تظاهرات در بغداد و برخی استان‌های دیگر عراق از روز سه‌شنبه نهم مهر ماه در اعتراض به فساد و بیکاری آغاز شد، اما به سرعت با خروج از مسیر مطالبات اصلی، وارد فاز سیاسی و فرقه‌ای شد و به درگیری میان تظاهرات کنندگان با نیروهای امنیتی انجامید. به دنبال این تحولات، دولت عراق به درخواست ملت عراق و مرجعیت عالی دینی که خواهان رسیدگی فوری به مطالبات برحق تظاهرکنندگان مسالمت آمیز بود، بسته‌های اجرایی فوری را در چارچوب انتظارات مرجعیت عالی دینی و مطالبات مردمی اعلام کرد و به این ترتیب فعلا شاهد فروکش کردن این اعتراضات هستیم. البته تداوم این وضعیت به چگونگی انجام اصلاحات و استمرار آن بستگی دارد.

درواقع در روزهای اخیر با توجه به تعهد و قول اصلاحات از سوی دولت عادل عبدالمهدی و برخی دستگیری‌ها، تظاهرات فروکش کرده است، اما نکته مهم این است که عدم انجام اصلاحات ساختاری موجب خواهد شد مطالبات به صورت آتش زیر خاکستر باقی بماند که هر لحظه امکان برافروختن آن وجود خواهد داشت. همچنین باید توجه شود كه عراق داراي هویت و ساختاري موزاييكي است و به نظر مي رسد راه حل نهايي عبور اين كشور از بحران امروز را مي‌توان از دموكراسي انجمنی اقتباس كرد؛ نوعي از دموكراسي كه مختص جوامع غيرمتجانس يا چند فرهنگي است. درواقع تنها راهي كه عراقي‌ها مي‌توانند براي برون رفت از بحران‌ها در پيش گيرند، افزايش مشاركت سياسي است. از سوي ديگر، اگر ويژگي‌هاي حكمراني خوب را در نظر بگيريم، زنان، جوانان و همه اقشار مردم هنگامي كه به يك حكومت مي‌نگرند و آن را مورد بررسي قرار مي دهند، به كارآمدي آن توجه ويژه دارند.

لذا دولت عراق باید چند نکته را برای جلب رضایت ملت خود مدنظر داشته باشد؛ نخست مسئله شفافيت است كه در دولت‌هاي نفتي بايد به بالاترين وجه اعمال شود. ديگري، موضوع پاسخگويي است. همچنين مسئله مبارزه با فساد و به كارگيري عناصر پاكدست و داراي سابقه خوب در مبارزه با فساد نيز از جمله مواردي است كه دولت عراق بايد به آن توجه جدي معطوف دارد.

علاوه براین باید توجه داشت که همواره در چنین شرایط اعتراضی، گروه‌هاي فرصت‌طلب و انتقام‌جوی دارای کینه‌های سیاسی و امنیتی به سرعت گسل‌هاي غيرفعال را فعال مي‌كنند؛ گروه‌هايي كه طيف‌هاي مختلفي را دربر‌مي‌گيرند. از جمله مي‌توان به بعثي‌هاي بازمانده از دوره صدام، عناصر داعش یا وفاداران آنها و قدرت‌هاي منطقه‌اي و جهاني مانند آمریکا یا رژیم اسرائیل اشاره کرد كه براي اجرای اهداف خاص خود به اين اعتراضات دامن مي‌زنند و بر شدت آن مي‌افزايند. بنابراين دخالت خارجي در وضعيت اعتراض به مسائل داخلي در هر كشوري، همواره وجود داشته و متصور است. از سوی دیگر برخي بر اين باورند كه قدرت‌هاي جهاني و نيز برخی قدرت‌هاي منطقه‌اي در رقابت هستند تا دولت عراق را سرنگون کنند و این دولت با یک توطئه خارجی مواجه شده است. در این بین می‌توان به نارضایتی آمریکا از سیاست خارجی عادل عبدالمهدی در گرایش به چین و روسیه و یا مساله مقاومت اشاره کرد. این نکته با توجه به رقابت‌های استراتژیک قدرت‌های خارجی قابل تبیین است. عراق همواره در دوره صدام و ماقبل او صحنه رقابت‌‌های منبعث از جنگ سرد بین شوروی سابق و ایالات متحده بوده است و این رقابت‌ها بیشتر به دلیل منابع غنی نفت، ماهیتی خشونت‌بار یافته است. اکنون در داخل عراق احتمالا به دلیل ورود روسیه و چین به عنوان بازیگری موثر در این کشور، این واکنش‌ها طبیعی خواهد بود؛ زیرا چین در دکترین امنیت ملی ایالات متحده اکنون بازیگری کانونی به شمار می‌رود و آمریکایی‌ها در همه جای دنیا در رصد و تعقیب چین فعال هستند. به هر حال برای بررسی تحولات دقیق عراق به مجموعه‌ای از مولفه‌های گوناگون داخلی، خارجی و منطقه‌ای نیاز است تا بتوان درک مناسبی را به دست آورد.