احمد زارعان – استاد دانشگاه و کارشناس ارشد مسائل راهبردی

شکست داعش در سوریه، تغییر رویکرد ترکیه نسبت به‌نظام سوریه و پاک‌سازی اکثر مناطق مهم و حساس سوریه از لوث تروریست‌ها، افزایش مشروعیت نظام سوریه در سطح بین‌المللی و سفر عمر البشیر رئیس‌جمهور سودان به سوریه، نشانه‌هایی از آغاز روند سیاسی در سوریه است. بشار اسد نیز نشان داده برای پایان کامل بحران سوریه حاضر به همکاری در روند سیاسی است.

بدیهی است در روند سیاسی، مخالفین دولت سوریه که دست آن‌ها به خون مردم سوریه آلوده نشده است باید در این روند و فرایند تدوین قانون اساسی مشارکت کنند تا زمینه ایجاد صلح پایدار در سوریه فراهم شود و نظام سیاسی این کشور با مشارکت و حمایت حداکثری مردم بر اساس منافع و مصالح عمومی سوریه تشکیل شود.

بر این اساس، وزرای خارجه ایران، روسیه و ترکیه در روز سه‌شنبه ۲۷ آذر ۱۳۹۷ نشستی سه‌جانبه و مشورتی را با استفان دیمیستورا فرستاده ویژه دبیر کل سازمان ملل در ارتباط با تشکیل کمیته قانون اساسی سوریه در دفتر سازمان ملل در ژنو برگزار کردند و در پایان این نشست بیانیه‌ای مشترک را منتشر کردند. در این بیانیه تصریح شده است که طرفین برای تشکیل اولین نشست کمیته قانون اساسی در اوایل سال آینده میلادی در ژنو تلاش خواهند کرد. اگرچه نماینده سازمان ملل اعلام کرد کمیته منتخب برای تدوین قانون اساسی سوریه از توازن لازم برخوردار نیست و تدوین قانون اساسی جدید سوریه را به یک ماراتن تشبیه کرد اما روندهای موجود این امیدواری را تقویت می‌کند که تلاش‌های سیاسی سه کشور ضامن آتش‌بس در سوریه، در آینده‌ای نه‌چندان دور نتیجه‌بخش باشد.

همچنین در هفته گذشته رسانه‌های آمریکایی خبر مهمی را منتشر کردند که بحث خروج نیروهای آمریکایی از سوریه بود. این تصمیم که ظاهراً از سوی شخص ترامپ اتخاذ شده است با مخالفت‌های مقامات پنتاگون مواجه شد؛ به‌نحوی‌که وزیر دفاع ایالات‌متحده آمریکا، جیمز متیس از سمت خود استعفا داد. برخی دیگر از بازیگران مؤثر در پرونده سوریه مانند رژیم صهیونیستی و عربستان سعودی نیز با این تصمیم مخالف هستند. اغلب تحلیلگران خارجی نیز خروج نیروهای آمریکایی از سوریه را یک پیروزی و دستاورد بزرگ برای ایران تفسیر کردند. دونالد ترامپ با این استدلال که آمریکا موفق به شکست داعش در سوریه شده و دولت ترکیه قادر به پاک‌سازی سایر مناطق سوریه از نیروهای داعش است، اعلام کرد که دستوری مبنی بر خروج ۲ هزار نیروی آمریکایی از پایگاه‌های این کشور صادر کرده است. این اقدام آمریکا و نیات پشت آن را باید محتاطانه رصد، تحلیل و تفسیر کرد.

اما این واقعیت را نمی‌توان انکار کرد که ایالات‌متحده آمریکا از ابتدای حضور در سوریه اهداف ثابت و استراتژی‌های پایداری نداشته و در مقایسه با جمهوری اسلامی ایران، روسیه و ترکیه تأثیر چندانی بر روندهای نظامی و سیاسی سوریه نداشته و ندارد؛ بنابراین خروج نیروهای آمریکایی از سوریه را باید اعتراف مقامات این کشور به شکست طرح‌هایشان در سوریه قلمداد کرد.

اگر موضع اعلامی آمریکایی‌ها مبنی بر خروج نیروهای خود از سوریه عملیاتی شود در این صورت این مسئله مهم مطرح می‌شود که پس از خروج نیروهای آمریکایی از سوریه، خلأ قدرتی که در مناطق تحت نفوذ آمریکایی‌ها در سوریه به وجود خواهد آمد توسط کدام‌یک از بازیگران پر خواهد شد. ارتش سوریه به‌تنهایی، نیروهای مقاومت، روسیه، ترکیه یا حتی داعش که مترصد بازخیزی در این کشور است و حتی فرانسه ای که مدعی است به بهانه حمایت از کردهای بدون پشتیبان تصمیم به دخالت نظامی در سوریه را دارد. هر یک از این سناریوها وضعیت‌های سیاسی و امنیتی متفاوتی برای سوریه رقم خواهد زد.