زهرا اصغری – پژوهشگر روابط بین الملل

یون سوک یول، رئیس جمهور کره جنوبی در 13 آذرماه در یک سخنرانی غیرمنتظره خطاب به مردم، حکومت نظامی اعلام کرد. این اقدام برای اولین بار در نیم قرن گذشته رخ می‌داد و مردم این کشور را در بهت و حیرت فرو برد. یون دلیل این اقدام را «نیروهای ضد ملی» و تهدیدات کره شمالی عنوان کرد. پارلمان کره جنوبی به سرعت واکنش نشان داد و نمایندگان در یک جلسه فوق‌العاده، حکم حکومت نظامی را در کمتر از چند ساعت لغو کردند. در نهایت، رییس جمهور کره جنوبی تصمیم پارلمان را پذیرفت و دستور لغو حکومت نظامی را صادر کرد.

یون سوک یول پس از استیضاح اخیر از مقام خود تعلیق شده و دادگاه قانون اساسی کره جنوبی ۱۸۰ روز فرصت دارد تا درباره آینده سیاسی او تصمیم‌گیری کند. دادگاه می‌تواند برکناری یون سوک یول را تایید کند یا مجددا او را به مقامش بازگرداند.

بعد از آنکه یون سوک یول به درخواست حزب مخالف در کره جنوبی به استعفا تن نداد، گزینه استیضاح روی میز نمایندگان پارلمان این کشور قرار گرفت. هرچند که تصویب استیضاح رییس جمهور مسیری پر پیچ و تاب بود، اما این مسیر اکنون طی شده است. با این حال پس از تصویب استیضاح در مجلس، تصمیم نهایی باید توسط دادگاه قانون اساسی گرفته شود. این دادگاه باید ثابت کند که رئیس‌جمهور مرتکب تخلفاتی جدی شده است. در این صورت رئیس‌جمهور از سمت خود برکنار خواهد شد. البته این  دادگاه می‌تواند تشخیص دهد که اقدامی خلاف قانون اساسی صورت نگرفته است، در این صورت، رییس جمهور در مقام خود ابقا خواهد شد.

اگر اقداماتی مثل اعلام حکومت نظامی و لغو آن باعث بروز نارضایتی گسترده در میان مردم شود، ممکن است به نمایندگان مجلس فشار اجتماعی وارد شود و آن‌ها را به حمایت از استیضاح رییس جمهوری وادار کند. در عین حال از آنجایی که حزب قدرت مردم در کره جنوبی اکثریت آرا را در اختیار دارد، استیضاح رییس جمهور بدون اینکه نظر موافق این حزب جلب شود، محقق نخواهد شد. بنابراین حزب مخالف که به دنبال استیضاح است باید به شکلی همه‌جانبه و موثر از اختلافات درونی حزب حاکم استفاده کند تا بتواند به نحوی با اعمال نفوذ، نظر آنها را به این مساله جلب کند. یکی از مواردی که ممکن است کار حزب مخالف را در این رابطه آسان کند، موضوع مخالفت‌های عمومی و سراسری با اقدام رییس جمهور در اعلام حکومت نظامی است. از این رو اگر حزب حاکم، پشتیبانی عمومی مردم را از دست دهد و از سویی اختلافات درون حزبی گسترده شود، این احتمال وجود دارد که به استیضاح یون سوک یول رضایت دهند و دست از حمایت او بردارند.

این احتمال هم وجود دارد که در صورت بحرانی شدن شرایط سیاسی داخلی و افزایش مخالفت‌ها و اعتراض‌ها از سوی مردم نسبت به رییس جمهور، حزب حاکم به این سمت برود که از رییس جمهور بخواهد استعفا دهد. اتخاذ چنین تصمیمی در صورتی خواهد بود که امکان بی‌ثباتی و فروپاشی سیاسی در کره قوت بگیرد و برای جلوگیری از چنین رویدادی و برای حفظ وجهه سیاسی کره جنوبی، رییس جمهور مجبور به استعفا شود.

با تصویب استیضاح، کار برای حزب مخالف تازه شروع شده است؛ چرا که باید بتواند به اندازه کافی نمایندگان حزب حاکم را قانع کند تا از استیضاح حمایت کنند. اگر درون حزب حاکم اختلاف‌نظرهایی درباره عملکرد یون وجود داشته باشد، این مساله می‌تواند به حزب مخالف فرصت دهد تا در استیضاح موفق شود.

در عین حال واکنش‌های بین‌المللی به‌ویژه از سوی آمریکا و سایر متحدان کره جنوبی نسبت به بحران سیاسی نیز بر تشدید فضا بی‌تاثیر نبوده است. از آنجا که کره جنوبی متحد مهم ایالات متحده می‌باشد، طبیعی است که از ثبات سیاسی در این کشور حمایت می‌کند، اما حمایت از ثبات لزوما به معنای حمایت از حزب حاکم و رییس جمهور فعلی نیست، چرا که ممکن است ادامه حضور یون سوک یول بی‌ثباتی را تشدید کرده و به آن دامن بزند. از این رو باید دید که در سه ماه آینده روند سیاسی و اجتماعی در کره جنوبی به چه سمت و سویی حرکت می‌کند.

هر چند که استیضاح رییس جمهور در پارلمان این کشور رای آورده است و از لحاظ قانونی برکناری رئیس جمهور امکان‌پذیر است، اما موفقیت در این امر به حمایت لازم و کافی از مجلس و دادگاه قانون اساسی این کشور مربوط است. با توجه به اکثریت حزب حاکم در مجلس، برکناری یون سوک یول حتما کار آسانی نخواهد بود، مگر اینکه حزب حاکم دچار اختلافات جدی درون حزبی شود یا فشار اجتماعی شدت بگیرد.