سید جعفر هاشمی  – سفیر پیشین ایران در برزیل

خوان گوایدو، رهبر کودتاچیان در ونزوئلا به این بهانه که در انتخابات ریاست جمهوری تقلب صورت گرفته، از 11 ژانویه 2019 بنای مخالفت با نیکولاس مادورو، رئیس‌جمهوری این کشور را در پیش گرفت و هدایت اعتراضات را عهده‌دار شد. این مسئله موجب شد که یک سری کشورهای خارجی مانند آمریکا به حمایت از گوایدو برخیزند و وی را به عنوان رئیس‌جمهور موقت معرفی کنند. این در حالی است که در ادامه مشخص شد که خود آمریکایی‌ها مسبب چنین توطئه‌ای بوده‌اند. ملاقات‌های جان بولتون، مشاور امنیت ملی آمریکا با برخی از مخالفان مادورو و همچنین بعضی از روسای کشورهای همسایه ونزوئلا حکایت از آن دارد که واشنگتن درصدد آن است که به هر شکل ممکن رئیس‌جمهور قانونی این کشور را از قدرت خلع کنند.

اگر دلیل اصلی چنین اقدامی را بخواهیم بررسی کنیم به شکست آمریکا طی دهه‌های اخیر در آمریکای لاتین و از دست دادن جایگاهش در این منطقه بازمی‌گردد. لذا این تئوری که کشورهای آمریکای لاتین، حیاط خلوت آمریکا هستند، با روی کار آمدن دولت های ضد آمریکایی در کشورهایی مانند کوبا، بولیوی، برزیل و ونزوئلا در دوره هوگو چاوز شکسته شد. بنابراین واشنگتن احساس خطر کرد و تلاش‌های زیادی برای جلوگیری از استمرار این روند انجام داد و در نهایت با روی کار آمدن ژائیر بولسونارو در برزیل که به ترامپ آمریکای لاتین معروف شده، واشنگتن به خود جرات داد تا به تدریج مشکلاتی را برای کشورهایی که از زیر سلطه آنها خارج شده، ایجاد کند.

در این میان برخی مشکلات و نارضایتی‌های اقتصادی داخل ونزوئلا نیز باعث شد تا گوایدو بتواند حامیانی از بین مردم برای خود دست و پا کند. همچنین مردم ونزوئلا سالیان سال است که از وضعیت اقتصادی بسیار بغرنج رنج می برند و این مسئله موجب مهاجرت آنها به کشورهای اطراف شده است؛ این مهاجرت نیز منجر به آن شده که کشورهای همسایه ونزوئلا از این وضعیت خشنود نباشند و از جابجایی قدرت در آنجا حمایت کنند.

در این مسئله که مشکلات و فساد زیادی در ونزوئلا وجود دارد شکی نیست، اما این مسائل در روابط بین‌الملل، دیگر کشورها را مجاز نمی‌کند که برای کشور مذکور تعیین تکلیف کنند و بگویند یک هفته فرصت دارد که انتخابات دیگری برگزار کند و گرنه فرد دیگری که مخالف وی است را به عنوان رئیس‌جمهور موقت خواهند پذیرفت.

این حرف، حرف بسیار ناپسندی است که به نوعی بیانگر بازگشت رویکردهای استعماری است. حتی اگر حکومت ونزوئلا، حکومت ناشایستی باشد باید توسط مردم کشورش و به صورت مسالمت‌آمیز مشکلاتش حل شود. لذا کشورهایی که به حمایت از گوایدو پرداخته‌اند نرم جهانی را زیر پا گذاشته‌اند. مسئله عجیب دیگر آنکه بسیاری از کشورهای دنیا نیز نسبت به این مسئله و دخالت‌ها سکوت اختیار کرده‌اند که این یک فاجعه بسیار بزرگ است.

بنابراین در مقطع فعلی دو دسته از کشورها در برابر تحولات ونزوئلا پدیدار شده‌اند؛ یک دسته به رهبری آمریکا است که کشورهای اتحادیه اروپا را شامل می‌شود.

بعد از آنکه گوایدو خود را رئیس جمهور ونزوئلا خواند آلمان، فرانسه، اسپانیا، بریتانیا، پرتغال، هلند و بلژیک به نیکلاس مادورو رئیس‌جمهوری ونزوئلا هشت روز فرصت داده بودند انتخابات برگزار کند و در غیر اینصورت آنها ریاست‌جمهوری موقت خوان گوایدو را به رسمیت خواهند شناخت که یکشنبه شب این مهلت به اتمام رسید و آنها گوایدو را به عنوان رئیس‌جمهور موقت ونزوئلا به رسمیت شناختند. بدیهی است که به این جبهه، کشورهای دیگری نیز افزوده خواهند شد.

دسته دیگر از کشورها که در برابر تحولات ونزوئلا و در حمایت از دولت قانونی این کشور موضع‌گیری کرده‌اند کشورهایی مانند روسیه، چین، کره شمالی، ترکیه و ایران را شامل می‌شود. این کشورها به ویژه چین طی سال‌های گذشته سرمایه‌گذاری‌های فراوانی در ونزوئلا پایه‌گذاری کرده و لذا به راحتی رضایت نخواهد داد که آمریکا و دیگر کشورها برای ونزوئلا مشکل‌ساز شوند و بخواهند دولت را در این کشور تغییر دهند.

کشوری مانند جمهوری اسلامی ایران نیز از آنجایی که چنین اقداماتی صحیح و قانونی نیست موضع‌گیری کرده است.

در نهایت یکی از فاکتورهای تعیین‌کننده و مهم در تحولات ونزوئلا، ارتش این کشور است؛ اگر ارتش وفاداری و حمایت از دولت قانونی را همچنان حفظ کند، دولت مادورو احتمالا بر قدرت باقی می‌ماند و کشورهای خارجی کاری از پیش نمی‌برند اما اگر ارتش حمایتش را از دولت مادورو متوقف کند همچنانکه یکی دو نفر از ارتشی‌ها به سمت گوایدو متمایل شده‌اند، ممکن است تحولات در ونزوئلا به گونه دیگری رقم بخورد.