حسین سیاحی – پژوهشگر سیاست بین‌­الملل

فارغ از درستی یا نادرستی چنین ادعایی، آزمایش موفق چنین موشکی می­تواند تاثیراتی بسیار قابل توجه در سطح منطقه و حتی جهان داشته باشد. هواسونگ 19 اگرچه همچنان نیازمند آزمایشات بیشتری خواهد بود، اما می­‌تواند زمینه­‌ساز تغییراتی قابل توجه در معماری امنیت منطقه و موازنه قدرت و بازدارندگی در جنوب شرقی آسیا باشد.

موشک جدید کره شمالی نسخه جدیدی از هواسونگ 18 است. با این حال، این توانایی را داراست که مدت زمان بیشتری را پرواز نموده و حداکثر ارتفاع بیشتری را به ثبت برساند. در کنار این موارد، هواسونگ 19 ویژگی­‌های جدید و بسیار حائز اهمیت دیگری دارد. این موشک از سوخت جامد استفاده می­‌کند. استفاده از سوخت جامد سبب خواهد شد تا سرعت پرتاب بیشتری برای این موشک بالستیک قاره­‌پیما فراهم شود. با این حال، مهم­ترین و چشم­گیرترین ویژگی، قابلیت MIRV این موشک خواهد بود که در قابلیت هدف­گیری چندگانه خلاصه خواهد شد. در واقع هرموشک می­تواند روی یک سکوی موسوم به باس حمل شده و چندین کلاهک را حمل نماید. بدین‌­ترتیب اگر در رابطه با هواسونگ 19 به عنوان قدرتمند­ترین موشک استراتژیک جهان تردید­هایی وجود داشته باشد، در رابطه با پیشرفت شگفت­‌انگیز فناوری­‌های موشکی کره شمالی شکی باقی­ نمی­‌ماند. در سیستم هدف­‌گیری چندگانه، موشک در مرحله پرتاب به مانند یک موشک قاره پیمای بالستیک شلیک می­شود، به فضا می­رسد و در آن به مانور دادن خواهد پرداخت. در مرحله بعد کلاهک‌­های منفرد و جداگانه در زوایای مختلف رها خواهند شد. کلاهک­‌هایی که می­توانند در شعاع چندصد کیلومتری پخش شده و اهداف متفاوت را هدف بگیرند. لذا قراردادن ویژگی جدید هواسونگ 19 در کنار زرادخانه کره شمالی هضم واقعیت موجود را برای رقبای پیونگ یانگ کمی دشوار تر خواهد نمود. به طور مثال، همین حالا هم کره شمالی موشک ­هایی را در زرادخانه خود دارد که می‌توانند به ایالات متحده برسند. با این وجود هدف از توسعه هواسونگ 19 به احتمال زیاد حمل محموله­‌ها و کلاهک­‌های سنگین­‌تر بوده است که در صورت ادغام با سیستم هدف­ گیری چندگانه می ­توانند چالش بسیاری برای واشنگتن تلقی گردند. چنین موشک­ هایی سیستم دفاعی موشکی را محدود نموده و بازدهی آنان را بنا بر عواملی تضعیف می­ نمایند. الزام به رهگیری چندگانه و نیاز به رهگیری هر کلاهک به صورت جداگانه، چالش تشخیص کلاهک از طعمه­‌ها، محدودیت در تصمیم‌گیری و همچنین محدودیت زمانی در انجام کنش و واکنش مقتضی، بخشی از این عوامل هستند.

موضوع حائز اهمیت دیگر، کنش و واکنش بازیگران منطقه ­ای و فرامنطقه­ ای است. کره شمالی به احتمال زیاد با هدف خاصی دست به چنین آزمایشی زده است. رونمایی از چنین موشکی می‌­تواند این کشور را در مذاکرات احتمالی به خصوص با دولت ترامپ در موضعی بهتر قرار بدهد. پیونگ یانگ می‌­داند که اتخاذ موضع جسورانه ­­تر در برابر ترامپ بدون کارت تاثیرگذار میسر نخواهد بود. علاوه براین، این کشور حالا نشان داده است که به فناوری­‌های پیشرفته موشکی دست­ یافته است. برخی معتقدند که برنامه موشکی این کشور با کمک­­ های روسیه پیش­رفته و تحت تاثیر تکنولوژی­‌های مسکو قرار دارد. با این حال، با بررسی موشک هواسونگ 18 که نزدیک به 28 متر طول دارد و موشک­ های روسی و آمریکایی که عموما 20 متر طول دارند، می­توان چنین استنباط نمود که کره ­شمالی آن چنان به فناوری­ های روسی وابسته نبوده است. همچنین همانطور که پیش از این نیز اشاره گردید، دسترسی به چنین تسلیحاتی می­ توانند اثربخشی زرادخانه هسته‌ای کره شمالی را افزایش داده و ضمن تغییر در آرایش قدرت و امنیت در منطقه، بازدارندگی این کشور را تقویت نمایند.

در مقابل، منطقه نیز دچار تحول خواهد شد. افزایش تنش، احتمال تشدید مسابقه تسلیحاتی، تلاش برای بیشینه سازی قدرت، دمیدن بر آتش معمای امنیت و در نتیچه شکننده شدن ثبات و تعادل منطقه­ ای بخشی از پیشامدهای محتمل آتی در جنوب شرقی آسیا خواهند بود. با تقویت موضع کره شمالی به واسطه آزمایش هواسونگ 19، ژاپن، کره جنوبی، ایالات متحده و حتی تایوان تحت تاثیر قرار خواهند گرفت. ژاپن به طور قطع برنامه توسعه تسلیحاتی خود را پیگیری خواهد کرد. امری که می­ تواند احتمال وقوع سناریوی افزایش رقابت تسلیحاتی در منطقه را بیش از پیش افزایش بدهد. دولت ژاپن می­ داند که با روی کار آمدن دولت ترامپ و رویکرد وی یعنی “اول امریکا”، بار مسئولیت متحدان این کشور بیشتر خواهد شد و سهم آنان از هزینه­ های دفاعی به طور حتم افزایش خواهد یافت. برنامه ­های امنیتی کره جنوبی نیز دستخوش تغییرات خواهد شد. سیستم امنیتی و تدافعی 3 سطحی این کشور تحت عنوان زنجیره کشتار این کشور که برپایه استراتژی حمله پیشگیرانه به کره شمالی طرح­ ریزی شده است به مانند گذشته نمی­ تواند اثر بخش واقع شود و نیازمند بازبینی و تقویت خواهد بود. زنجیره کشتار، مبتنی بر شناسایی، تصمیم­گیری و حمله خواهد بود. اهمیت استراتژیک این سیستم، مبتنی بر افزایش ضریب بازدارندگی کره جنوبی در برابر تهدیدات همسایه شمالی خود و همچنین کاهش زمان واکنش، افزایش شانس بقا و ارائه گزینه­ های متعدد پاسخ­گویی است. با این حال، علیرغم پیشرفت­های اخیر این سیستم همزمان با ادغام با سیستم­ های منطقه­ ای ایالات متحده، تقویت سیستم­ های موشکی، افزایش قابلیت‌های سایبری و بهبود قابلیت­های نظارتی و کنترل، این سیستم پنجره تصمیم‌گیری بسیار محدودی در اختیار کره جنوبی قرار داده و همچنین  نیازمند اطلاعات بسیار دقیق و هماهنگی پیچیده است. واضح است که ویژگی­ های جدید هواسونگ که در ابتدا بدان اشاره شد، یعنی پرتاب چندگانه، انعطاف بیشتر، سرعت بالاتر و زمان پرتاب کمتر می­­ تواند چالش مهمی برای سئول و زنجیره کشتار قلمداد شود.

موضع چین، روسیه و ایالات متحده نیز از اهمیت خاصی برخوردار است. مسکو احتمالا به واسطه تنش‌ها و تحرکات فعلی در سطح جهان و به خصوص جنگ در اروپا و حمایت کره شمالی از طریق اعزام نیرو به جبهه ­های اوکراین، از این کشور حمایت خواهد نمود. این احتمال وجود دارد که کرملین ضمن حمایت از راه­ های های دیپلماتیک، با تحریم­ های بیشتر کره شمالی مخالف نماید. پکن ممکن است موضعی دوگانه و خاکستری اتخاذ نماید. حمایت اقتصادی از پیونگ­یانگ و مقاومت در برابر تحریم­ های این کشور در کنار تلاش برای حفظ ثبات منطقه­ ای بخشی از اقدامات چین را تشکیل خواهند داد. ایالات متحده تحت رهبری دونالد ترامپ اوضاع را پیچیده ­تر خواهد کرد و البته آینده منطقه را حداقل برای مدت کوتاهی رقم خواهد زد. به احتمال زیاد برنامه فشار بر کره شمالی و رویکرد آتش و خشم ترامپ ادامه خواهد یافت. این­ ها شامل افزایش تحریم ­ها و فشارهای اقتصادی خواهد بود. حضور نظامی در منطقه نیز تقویت خواهد شد. با این حال درب‌های مذاکره با کره شمالی بسته نخواهد بود. رئیس ­جمهوری جدید ایالات متحده نشان داده که علاقه­ مند است که یک معامله بزرگ در شرق آسیا را به کارنامه سیاست خارجی خود اضافه نماید و آن را به برگ­ برنده­ای برای انتخابات چه در قالب ریاست جمهوری و چه میان­دوره ای کنگره تبدیل نماید. از این روست که بازگشت به میز مذاکره و پیشبرد دیپلماسی شخصی مستقیم حتی در حد دیدار مجدد میان ترامپ و کیم دور از انتظار نخواهد بود. به احتمال زیاد هواسونگ 19 برگ زرین کوچکی در این چارچوب خواهد بود. این احتمال وجود خواهد داشت که ترامپ محدود کردن برنامه­‌های توسعه موشک­‌های بالستیک قاره‌­پیما را جایگزین برنامه خلع سلاح­‌ هسته‌ای نماید و توافق میان دو طرف با مشوق­‌های اقتصادی محدود آغاز گردد. امری که ­می­‌تواند منطقه­ را تا حدی از تنش فزاینده دور کرده و ثبات مقطعی را بار دیگر به جنوب شرقی آسیا بازگرداند.