرت و عدم قدرت گروه های تروریستی بستگی به نقشی کسانی دارد که در مقابل این گرو‌ها هستند، یعنی کاملا بستگی به نقشی دارد که دولت های ذینفع ایفا می‌کنند.

شوراآنلاین: به نظرتان تروریسم تا چه حد قابلیت تسری به سایر مناطق به ویژه اروپا و آمریکا را دارد؟

هاشمی نژاد: بر اساس استدلال و دیدگاه مکتبی جمهوری اسلامی ایران برای رسیدن به هدف بایستی ابزار مقدس هم وجود داشته باشد و برای رسیدن به هدف از هر وسیله ای نباید استفاده کرد؛ یعنی برای رسیدن به هدف خوب نباید از ابزار بد استفاده کرد، چه برسد که هدف هم بد باشد. اما این نگاه در دیدگاه غربی که تابع ایدئولوژی نیست و اصالت مبتنی بر سود است، هیچ تفاوتی نمی کند و مهم نیست که سود از چه راهی به دست می‌آید. از همان اول جمهوری اسلامی ایران هشدار داد که نمی توان برای رسیدن به مقاصد، از ابزار تروریستی استفاده کرد، چرا که معتقد بود این ابزارهای تروریستی به کشورهای حامی تروریسم باز خواهد گذشت و همین طور هم شد. حتی کشورهایی که در منطقه عامل این تشنجات هستند و در خدمت سیاست‌های غربی قرار دارند نظیر کشور ترکیه و عربستان امروزه هزینه‌های حمایت از تروریسم را می‌پردازند و ما شاهد انفجارهای تروریستی در این کشورها هستیم. در واقع آنچه که غربی‌ها در کنار متحدان منطقه‌ای خود ساختند و ایجاد کردند در حال بازگشت به درون مرزهای خودشان است. امروز شاهد هستیم که اگر این گروهک های جنایتکار و باندهای تبهکاری نتوانند در کشور مقصد به فعالیت خود ادامه بدهند، به سرزمین مبدا باز می‌گردند تا فعالیت‌های خود را در آنجا ادامه بدهند.