محمدرضا رئوف شیبانی/ سفیر پیشین ایران در سوریه

این نشست که روز جمعه 16 شهریور در تهران برگزار شد، پس از سخنرانی روسای جمهور سه کشور با صدور بیانیه‌ای تحت عنوان بیانیه تهران مشتمل بر 12 بند به کار خود پایان داد. کارشناسان و تحلیلگران سیاسی این اجلاس را یک نشست موفق ارزیابی نموده و همزمان آن را ابتکار عمل موثری در راستای مدیریت بحران سوریه قلمداد کرده‌اند.

در این نشست چند نکته مهم مدنظر شرکت کنندگان قرار گرفت؛ اولین مسئله‌ای که مورد تاکید سران سه کشور قرار داشت، بحث ضرورت پایان دادن به وضعیت نظامی در خاک سوریه با حل مسئله باقیمانده در این کشور یعنی ادلب و وارد کردن کامل این کشور به پروسه حل سیاسی بود.

نکته دومی که مورد تاکید قرار گرفت بحث آوارگان و ضرورت بازگشت آوارگان سوری به وطن‌شان بود. در واقع ولادیمیر پوتین، ‌رئیس‌جمهور روسیه با اشاره به تلاش‌هایی که سه کشور در این رابطه انجام داده‌اند، تشکیل دبیرخانه‌ ای جهت مدیریت موضوع آوارگان در مسکو را مطرح کرد.

نکته سومی که مورد تاکید سران سه کشور بود، بحث تکمیل حل و فصل سیاسی بحران سوریه با سرعت دادن به تشکیل کمیته قانون اساسی است. کمیته‌ای که زیر نظر کشورهای ایران، ترکیه و روسیه برگزار می‌شود و استفان دیمیستورا نماینده دبیر کل سازمان ملل در امور سوریه نیز آن را مدیریت می نماید.

نکته دیگر نیز بحث ضرورت زمینه‌سازی و فراهم کردن بسترهای لازم برای وارد کردن سوریه به مرحله بازسازی بود؛ درواقع سران سه کشور بر ضرورت این موضوعات تاکید داشتند.

درخصوص تاثیر نشست تهران بر تحولات سوریه، می‌توان گفت که به احتمال قوی، روند حل و فصل سیاسی امور با توافقی که در نشست تهران صورت گرفت، سرعت بیشتری به خود خواهد گرفت. در این میان موضوعی که مورد توجه ترکیه و شخص اردوغان رئیس‌جمهور این کشور قرار داشت، بحث وضعیت ادلب و رویکرد دولت سوریه و همپیمانان آن یعنی روسیه و ایران بود. ترکیه بر این موضوع تاکید داشت که ضرورت دارد تا مسئله ادلب با دقت و حساسیت بیشتری مورد توجه قرار بگیرد. اردوغان اشاره داشت که شرایط ادلب با نقاط دیگر سوریه متفاوت است؛ به گفته این مقام ترکیه‌ای، با توجه به اینکه تراکم جمعیتی در این منطقه بسیار بالا است، هرگونه اقدام نظامی در این منطقه تبعات انسانی و شرایط خطیری را در آنجا ایجاد خواهد کرد که قاعدتا این وضعیت به محیط پیرامونی ادلب و سوریه نیز سرایت خواهد کرد.

البته تاکید دو کشور ایران و روسیه بر وجود گروه‌ها و جریان‌های تروریستی در این نقطه و ضرورت برخورد قاطع با تروریستها در این منطقه باعث شد که مذاکرات سران سه کشور با مانعی جهت رسیدن به یک اجماع نظر در رابطه با این مسئله ایجاد شود که در نهایت با مدیریت دقیق و هوشمندانه رئیس جمهور ایران، عملا سه کشور بر ضرورت مقابله و مبارزه با جریان‌های تروریستی و درخواست از تروریستها و گروههای مسلح به زمین نهادن سلاح و ورود به پروسه حل سیاسی توافق نمودند. طرف های شرکت کننده همچنین نسبت به پرهیز از هرگونه اقدامی که باعث ایجاد شرایط سخت انسانی در ادلب شود، تاکید داشتند.

در مجموع تاثیری که نشست تهران بر شرایط سیاسی و امنیتی سوریه برجای خواهد گذاشت، در درجه اول حفظ روند حل و فصل سیاسی شکل گرفته از نشست آستانه، در درجه دوم سرعت دادن به روند تکمیل حلقه‌های حل و فصل سیاسی بحران و در درجه سوم مبارزه با تروریسم و حل و فصل مسئله باقی‌مانده در ادلب است. جمهوری اسلامی ایران علاوه بر این نکات، بر ضرورت توجه ویژه تهران، مسکو و آنکارا به شرایط جاری در منطقه شرق فرات که در اشغال نیروهای آمریکایی و گروه‌های مسلح همپیمان آمریکا قرار دارد، تاکید و اشاره داشت که باید همزمان با موضوع پاکسازی ادلب از وجود گروه‌های تروریستی، توجه ویژه‌ای نیز به حضور اشغالگرانه آمریکا در خاک سوریه در منطقه شرق فرات شود تا هرچه سریعتر این مسئله نیز با خروج نیروهای آمریکایی حل و فصل شود و  سیطره دولت مرکزی سوریه بر تمامی خاک کشور تحقق یابد.

کارشناسان سیاسی و نظامی بر این باورند که آنچه در حال حاضر پس از نشست تهران در اولویت کشورهای شرکت کننده قرار خواهد گرفت علاوه بر تکمیل پروسه حل سیاسی بحران، فراهم ساختن زمینه های مناسب برای کاهش درد و رنج مردم سوریه از طریق ارسال کمکهای انساندوستانه بین المللی به این کشور و ورود به عرصه بازسازی در سوریه می باشد. انتظار می رود دولت و مردم سوریه، برای جمهوری اسلامی ایران که از ابتدای بحران سوریه در کنار  آنها ایستاده و مردم این کشور را در مبارزه با تروریسم کمک نموده و هزینه های ارزشمندی را نیز در این راه پرداخت کرده است، فرصت های اقتصادی و سرمایه ای لازم در مرحله بازسازی را فراهم نمایند.