شورای راهبردی آنلاین – رصد: درگیری با ایران و ایجاد اختلال در تنگه هرمز، اگرچه از نظر مالی توسط کشورهای حاشیه خلیج فارس قابل مدیریت است، اما اعتبار ثبات و امنیت این منطقه را که پایهگذار برنامههای توسعهای مانند چشمانداز ۲۰۳۰ است، به چالش کشیده و ترمیم آن دشوارتر از بازسازی ۲۰۰ میلیارد دلاری زیرساختها خواهد بود.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: در شرایطی که معادلات امنیتی منطقه تحت تأثیر تقابل راهبردی ایران با ایالات متحده و رژیم صهیونیستی به مرحلهای حساس رسیده است، پرسش از ماهیت قدرت دفاعی تهران بیش از هر زمان دیگری اهمیت یافته است. در حالی که واشنگتن و تلآویو بر برتری تکنولوژیک خود تکیه دارند، جمهوری اسلامی ایران مدلی از بازدارندگی را ارائه کرده که فراتر از محاسبات مادی ارتشهای کلاسیک جهان است. این قدرت که ریشه در پیوند میان «میدان» و «مردم» دارد، نه تنها توازن قوا را در نبردهای اخیر تغییر داده، بلکه محاسبات دشمنان را در مواجهه با عمق استراتژیک ایران دچار اختلال کرده است.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: رقابت سالهای اخیر میان آمریکا و چین هم مناطق جغرافیایی مختلف از جمله هندوپاسیفیک، غرب آسیا، قطب شمال و جنوب و آفریقا را در بر میگیرد و هم در حوزههای مختلف مانند اقتصادی و فناوری جاری است. در این میان، یک رقابت راهبردی نیز در منطقه خلیج فارس در حوزههای اقتصادی، فناورانه و نظامی شکل گرفته است.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «سفر دونالد ترامپ به چین نمایشی بزرگ بود که چیز زیادی برای نشان دادن نداشت. ترامپ که در سفری دو روزه به پکن در دیدارها و مراسمات مختلفی شرکت کرد، گفت که او و شی جین پینگ «بسیاری از مشکلات مختلف را رفع کردهاند» اما به نظر نمیرسد آنها در خصوص مسایلی که با دقت دنبال میشود، از تجارت و فناوری تا جنگ ایران، به توافقاتی مهم دست یافته باشند.»
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: گفتمان رایج در حوزه امنیت انرژی اروپا طی دو دهه گذشته بر محور تنوعبخشی به منابع تأمین و کاهش تدریجی وابستگی به انرژیهای فسیلی شکل گرفته است. این روایت، که بهویژه پس از بحران گاز اوکراین در سال ۲۰۰۶ و تشدید آن در ۲۰۱۴ و ۲۰۲۲ قوت گرفت، بر این فرض استوار بود که اروپا میتواند از طریق سرمایهگذاری در انرژیهای تجدیدپذیر، واردات گاز طبیعی مایع از منابع متنوع و ایجاد زیرساختهای جدید، خود را از آسیبپذیریهای ژئوپلیتیک ناشی از وابستگی به تأمینکنندگان خاص رها سازد. با این حال، تحلیل دقیقتر دادههای تجاری انرژی و بررسی ساختار زنجیره تأمین جهانی نفت و گاز، تصویری متفاوت ارائه میدهد. اروپا نهتنها نتوانسته است وابستگی خود به خلیج فارس را بهطور معنادار کاهش دهد، بلکه در برخی بخشها، بهویژه در واردات گاز طبیعی مایع، این وابستگی عمیقتر شده است. این واقعیت، که اغلب در گفتمان عمومی نادیده گرفته میشود، پرسشهای بنیادینی درباره پایداری استراتژیهای امنیت انرژی اروپا و تأثیر آن بر معادلات قدرت منطقهای مطرح میکند.
شورای راهبردی آنلاین – رصد: درگیری با ایران و ایجاد اختلال در تنگه هرمز، اگرچه از نظر مالی توسط کشورهای حاشیه خلیج فارس قابل مدیریت است، اما اعتبار ثبات و امنیت این منطقه را که پایهگذار برنامههای توسعهای مانند چشمانداز ۲۰۳۰ است، به چالش کشیده و ترمیم آن دشوارتر از بازسازی ۲۰۰ میلیارد دلاری زیرساختها خواهد بود.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: در شرایطی که معادلات امنیتی منطقه تحت تأثیر تقابل راهبردی ایران با ایالات متحده و رژیم صهیونیستی به مرحلهای حساس رسیده است، پرسش از ماهیت قدرت دفاعی تهران بیش از هر زمان دیگری اهمیت یافته است. در حالی که واشنگتن و تلآویو بر برتری تکنولوژیک خود تکیه دارند، جمهوری اسلامی ایران مدلی از بازدارندگی را ارائه کرده که فراتر از محاسبات مادی ارتشهای کلاسیک جهان است. این قدرت که ریشه در پیوند میان «میدان» و «مردم» دارد، نه تنها توازن قوا را در نبردهای اخیر تغییر داده، بلکه محاسبات دشمنان را در مواجهه با عمق استراتژیک ایران دچار اختلال کرده است.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: رقابت سالهای اخیر میان آمریکا و چین هم مناطق جغرافیایی مختلف از جمله هندوپاسیفیک، غرب آسیا، قطب شمال و جنوب و آفریقا را در بر میگیرد و هم در حوزههای مختلف مانند اقتصادی و فناوری جاری است. در این میان، یک رقابت راهبردی نیز در منطقه خلیج فارس در حوزههای اقتصادی، فناورانه و نظامی شکل گرفته است.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «سفر دونالد ترامپ به چین نمایشی بزرگ بود که چیز زیادی برای نشان دادن نداشت. ترامپ که در سفری دو روزه به پکن در دیدارها و مراسمات مختلفی شرکت کرد، گفت که او و شی جین پینگ «بسیاری از مشکلات مختلف را رفع کردهاند» اما به نظر نمیرسد آنها در خصوص مسایلی که با دقت دنبال میشود، از تجارت و فناوری تا جنگ ایران، به توافقاتی مهم دست یافته باشند.»
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: گفتمان رایج در حوزه امنیت انرژی اروپا طی دو دهه گذشته بر محور تنوعبخشی به منابع تأمین و کاهش تدریجی وابستگی به انرژیهای فسیلی شکل گرفته است. این روایت، که بهویژه پس از بحران گاز اوکراین در سال ۲۰۰۶ و تشدید آن در ۲۰۱۴ و ۲۰۲۲ قوت گرفت، بر این فرض استوار بود که اروپا میتواند از طریق سرمایهگذاری در انرژیهای تجدیدپذیر، واردات گاز طبیعی مایع از منابع متنوع و ایجاد زیرساختهای جدید، خود را از آسیبپذیریهای ژئوپلیتیک ناشی از وابستگی به تأمینکنندگان خاص رها سازد. با این حال، تحلیل دقیقتر دادههای تجاری انرژی و بررسی ساختار زنجیره تأمین جهانی نفت و گاز، تصویری متفاوت ارائه میدهد. اروپا نهتنها نتوانسته است وابستگی خود به خلیج فارس را بهطور معنادار کاهش دهد، بلکه در برخی بخشها، بهویژه در واردات گاز طبیعی مایع، این وابستگی عمیقتر شده است. این واقعیت، که اغلب در گفتمان عمومی نادیده گرفته میشود، پرسشهای بنیادینی درباره پایداری استراتژیهای امنیت انرژی اروپا و تأثیر آن بر معادلات قدرت منطقهای مطرح میکند.
در نگاهی به روابط تاریخی ترکیه با کشورهای عربی باید گفت که ترکیه در دهههای گذشته یکی از کشورهای تاثیرگذار در حوزه روابط با کشورهای عربی به ویژه کشورهای حوزه جنوب خلیج فارس بوده است. البته این روابط بیشتر بر حوزههای اقتصادی، سیاسی و تجاری متمرکز بوده است. اما از سال 2011 به بعد و پس از بهار عربی، روابط آنکارا با کشورهای حاشیه خلیج فارس بهویژه عربستان و امارات دچار دگردیسیهای عمیقتری شده است.
در واقع عربستان با توجه به نفوذ سیاسی و معنوی که در کشورهای حاشیه جنوبی خلیج فارس داشته و دارد، تلاشش بر این است که با یک ائتلافسازی درون منطقهای با محور وهابیسم، این کشورها را به نوعی با سیاستهای منطقهای خود همراه و همگام سازد. از سوی دیگر ترکیه بعد از بهار عربی به عنوان نماینده اخوانیسم در منطقه، تلاش کرده که به زعم خود، الگوی جدیدی از اسلام میانهرو را در خاورمیانه و شمال آفریقا ارائه دهد.
بر این اساس، بحث تقابل در نمایندگی دو الگو (وهابیسم و اخوانیسم)، روابط ریاض و آنکارا را با چالشهای جدی مواجه ساخته است؛ بهطوریکه به رغم منافع همسوی دو کشور در بحث حمایت از مخالفان بشار اسد در سوریه، به مرور زمان شاهد آن هستیم که عربستان و ترکیه از ائتلاف خودساخته در سوریه علیه نظام بشار اسد فاصله گرفته و در تحولات منطقه نیز اختلافات میان دو کشور آشکارتر شده است.
نکتهای که این اختلافات را پررنگتر میکند این که طبق برآورد مقامات امنیتی ترکیه، دستگاههای امنیتی و برخی از مسئولان عربستان و امارات در کودتای نافرجام ترکیه دست داشتهاند. این مسئله بسترساز اختلافات آینده میان ترکیه و برخی از کشورهای حوزه حاشیه جنوبی خلیج فارس خواهد بود. از سوی دیگر بحث قتل روزنامهنگار منتقد عربستان سعودی در کنسولگری این کشور در ترکیه یعنی جمال خاشقجی، روابط آنکارا و ریاض را بیش از گذشته با چالشهای جدی مواجه ساخت و باعث شد که دو کشور در حوزه رسانهای، یکدیگر را به دخالت در امور کشورهای منطقه متهم سازند.
از دیگر مسائل مطرح در روابط ترکیه و عربستان میتوان به تلاشهای آنکارا برای متوازنسازی روابط با ایران و روسیه اشاره کرد. در حالی که عربستان همچنان بر طبل تنش با ایران میکوبد و هرگونه پیام مثبت برای آشتی و شروع دیپلماسی با هدف خارج شدن از بحرانهای منطقهای با ایران را رد میکند، ولی ترکیه در نشستهای سه جانبه با ایران و روسیه در آستانه قزاقستان همچنان مشارکت دارد.
از دیگر مواردی که میتواند بحران روابط میان ترکیه و عربستان و برخی از کشورهای همسو با ریاض را در آینده با پیچیدگیهای بیشتری مواجه سازد، بحث نوع روابط ترکیه با قطر است. ترکیه و قطر همچنان از اخوانیها در مصر و برخی از کشورهای منطقه حمایت میکنند. حتی آنکارا برای دفاع از قطر، چند پایگاه نظامی در دوحه قطر تاسیس کرد و به حمایت از امیر این کشور متعهد است. این مسئله نیز میتواند روابط میان عربستان و ترکیه را بیش از گذشته تحت تاثیر قرار داده و با بحران مواجه کند.
به نظر میرسد بهرغم تداوم برخی از همکاریهای اقتصادی میان ترکیه با عربستان و امارات، اما در حوزه سیاسی و امنیتی، چالشهای جدی در آینده پیشروی این کشورها قرار خواهد گرفت. نکته دیگر اینکه شاید به دلیل تهدید مشترکی که مقابل عربستان و امارات از خیزش مجدد الگوی اخوانیسم در منطقه شکل گرفته، ریاض و متحدان آن تمایل بیشتری به گسترش روابط در حوزههای نظامی و سیاسی با اسرائیل داشته باشند.
در نهایت اینکه برخی از کشورهای حاشیه جنوبی خلیج فارس مانند بحرین، عربستان را به عنوان پدرخوانده در منطقه پذیرفتهاند؛ بحرین به دلیل حاکمیت اقلیت سنی و ترس از جایگاه شیعیان و خیزشهای انقلابی آنها، تمام سیاستهای داخلی و منطقهای خود از جمله در قبال آنکارا را با ریاض هماهنگ کرده است.
اما عمان نوعی استقلالطلبی را در سیاستهای منطقه و به خصوص در روابط با ترکیه و ایران برای خود حفظ کرده است. کویت نیز در قبال مسائل منطقه و بحرانهای ادامهدار بین ایران و ترکیه با عربستان تلاش دارد راهمیانهای را در پیش بگیرد و از تیرهتر شدن روابط با آنکارا و تهران و بحرانیتر شدن اوضاع منطقه جلوگیری کند.
گرچه کویت در برخی سیاستها بهویژه بحران یمن همسویی بیشتری با عربستان دارد، اما در مسائل دیگر بین قدرتهای منطقهای، سعی دارد راه میانه را در پیش بگیرد و از ورود جدی به این بحرانها خودداری کند.
0 Comments