حمید خوش‌آیند – کارشناس مسائل منطقه

حشدالشعبی نیروی «اصلی و مرکزی» در مبارزه با داعش در این کشور بود که دولت عراق را از سقوط حتمی نجات داد. بدون وجود حشدالشعبی، نابودی داعش در عراق غیرممکن و در خوشبینانه‌ترین حالت، روندی بسیار سخت، طولانی و پرهزینه داشت.

در شرایطی که داعش تقریباً نیمی از عراق را در اشغال داشت، با تشکیل حشدالشعبی که از «خاستگاه مردمی» برخوردار است، یک «خلاء» مهم نظامی و امنیتی در عراق که ناشی از ناکارآمدی ساختارهای نظامی و امنیتی در دوره پساصدام بود و توسط بازیگران خارجی از جمله آمریکا طراحی گردیده بود، پر شد و در پی آن، مهم‌ترین نقطه ضعف جامعه عراق که فقدان روحیه و اراده لازم برای مقابله با تروریست‌های داعش بود، برطرف گردید.

برخلاف فضاسازی‌های روانی و رسانه‌ای آمریکا و شرکای منطقه‌ای و بین‌المللی‌اش که تلاش می‌کنند تصویر «فرقه‌ای» و «وارونه‌« از حشدالشعبی ارائه دهند تا موقعیت و جایگاه آن را «تضعیف» و «تحدید» کنند، حشدالشعبی یک «ظرفیت بزرگ» و «دارایی ارزشمند برای تضمین امنیت و ثبات عراق» است.

این سازمان مردمی که تجربه موفقی در مبارزه با داعش و تروریسم تکفیری در عراق دارد و از عملکرد درخشان و برجسته‌ای در دفاع از امنیت، منافع ملی، تمامیت ارضی و اماکن متبرکه برخوردار است، مظهر و در واقع بنیانگذار اصلی مقوله‌ای به نام «امنیت مردم‌پایه» در عراق است. این امر در سال‌های اخیر با کاهش هزینه‌های نظامی و امنیتی عراق، دستاوردهای مهمی در زمینه مصون‌سازی عراق در مقابل تهدیدهای داخلی و خارجی به وجود آورده است.

نقش حشدالشعبی در حفظ «موجودیت» و «استقلال» عراق مؤثر و بنیادین است. حفظ تمامیت ارضی، پایه و اساس استقلال یک کشور است. داعش در ظرف سه روز توانسته بود 108 هزار کیلومتر مربع معادل 40 درصد از خاک عراق شامل شش استان نینوا، صلاح الدین، الانبار، بخشی از استان دیاله و بخشی از کرکوک و حومه بغداد را اشغال کند و تا پشت دیوارهای بغداد برسد.

در شرایطی که بخش مهمی از خاک یک کشور توسط مخوف‌ترین گروه تروریستی جهان اشغال شود، حفظ استقلال و تمامیت ارضی و حتی موجودیت سیاسی آن کشور شدیدا زیر سوال می‌رود.

در چنین وضعیتی، حشدالشعبی توانست با شکست داعش و آزادسازی مناطق اشغال شده، استقلال و تمامیت ارضی عراق را برگرداند. در همین حال، حشدالشعبی سد محکمی در مقابل «نقض استقلال عراق» توسط آمریکا به شمار می‌رود که از دهه 1990 میلادی تاکنون دنبال شده است.

در زمینه «مقابله با راهبردها و سیاست آمریکا» در عراق و گسترش حضور و نفوذ ایالات متحده در این کشور نیز، حشدالشعبی یک مانع مهم و عامل بازدارنده بوده است. سرلشکر یحیی رسول از فرماندهان قدیمی ارتش و سخنگوی نظامی فرمانده کل نیروهای مسلح عراق که در تمام مذاکرات نظامی بین آمریکا و عراق حضور دارد و روابطی حسنه نیز با واشنگتن و به ویژه پنتاگون دارد در گفتگویی اذعان داشته است که در بین چهار نیروی مسلح عراق تنها سازمان رزمی که به طور مستقل، «سدی در برابر نفوذ ایالات متحده» است، حشد الشعبی است.

در هفته‌های اخیر، حشدالشعبی یک بار دیگر در کانون توجه محافل سیاسی و عملیات روانی آمریکا و رژیم صهیونیستی قرار گرفته و گمانه‌های مختلفی در خصوص تلاش آمریکا برای انحلال یا تحدید قدرت آن در عراق مطرح شده است.

در خصوص گمانه‌های موجود، دو نکته قابل تأمل وجود دارد که در تحلیل این مسأله باید مورد توجه قرار داد:

یک؛ انحلال حشدالشعبی و سایر گروه‌های مقاومت جزو «تمایلات و آرزوهای همیشگی» دولت آمریکا، رژیم صهیونیستی و سایر دولت‌های غربی است و مسأله جدیدی نیست. در اینجا مهم «هوشیاری» و «مقاومت» در مقابل چنین فشارهایی است که خوشبختانه در سطوح مختلف عراق این مقاومت دیده می‌شود و تا الان نیز نه مرجعیت و نه دولت عراق و جریان‌های سیاسی زیر بار فشارهای آمریکا در قبال حشدالشعبی نرفته‌اند.

دو؛ آنچه در هفته‌های گذشته از سوی آمریکا مطرح بوده است، در حقیقت بخشی از یک «عملیات روانی» علیه مقاومت عراق است. ظاهراً آمریکا و رژیم اسرائیل با موفقیتی که در براندازی دولت بشار در سوریه به دست آوردند، به این جمع‌بندی رسیده‌اند که با تکنیک‌های «جنگ روانی و ادراکی» در عراق نیز می‌توانند ضمن تضعیف موقعیت و جایگاه بسیج مردمی عراق، به موفقیت‌های میدانی همانند آنچه که در سوریه رسیدند، دست یابند؛ غافل از اینکه جامعه عراق از هر نظر به ویژه انگیزه‌های شدید مقاومتی و وجود بافت مذهبی و رویکردهای ضدآمریکایی و ضدصهیونیستی با جامعه سوریه متفاوت است.

در هر حال، آنچه مشخص است اینکه از زمان تشکیل حشدالشعبی، دولت آمریکا همواره از حشدالشعبی و فعالیت‌های آن که به نوعی مانع پیشبرد اهداف و راهبردهای کاخ سفید در عراق هستند، ناخشنود بوده و با سازوکارهای مختلف امنیتی و سیاسی به دنبال برچیدن آن بوده است.

این در حالی است که نقش حشدالشعبی در سال‌های اخیر در صحنه سیاسی عراق کاملاً «نهادینه» شده و امکان «حذف» یا «تحدید قدرت» آن وجود ندارد.