شورای راهبردی آنلاین – رصد: درگیری با ایران و ایجاد اختلال در تنگه هرمز، اگرچه از نظر مالی توسط کشورهای حاشیه خلیج فارس قابل مدیریت است، اما اعتبار ثبات و امنیت این منطقه را که پایهگذار برنامههای توسعهای مانند چشمانداز ۲۰۳۰ است، به چالش کشیده و ترمیم آن دشوارتر از بازسازی ۲۰۰ میلیارد دلاری زیرساختها خواهد بود.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: در شرایطی که معادلات امنیتی منطقه تحت تأثیر تقابل راهبردی ایران با ایالات متحده و رژیم صهیونیستی به مرحلهای حساس رسیده است، پرسش از ماهیت قدرت دفاعی تهران بیش از هر زمان دیگری اهمیت یافته است. در حالی که واشنگتن و تلآویو بر برتری تکنولوژیک خود تکیه دارند، جمهوری اسلامی ایران مدلی از بازدارندگی را ارائه کرده که فراتر از محاسبات مادی ارتشهای کلاسیک جهان است. این قدرت که ریشه در پیوند میان «میدان» و «مردم» دارد، نه تنها توازن قوا را در نبردهای اخیر تغییر داده، بلکه محاسبات دشمنان را در مواجهه با عمق استراتژیک ایران دچار اختلال کرده است.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: رقابت سالهای اخیر میان آمریکا و چین هم مناطق جغرافیایی مختلف از جمله هندوپاسیفیک، غرب آسیا، قطب شمال و جنوب و آفریقا را در بر میگیرد و هم در حوزههای مختلف مانند اقتصادی و فناوری جاری است. در این میان، یک رقابت راهبردی نیز در منطقه خلیج فارس در حوزههای اقتصادی، فناورانه و نظامی شکل گرفته است.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «سفر دونالد ترامپ به چین نمایشی بزرگ بود که چیز زیادی برای نشان دادن نداشت. ترامپ که در سفری دو روزه به پکن در دیدارها و مراسمات مختلفی شرکت کرد، گفت که او و شی جین پینگ «بسیاری از مشکلات مختلف را رفع کردهاند» اما به نظر نمیرسد آنها در خصوص مسایلی که با دقت دنبال میشود، از تجارت و فناوری تا جنگ ایران، به توافقاتی مهم دست یافته باشند.»
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: گفتمان رایج در حوزه امنیت انرژی اروپا طی دو دهه گذشته بر محور تنوعبخشی به منابع تأمین و کاهش تدریجی وابستگی به انرژیهای فسیلی شکل گرفته است. این روایت، که بهویژه پس از بحران گاز اوکراین در سال ۲۰۰۶ و تشدید آن در ۲۰۱۴ و ۲۰۲۲ قوت گرفت، بر این فرض استوار بود که اروپا میتواند از طریق سرمایهگذاری در انرژیهای تجدیدپذیر، واردات گاز طبیعی مایع از منابع متنوع و ایجاد زیرساختهای جدید، خود را از آسیبپذیریهای ژئوپلیتیک ناشی از وابستگی به تأمینکنندگان خاص رها سازد. با این حال، تحلیل دقیقتر دادههای تجاری انرژی و بررسی ساختار زنجیره تأمین جهانی نفت و گاز، تصویری متفاوت ارائه میدهد. اروپا نهتنها نتوانسته است وابستگی خود به خلیج فارس را بهطور معنادار کاهش دهد، بلکه در برخی بخشها، بهویژه در واردات گاز طبیعی مایع، این وابستگی عمیقتر شده است. این واقعیت، که اغلب در گفتمان عمومی نادیده گرفته میشود، پرسشهای بنیادینی درباره پایداری استراتژیهای امنیت انرژی اروپا و تأثیر آن بر معادلات قدرت منطقهای مطرح میکند.
شورای راهبردی آنلاین – رصد: درگیری با ایران و ایجاد اختلال در تنگه هرمز، اگرچه از نظر مالی توسط کشورهای حاشیه خلیج فارس قابل مدیریت است، اما اعتبار ثبات و امنیت این منطقه را که پایهگذار برنامههای توسعهای مانند چشمانداز ۲۰۳۰ است، به چالش کشیده و ترمیم آن دشوارتر از بازسازی ۲۰۰ میلیارد دلاری زیرساختها خواهد بود.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: در شرایطی که معادلات امنیتی منطقه تحت تأثیر تقابل راهبردی ایران با ایالات متحده و رژیم صهیونیستی به مرحلهای حساس رسیده است، پرسش از ماهیت قدرت دفاعی تهران بیش از هر زمان دیگری اهمیت یافته است. در حالی که واشنگتن و تلآویو بر برتری تکنولوژیک خود تکیه دارند، جمهوری اسلامی ایران مدلی از بازدارندگی را ارائه کرده که فراتر از محاسبات مادی ارتشهای کلاسیک جهان است. این قدرت که ریشه در پیوند میان «میدان» و «مردم» دارد، نه تنها توازن قوا را در نبردهای اخیر تغییر داده، بلکه محاسبات دشمنان را در مواجهه با عمق استراتژیک ایران دچار اختلال کرده است.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: رقابت سالهای اخیر میان آمریکا و چین هم مناطق جغرافیایی مختلف از جمله هندوپاسیفیک، غرب آسیا، قطب شمال و جنوب و آفریقا را در بر میگیرد و هم در حوزههای مختلف مانند اقتصادی و فناوری جاری است. در این میان، یک رقابت راهبردی نیز در منطقه خلیج فارس در حوزههای اقتصادی، فناورانه و نظامی شکل گرفته است.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «سفر دونالد ترامپ به چین نمایشی بزرگ بود که چیز زیادی برای نشان دادن نداشت. ترامپ که در سفری دو روزه به پکن در دیدارها و مراسمات مختلفی شرکت کرد، گفت که او و شی جین پینگ «بسیاری از مشکلات مختلف را رفع کردهاند» اما به نظر نمیرسد آنها در خصوص مسایلی که با دقت دنبال میشود، از تجارت و فناوری تا جنگ ایران، به توافقاتی مهم دست یافته باشند.»
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: گفتمان رایج در حوزه امنیت انرژی اروپا طی دو دهه گذشته بر محور تنوعبخشی به منابع تأمین و کاهش تدریجی وابستگی به انرژیهای فسیلی شکل گرفته است. این روایت، که بهویژه پس از بحران گاز اوکراین در سال ۲۰۰۶ و تشدید آن در ۲۰۱۴ و ۲۰۲۲ قوت گرفت، بر این فرض استوار بود که اروپا میتواند از طریق سرمایهگذاری در انرژیهای تجدیدپذیر، واردات گاز طبیعی مایع از منابع متنوع و ایجاد زیرساختهای جدید، خود را از آسیبپذیریهای ژئوپلیتیک ناشی از وابستگی به تأمینکنندگان خاص رها سازد. با این حال، تحلیل دقیقتر دادههای تجاری انرژی و بررسی ساختار زنجیره تأمین جهانی نفت و گاز، تصویری متفاوت ارائه میدهد. اروپا نهتنها نتوانسته است وابستگی خود به خلیج فارس را بهطور معنادار کاهش دهد، بلکه در برخی بخشها، بهویژه در واردات گاز طبیعی مایع، این وابستگی عمیقتر شده است. این واقعیت، که اغلب در گفتمان عمومی نادیده گرفته میشود، پرسشهای بنیادینی درباره پایداری استراتژیهای امنیت انرژی اروپا و تأثیر آن بر معادلات قدرت منطقهای مطرح میکند.
رضا مجیدزاده / پژوهشگر اقتصاد سیاسی توسعه
مهمترین سیگنال این اقدام، استمرار راهبرد ترامپ در جنگ تجاری و تحریمهای مختلف برای پیشبرد سیاست مرکانتیلیستی بازگشت آمریکا به موضع انحصارگری قدرت و ثروت در جهان است. اما در این سوی میدان، کشورهای تحت تحریم یا طرف جنگ تجاری آمریکا نیز رویکرد منفعلی ندارند و مرور تجربه آنها میتواند فرصتهای مقابله و گذار از این موقعیت را آشکارتر کند.
روسیه
تنشهای بین روسیه و اتحادیه اروپا به خاطر قطع جریان صدور گاز این کشور از طریق اوکراین به اروپا در سال 2006، سرآغاز جریانی بود که به تنش سیاسی در داخل اوکراین و تحریم روسیه از سوی اتحادیه اروپا و امریکا انجامید. تجربه روسیه، مشتمل بر چهار راهبرد کلی در مقابله با تحریمهای بینالمللی است: اول، رایزنی با برخی از کشورهای اروپایی مانند مجارستان، ایتالیا و آلمان برای همراهی آنها در عدم استمرار تحریمهای روسیه بر سر مساله اوکراین؛ دوم، گسترش نفوذ روسیه به سمت منطقه خاورمیانه برای افزایش هزینه مقابله یا فشار بیشتر بر روسیه و تقویت قدرت چانهزنی این کشور در عرصه بینالمللی؛ و سوم، گسترش همکاری و روابط تجاری با چین و سازمانهای اقتصادی دارای پایگاه در شرق آسیا؛ چهارم، استفاده از فرصتهای مربوط به فروش نفت خود. نیاز اتحادیه اروپا به تنوع منابع عرضه انرژی، مهمترین اهرم روسیه در انگیزش شرکتهای غرب اروپا برای تلاش در جهت کاهش تحریمها یا حفظ پیوند با روسیه بوده است. راهبرد روسیه در مقابله با تحریمها، ترکیبی از گسترش قلمروی حضور راهبردی در کنار افزایش همبستگی متقابل بوده است؛ حضور فعال در سوریه، نمونهای از راهبرد اولی و پیوند استراتژیک تجاری با برخی افراد ذینفوذ اروپایی و امریکایی (مانند حضور گرهارد شرودر در جمع مدیران شرکت گازپروم روسیه) نمونهای از راهبرد دومی به شمار میرود. راهبرد گسترش پیوندها و تعامل تجاری روسیه تنها به ایجاد وابستگی متقابل روی افراد قدرتمند محدود نمیشود بلکه بینالمللیسازی فعالیتهای اقتصادی در روسیه نیز سهم بالایی دارد و مزایایی برای سرمایهگذاری خارجیها در مراکز صنعتی روسیه از جمله چنین وابستگیهایی است. اما ابتکار عمل مهم دیگر توسط روسیه راهاندازی سامانه مالی بینالمللی مشابه سوئیفت توسط این کشور است که بیش از 90 بانک به آن پیوستهاند.
کشورهای امریکای لاتین
مفهوم وابستگی امریکای لاتین از دهه 50 و 60 و توسط رائول پربیش، اقتصاددان آرژانتینی و مدیر کمیسیون اقتصادی سازمان مل در امریکای جنوبی مطرح شد. مهمترین پیامد طرح این مفهوم مقابله با شرایطی بود که الگوی مرکز-پیرامون نام داشت و باعث تثبیت یک رابطه مبادله بازرگانی ضعیف برای کشورهای امریکای لاتین شده بود. برخی از این کشورها مانند کوبا بعد از پیمان با شوروی، تحت تحریمهای امریکا قرار گرفتند اما همکاریهای درونی در میان کشورهای دارای موضع مشابه در این قاره باعث شد تا با این تحریمها مقابله بکنند.
ترکیه
ترکیه راهبرد مقاله با تحریمها را در دو مجرای مالی و اقتصادی پیش برده است؛ وزارت صنعت و فناوری این کشور با بررسی بیش از دو هزار قلم کالای واسطهای وارداتی، تولید حدود ۳۰ میلیارد دلار از این کالاها در داخل ترکیه را آغازید. افزون بر این آنها سازوکاری طراحی کردند تا ارایه حمایت قیمتی از محصولات تولیدی داخل در مزایدههای عمومی، حمایت و پشتیبانی از طراحی و اجرای پروژههای مشترک صنایع و شرکتهای مختلف، افزایش اقدامات کنترلی در زمینه کیفیت کالاهای وارداتی و جلوگیری از قربانی شدن تولید کنندگان داخلی در بازار رقابتی نابرابر، استفاده از زمین رایگان برای تولید کنندگان داخلی به منظور توسعه کسب و کار در محدوده منطقه ساماندهی شده صنایع و تسریع در عملیاتیشدن زمینه سرمایهگذاری را تضمین کند. در زمینه مالی نیز ترکیه با ایجاد پیمانهای پولی دو یا چندجانبه تلاش کرد تا دلار را از مبادلات خود با ایران یا روسیه حذف کند.
اتحاد منطقهای و فرامنطقهای
تجربه کشورهای مختلف عضو باشگاه تحریمشدگان بینالمللی نشان میدهد که دو راهبرد کلی مقاومسازی درونی و گسترش پیوندهای بیرونی، برای مقابله با تحریمها و افزایش انعطاف ومقاومسازی اقتصاد، نقش تعیینکننده دارند. از نظر درونی، اصلاح محیط کسب و کار با حذف انگیزههای فساد و رانتجویی و موانع تولیدمولد در کنار احتساب پاداش برای فعالیتهای مولد و حذف هر گونه مجرای دستیابی به منابع و منافع بر اساس روشهای رانتی، عوامل کلیدی هستند.
از نظر بینالمللی و بیرونی اما گسترش پیوند با کشورهای دیگر، جذب دانش فنی و خدمات فنی-مهندسی ولو در سطح فردی برای کمک به انتقال دانش روز از طریق شبکه شهروندان ساکن در کشورهای خارجی یا شهروندان خارجی در کنار ایجاد پیمانهای فرامنطقهای و منطقهای باثبات، رویکردی پایدار است. ضمن آنکه باید هزینه افزایش شدت تحریمها یا پیوستن کشورهای دیگر به تحریمها نیز بالاتر رود. البته در زمینه پیمانهای منطقهای، افزایش اهمیت آینده در روابط در پایداری این پیمانها موثر است برای نمونه، جنبش عدم تعهد به دلیل رویکرد تکروی در میان اعضایش و عدم اهمیت آینده، دچار معضل معمای زندانیان شده و نتوانسته است تا پتانسیل خود را محقق سازد.
0 Comments