شعیب بهمن/ کارشناس مسائل بین‌الملل

سفر اخیر کیم‌جونگ اون، رهبر کره شمالی به روسیه و دیدار وی با ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه به دو دلیل حائز اهمیت است؛ نخست اینکه این سفر اولین سفر اون به روسیه از زمان به قدرت رسیدن محسوب می‌شود. البته با توجه به روابط سنتی بین دو کشور، انتظار می‌رفت که این سفر زودتر انجام گیرد. هرچند در مقطع فعلی نیز سفر رهبر کره شمالی به مسکو می‌تواند در روابط دو جانبه دو کشور تاثیرگذار باشد. مسئله دیگر به شکست مذاکرات کره شمالی و آمریکا در مورد بحث خلع سلاح هسته‌ای پیونگ یانگ مربوط می‌شود؛ از این نظر نیز سفر اون به روسیه دارای اهمیت بالایی بود چرا که می‌توانست پیام‌های مختلفی را به آمریکا صادر کند؛ به عنوان مثال این پیام که کره شمالی یک کشور منزوی نیست. یعنی برخلاف تلاشی که آمریکایی‌ها در طول سال‌های اخیر انجام دادند با هدف اینکه با اعمال تحریم‌های اقتصادی و فشارهای سیاسی بتوانند کره شمالی را به یک واحد سیاسی منزوی تبدیل کنند اما این سفر عملا نشان داد که نه تنها کره شمالی یک کشور منزوی نیست بلکه دارای گزینه‌های متعددی در حوزه سیاست خارجی است و اگر روند مذاکرات با آمریکا پیش نرود این کشور می‌تواند روابط خود را با سایر کشورهای قدرتمند مانند روسیه توسعه ببخشد.

نقشی که آمریکا به ویژه در دولت دونالد ترامپ در حوزه مذاکره با کره شمالی ایفا کرد بیش از آنکه بتواند به راه حل جامعی دست پیدا کند و یک توافق همه جانبه را در پی داشته باشد، بیشتر یک نقش نمایشی بود که ترامپ سعی داشت به عنوان بازیگر اول آن در عرصه روابط بین‌الملل خود را مطرح کند. لذا بیشتر جنبه تبلیغاتی مذاکره و دیدارهای رئیس‌جمهور آمریکا و رهبر کره شمالی برای شخص ترامپ اهمیت داشت. از این رو می‌توان گفت که مذاکرات واشنگتن-پیونگ‌یانگ به دلیل زیاده‌خواهی‌ها و یک‌جانبه‌گرایی‌ آمریکا تا به امروز هیچ پیشرفت قابل توجه و محسوسی نداشته است. آنها در وهله نخست خواهان آن هستند که کره شمالی کاملا خلع سلاح شود و سپس آمریکایی‌ها اقدام به لغو تحریم‌ها علیه این کشور کنند؛ مسئله‌ای که عملا می‌تواند امنیت کره شمالی را به مخاطره بیاندازد.

در این بین در مقایسه نگاه روسیه و آمریکا به بحث خلع سلاح کره شمالی باید توجه داشت که روس‌ها نیز مانند آمریکایی‌ها خواهان جلوگیری از اشاعه تسلیحات اتمی توسط دیگران در سراسر جهان هستند و این صرفا به کره شمالی مربوط نمی‌شود بلکه یک سیاست کلی و یک اصل در سیاست خارجی روسیه است. لذا در این رابطه بین روسیه و آمریکا یک اشتراک نظر وجود دارد اما در خصوص چگونگی رسیدن به راه حل برای این مسئله اختلاف نظر جدی بین طرفین وجود دارد. در حالی که آمریکایی‌ها می‌خواهند کره شمالی به یکباره تمامی فعالیت‌های خود را متوقف کند روس‌ها طرح گام به گام را پیشنهاد داده‌اند. به این معنا که در ازای توقف بخشی از فعالیت‌های کره‌شمالی، بخشی از تحریم‌ها نیز متقابلا از سوی آمریکا لغو شود و طرفین بتوانند به تدریج به یک راه‌حل جامع دست پیدا کنند. البته این روش، روشی نیست که آمریکا خواهان پیگیری آن باشد. زیرا واشنگتن مایل است که کره شمالی به صورت یک‌جانبه در آغاز تمام فعالیت‌های خود را متوقف کند. بنابراین درباره کلیت خلع سلاح کره شمالی بین روسیه و آمریکا اشتراک نظر وجود دارد اما در مورد چگونگی انجام این امر بین دو کشور اختلاف‌نظرهایی حاکم است.

از سوی دیگر بحث سرانجام خلع سلاح کره شمالی تاحد زیادی بستگی به آینده مذاکره واشنگتن و پیونگ یانگ دارد. باتوجه به اینکه مذاکرات دوجانبه عملا به شکست منتهی شده و پیشرفت قابل ملاحظه‌ای به دست نیامده، این احتمال وجود دارد که مجددا کره شمالی یا حتی روسیه خواهان احیای گروه 6 شوند؛ گروهی که بین سال‌های 2003 تا 2009 به مدت شش سال مذاکره با کره شمالی را دنبال کرده بود. بنابراین ممکن است که طرح‌ها و ابتکارات جدیدی در این خصوص در آینده از سوی کشورهای مختلف مطرح شود. در این بین مهمترین طرحی که احتمالا مطرح می‌شود، این است که کشورهایی مانند روسیه و چین به روند مذاکرات با کره شمالی بپیوندند که اگر چنین امری محقق شود، موقعیت آمریکا در پای میز مذاکرات تضعیف و موقعیت کره شمالی تاحد زیادی تقویت خواهد شد.