عبدالرضا فرجی راد/ استاد ژئوپلیتیک دانشگاه

دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا اخیرا در توئیتی خطاب به متحدان اروپایی خود نوشت:«آمریکا از همپیمانان اروپایی خود می‌خواهد که بیش از 800 عنصر گروه داعش که در سوریه بازداشت شده‌اند را به کشورهای‌شان بازگردانند.» وی با اشاره به اینکه خلافت داعش در آستانه سقوط است از کشورهای اروپایی خواست که عناصر این گروه را پس از بازگشت به کشورهایشان محاکمه کند.

در رابطه با توئیت اخیر رئیس‌جمهوری آمریکا چند نکته حائز اهمیت است؛ نخست آنکه کردهای شمال سوریه متحدان آمریکا هستند و داعشی‌ها بویژه خانواده‌ها و فرزندان آنها باری بر دوش کردها به شمار می‌روند. همچنین بخشی از کمک‌های مالی‌ آمریکا به کردها تعلق می‌گیرد و اکنون ترامپ تلاش دارد با این تصمیم فشار بر کردها را کاهش دهد.

مسئله دیگر اینکه ترامپ می‌خواهد با توئیتی که منتشر کرده رسما اعلام کند طی هفته‌های آینده کار داعش را یکسره خواهند کرد. یعنی با بمباران مواضع داعش توسط آمریکا و با کمک کردها، مسئله داعش حداقل در بخش شرقی سوریه پایان می‌یابد و تنها باید برای آنچه که باقی مانده آوارگان و خانواده‌های آنها هستند فکری کرد. یعنی کشورهای اروپایی باید داعشی‌هایی که از آن کشورها آمده‌اند را پذیرفته و محاکمه کنند.

مسئله سوم به توصیه ترامپ به کشورهای اروپایی در خصوص دادگاهی کردن تروریست‌های داعش بازمی‌گردد؛ طبیعتا چنین مسئله‌ای بین 28 کشور اروپایی اختلاف‌برانگیز است. در حال حاضر بریتانیا، آلمان و کشورهای کوچک‌تر اروپایی هر کدام یک نظر و نگاه متفاوت در این رابطه دارند. این در حالی است که کشورهای اروپایی به ویژه اتحادیه اروپا باید درباره اینگونه مسائل کمی متحدتر عمل کنند زیرا اگر اتحاد نداشته باشند با توجه به باز بودن مرزهای 28 کشور اروپایی، اگر یکی از این کشورها تروریست‌های داعش را بپذیرد به نحوی بر روی امنیت دیگر کشورها تاثیرگذار خواهد بود. بنابراین این مسئله بین کشورهای اروپایی اختلافاتی ایجاد خواهد کرد. ضمن آنکه ترامپ از زمان روی کار آمدن به دنبال ایجاد شکاف و اختلاف بین‌ کشورهای اروپایی است و در نهایت تفکر وی بر این رویکرد استوار است که اتحادیه اروپا را دچار فروپاشی کند.

اوج این اختلافات نیز در نشست ورشو مشاهده شد که طی آن یک دسته از کشورهای اروپایی به ویژه اروپای شرقی همراه با آمریکا یک مسیر را طی کردند و یک دسته دیگر شامل اروپای غربی و جنوبی راه دیگری را پیمودند.

البته احتمالا اروپایی‌ها این درخواست آمریکا را نخواهند پذیرفت، زیرا این عناصر باقی‌مانده و خانواده‌هایشان جمعیت قابل توجهی هستند و به طور قطع و یقین امنیت اروپا را دچار مشکل خواهند کرد.

لذا سناریوی محتمل این خواهد بود که منطقه‌ای را در یک کشوری که خیلی مسائل امنیتی و به لحاظ استراتژیک نیز جایگاه مهمی نداشته باشد در نظر بگیرند و با پرداخت هزینه به کشور مذکور،‌ این تروریست‌ها را در آنجا مستقر کنند. همچنین سناریوی دیگر اینکه توافق کنند تا این تروریست‌ها را به منطقه جزیره مانندی انتقال دهند.

اما در هر صورت بعید است که کشورهای اروپایی این عناصر باقی‌مانده داعشی را در کشورهایشان بپذیرند. ضمن اینکه اگر بخواهند این تروریست‌ها را بپذیرند افکار عمومی در این کشورها نیز باید آمادگی لازم را داشته باشد. زیرا این افراد به هر کشوری که بروند مشکل آفرین خواهند بود و دولت باید امنیت آنها را تامین کند.

ضمن اینکه اروپایی‌ها می‌خواهند به نوعی به کسانی که در داخل اروپا زندگی می‌کنند و تفکرات افراطی دارند این درس را بدهند که نباید به گروه‌های تروریستی بپیوندند. اما اگر کشورهای اروپایی این افراد را بپذیرند به گونه‌ای افکار بنیادگرایی سلفی آنها را تایید خواهند کرد.

در نهایت به نظر می‌رسد باتوجه به اختلاف‌نظرهایی که بر سر این مسئله بین اروپا و آمریکا و همچنین بین کشورهای اروپایی درخواهد گرفت، احتمالا برای مدتی با این تروریست‌ها کاری ندارند و سپس که تعداد آنها در عراق و سوریه مشخص شد، ممکن است با انجام مذاکراتی چندین ماهه بین طرفین آنها را در منطقه‌ای خارج از اروپا که قابل کنترل باشد، مستقر کنند.