برسام محمدی – کارشناس مسائل منطقه

این بیانیه که بعد از دو روز مذاکرات فشرده با حضور نمایندگانی از 14 گروه فلسطینی از جمله حماس، جهاد اسلامی و فتح امضا شد، می‌تواند یک «گام اساسی» به سمت حل مسأله فلسطین باشد و دوره جدیدی از «تکمیل روند آشتی و اتحاد درون فلسطینی» را آغاز کند و احتمالا چشم‌انداز موفقی را پیش‌روی تحولات فلسطین قرار ‌دهد.

براساس مواد مندرج در بیانیه که صهیونیست‌ها با آن مخالفت کرده‌اند، گروه‌های فلسطینی توافق کردند که ضمن اتحاد تلاش‌های ملی برای مقابله با تجاوزات صهیونیست‌ها و توقف جنگ و نسل‌کشی در غزه و پایان دادن به جنایات از سوی شهرک‌نشینان که با حمایت آمریکا علیه مردم فلسطین انجام می‌شود، با تأکید بر «یکپارچه‌سازی سرزمین فلسطین از جمله کرانه باختری، بیت‌المقدس و نوار غزه» و «ایجاد یک دولت آشتی ملی موقت»، «کشور مستقل فلسطینی را به پایتختی بیت‌المقدس» طبق قطعنامه‌های مربوطه سازمان ملل به‌ویژه قطعنامه‌های 181 و 2334 و تضمین حق بازگشت فلسطینی‌ها بر اساس قطعنامه 194 تأسیس کنند.

در همین حال، همه گروه‌های فلسطینی توافق کرده‌اند که باید به ساف (سازمان آزادی‌بخش فلسطین) بپیوندند و این سازمان تنها نماینده قانونی فلسطینی‌ها باشد.

در خصوص بیانیه پکن نکات قابل تأملی وجود دارد که در ادامه به مهمترین آنها اشاره می‌شود:

یک؛ چین در سال‌های اخیر و در راستای ارتقای جایگاه جهانی خود، با اتخاذ رویکرد متفاوت نسبت به کشورهای غربی، به یکی از بازیگران مؤثر در عرصه تحولات بین‌المللی و در منطقه غرب آسیا تبدیل شده است. ابتکار اخیر چین و دعوت از گروه‌های فلسطینی برای توافق بر سر تشکیل دولت وفاق ملی هم در این چهارچوب قابل ارزیابی بوده و در راستای پیشبرد «ابتکار امنیت جهانی و صلح توسعه‌ای» شی جین پینگ قرار دارد که در 21 آوریل 2022 / 1 اردیبهشت 1401 مطرح شد.

در چهارچوب ابتکار مذکور، چین تا کنون دو طرح مهم «ابتکار پنج ماده‌ای چین برای امنیت و ثبات در خاورمیانه» و «معماری امنیتی جدید چین برای خاورمیانه» را برای منطقه غرب آسیا ارائه داده است. بیانیه پکن و اتحاد گروه‌های مختلف فلسطینی، جدیدترین جلوه ابتکار امنیت جهانی چین در غرب آسیاست. میانجی‌گری چین برای ازسرگیری روابط ایران و عربستان نیز از نمودهای دیگر ابتکار امنیت چین در منطقه است.

دو؛ به‌نظر می‌رسد اهداف چین در تسهیل روند تشکیل دولت وفاق ملی در فلسطین، فقط اتحاد و آشتی بین گروه‌های مختلف فلسطینی یا تنها تشکیل یک دولت متحد نیست، بلکه پکن با این ابتکار، درحال کسب تجربه جدیدتری برای ایفای نقش در مدیریت امور جهانی و منطقه‌ای در سطح گسترده‌تر است.

بیانیه پکن با توجه به مفادی که در آن قید شده است، از جمله ایجاد آشتی بین دو رقیب دیرین یعنی حماس و فتح، نشان می‌دهد که پکن با برنامه و براساس طرح‌های از پیش تعیین شده در مسیر حفظ صلح و امنیت جهانی و منطقه گام برمی‌دارد. ابتکار امنیت جهانی که چین برای ارتقای صلح و امنیت بین‌المللی طراحی کرده است در مقاطع مختلف، موفقیت نسبی خود را نشان داده و اکنون در بیانیه پکن که در بحبوحه جنگ غزه صادر شد، به اوج خود رسیده است.

سه؛ مهم‌ترین «نقطه قوت» مدلی که گروه‌های فلسطینی با وساطت چین طراحی کرده‌اند، ضدیت آن با سیاست‌ها و برنامه‌های اعلامی و اعمالی رژیم صهیونیستی در فلسطین اشغالی است. مهم‌تر اینکه، بیانیه پکن در مخالفت با مصوبه اخیر کنست درباره تشکیل دولت فلسطینی است.

بیانیه پکن برای تشکیل دولت وفاق فلسطینی شامل این مراحل است؛ پایان جنگ غزه، خروج سریع‌تر رژیم صهیونیستی از غزه، پایان روند شهرک‌سازی در قدس شرقی و مرزهای 1947، یکپارچه‌سازی فلسطین از جمله کرانه باختری، بیت‌المقدس و نوار غزه، تشکیل کشور فلسطین و موافقت شورای امنیت با آن.

چهار؛ با وجود برخی اختلاف‌نظرها میان ایران و چین، اما ابتکار جدید چین همسو و در راستای سیاست خارجی ایران در قبال مسأله فلسطین قرار دارد. در مقطع فعلی، اولویت ایران، حفظ و تقویت وحدت درونی در فلسطین و پایان جنگ غزه است، بنابراین از هر تلاش و ابتکاری در این زمینه استقبال می‌کند. درواقع، جمهوری اسلامی ایران از سیاست مشخص و پایداری پیروی می‌کند که خواهان پایان اشغال‌گری و آزادی سرزمین‌های اشغالی فلسطین و بازگشت آوارگان و تشکیل دولت فلسطینی است.

علاوه بر این، بیانیه پکن اهداف و راهبردهای آمریکا و اروپا پیرامون تحولات فلسطین را به‌طور اساسی به «چالش» می‌کشد.

به نظر می‌رسد «وحدت ساختاری» میان نهادها و ارگان‌های فلسطینی به‌ویژه با حماس که در حال حاضر بازیگر اصلی فلسطین در تحولات مربوط به جنگ غزه است، باعث تقویت بیش‌ازپیش حماس و البته سایر گروه‌های مقاومت در عرصه‌های مختلف سیاسی، نظامی و … در اردوگاه داخلی فلسطین و متعاقب آن در غزه می‌شود.

از طرف دیگر، این وحدت ساختاری قطعاً پیامدهای مهمی در روند کنونی جنگ غزه خواهد گذاشت و در کوتاه‌مدت رژیم صهیونیستی را مجبور به «پذیرش آتش‌بس» خواهد نمود. افزون بر این‌ها، «خط بطلانی» بر اهداف و راهبردهای رژیم صهیونیستی در جنگ غزه خواهد بود.