حسن هانی‌زاده/ کارشناس مسائل خاورمیانه

با روی کار آمدن دونالد ترامپ در ایالات متحده آمریکا، تحولات مربوط به فلسطین اشغالی ابعاد دیگری به خود گرفته است. مباحثی همچون مطرح شدن معامله قرن، به رسمیت شناختن بیت‌المقدس به عنوان پایتخت رژیم اشغالگر قدس و همچنین شناسایی جولان به عنوان بخشی از حاکمیت این رژیم از جمله اقداماتی است که پس از روی کار آمدن دونالد ترامپ صورت گرفته است.

در رابطه با موضوع منطقه جولان باید توجه داشت که جولان یک منطقه استراتژیک و دارای اهمیت راهبردی است؛ و به اعتبار اینکه بیشترین آب‌های اراضی اشغالی از چشمه‌های ارتفاعات جولان سرازیر می‌شود این منطقه‌ در جنگ ژوئن 1967 از سوریه جدا و توسط رژیم صهیونیستی اشغال شد. در سال 1981 رژیم صهیونیستی و به طور مشخص کنست اسرائیل با تصویب طرحی، جولان را جزئی از فلسطین اشغالی تلقی کرد. این امر با مخالفت سازمان ملل مواجه شد زیرا بر اساس قطعنامه 242 جولان جزئی از قلمرو سوریه تلقی می‌شود. لذا اقدام اخیر دونالد ترامپ در شناسایی جولان به عنوان بخشی از حاکمیت رژیم صهیونیستی با قوانین بین‌الملل کاملا منافات دارد. زیرا رئیس جمهور آمریکا نمی‌تواند منطقه‌ای خارج از قلمرو آمریکا را به رژیم دیگری تقدیم کند. از این رو اقدام رئیس‌جمهور آمریکا موجب شد که حزب لیکود یا به طور مشخص بنیامین نتانیاهو رهبر آن در انتخابات زودهنگام اسرائیل به پیروزی برسد؛ در واقع جولان هدیه انتخاباتی دونالد ترامپ به بنیامین نتانیاهو تلقی می‌شود.

در رابطه با بیت‌المقدس و شناسایی آن به عنوان پایتخت اسرائیل نیز بحث‌های بسیاری مطرح است. چرا که بیت‌المقدس براساس قطعنامه‌های شورای امنیت سازمان ملل جزئی از حاکمیت فلسطین قلمداد می‌شود. اما ترامپ در یک اقدام غیرقانونی بیت‌المقدس را به عنوان پایتخت رژیم صهیونیستی اعلام کرد و از کشورهای مختلف جهان خواست تا سفارتخانه‌های خود را از تل‌آویو به بیت‌المقدس منتقل کنند. این اقدام با واکنش منفی جامعه جهانی مواجه شد؛ زیرا براساس قرارداد اسلو در سال 1993 بیت‌المقدس شرقی به عنوان پایتخت دولت فلسطین تلقی شده است. هدف دونالد ترامپ این است که حاکمیت رژیم صهیونیستی را بر تمام اراضی اشغالی فلسطین تثبیت کند و از رهگذر تشویق این رژیم به گسترش شهرک‌های یهودی‌نشین، تشکیلات خودگردان را در یک محدوده جغرافیایی تنگ قرار دهد.

متعاقب این اقدام، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، محمد بن‌سلمان ولیعهد عربستان و بنیامین نتانیاهو نخست وزیر اسرائیل طرح معامله قرن را با هدف منع فلسطینیان از تشکیل دولت مستقل ارائه دادند. به موجب این طرح قرار است بیت‌المقدس غربی و شرقی به عنوان پایتخت رژیم صهیونیستی شناخته شود و در عوض آن شهرک ابودیس به عنوان پایتخت تشکیلات خودگردان معرفی شود. همچنین بخشی از ساکنان نوار غزه به صحرای سینا منتقل شوند، حق بازگشت فلسطینیان آواره به اراضی اشغالی سلب و در مقابل رژیم آل‌سعود متعهد شده که سالانه ده میلیارد دلار کمک مالی در اختیار تشکیلات خودگردان قرار دهد. به همین دلیل طی یک سال اخیر انتفاضه بازگشت با عنوان راهکاری برای مقابله با طرح معامله قرن آغاز شده که همچنان ادامه دارد.

همچنانکه مشاهده می‌شود در این رابطه هماهنگی‌هایی بین عربستان، آمریکا و رژیم صهیونیستی وجود دارد و این در حالی است که تمام رهبران تشکیلات خودگران با این طرح مخالفت کرده‌اند. لذا اگر معامله قرن عملیاتی شود قطعا ملت فلسطین به طور جدی با استفاده از همه ابزارهای موجود با این طرح مقابله خواهد کرد.

در حال حاضر اغلب کشورهای عربی به ویژه رژیم‌های مرتجع حوزه خلیج فارس واکنش‌هایی نسبت به این طرح از خود نشان داده‌اند. از یک سو رژیم‌های آل‌سعود، بحرین، امارات، و پادشاهی عمان موافقت خود را با این طرح اعلام کرده‌اند و از سوی دیگر عراق، سوریه، لبنان، تونس و الجزایر به شدت با آن مخالف هستند. مصر نیز که جزئی از سیاست‌های مشترک آمریکا، عربستان و اسرائیل است به طور غیررسمی آمادگی خود را برای اجرایی کردن طرح معامله قرن اعلام کرده است.

در رابطه با چرایی این اقدامات ترامپ باید توجه داشت از آنجایی که ترامپ در جریان مبارزات انتخاباتی خود در سال 2016 به لابی صهیونیستی تعهد داده که جایگاه رژیم اسرائیل را در سطح منطقه و جهان تثبیت کند لذا رئیس‌جمهور آمریکا و تیم وی تلاش دارند تا مسئله فلسطین به حاشیه رانده شود و شکل‌گیری دولت مستقل فلسطینی برای همیشه منتفی شود.

همچنین اکنون شرایط منطقه به‌گونه‌ای است که رئیس‌جمهور آمریکا با استفاده از ابزارهای اقتصادی،‌ سیاسی و نظامی تلاش دارد کشورهایی که با طرح معامله قرن مخالف هستند را منزوی سازد. لذا چشم انداز این طرح خائنانه در هاله ای از ابهام قرار دارد.