اکبر محمدیان – کارشناس مسائل بین‌الملل

این تغییرات نه تنها بر روابط فراآتلانتیکی تأثیر گذاشته، بلکه امنیت اروپا و تلاش‌ها برای ایجاد صلح در اوکراین را نیز تحت الشعاع قرار داده است.

آمریکا و نگاه سوداگرانه به روابط بین‌الملل

یکی از ویژگی‌های اصلی سیاست خارجی ترامپ، نگاه سوداگرانه و معامله‌محور به روابط بین‌الملل است. ترامپ بارها تأکید کرده که آمریکا باید از هر توافق یا مشارکت بین‌المللی سود مستقیم ببرد و از هزینه‌های غیرضروری اجتناب کند. این نگاه در رویکرد او به ناتو، اتحادیه اروپا و حتی بحران اوکراین به وضوح دیده می‌شود.

در کنفرانس امنیتی مونیخ در فوریه ۲۰۲۵، کیث کلوگ، فرستاده ویژه ترامپ در امور اوکراین، اعلام کرد که اتحادیه اروپا در مذاکرات صلح برای پایان جنگ اوکراین شرکت داده نخواهد شد. این اظهارات نشان‌دهنده تمایل آمریکا به حذف اروپا از فرآیند مذاکرات و تمرکز بر یک توافق سریع و عملی با روسیه است. کلوگ تاکید کرد که حضور بیش از حد کشورها در مذاکرات قبلی برای مثال در قالب گروه مینسک باعث اختلال در روند شده است. این رویکرد نشان می‌دهد که آمریکا به جای همکاری چندجانبه، در پی توافقی دوجانبه با روسیه است که منافع خود را به حداکثر برساند.

این نگاه سوداگرانه باعث شده است که اروپایی‌ها نسبت به نقش آمریکا به عنوان یک متحد قابل اعتماد تردید کنند. نظرسنجی‌های انجام‌شده توسط شورای روابط خارجی اروپایی (ECFR)  نشان می‌دهد که اکثر اروپایی‌ها آمریکا را نه به عنوان متحد، بلکه به عنوان یک شریک ضروری می‌بینند که باید با آن همکاری راهبردی داشت. این تغییر نگرش نشان‌دهنده کاهش اعتماد به آمریکا در دوران ترامپ است.

غلبه نگاه اول آمریکا و تأثیر آن بر امنیت اروپا

شعار «اول آمریکا»ی ترامپ نه تنها بر سیاست داخلی، بلکه بر سیاست خارجی این کشور نیز سایه افکنده است. این نگاه باعث شده است که آمریکا از تعهدات سنتی خود در قبال اروپا فاصله بگیرد و بیشتر در پی منافع کوتاه‌مدت خود باشد. برای مثال، ترامپ بارها از کشورهای عضو ناتو خواسته است که بودجه دفاعی خود را افزایش دهند و حتی پیشنهاد کرده است که این کشورها باید ۵ درصد از تولید ناخالص داخلی خود را به بودجه دفاعی اختصاص دهند.

این فشارها باعث شده است که اروپایی‌ها به فکر افزایش توان دفاعی خود بیفتند. فرانک والتر اشتاین‌مایر، رئیس‌جمهور آلمان، در کنفرانس مونیخ تأکید کرد که هزینه‌های امنیتی باید افزایش یابد تا از وقوع جنگ جلوگیری شود. او همچنین هشدار داد که توافق‌های سریع و بدون مشارکت اروپا می‌تواند امنیت این قاره را تضعیف کند. این نگرانی‌ها نشان می‌دهد که اروپا در حال آماده‌سازی خود برای یک آینده نامطمئن است.

با این حال، افزایش هزینه‌های دفاعی به تنهایی نمی‌تواند جایگزین همکاری راهبردی با آمریکا شود. اروپا هنوز به حمایت آمریکا در مواجهه با تهدیداتی مانند روسیه و چین نیاز دارد. اما رویکرد ترامپ به این معناست که اروپا نیازمند آن است تا بیشتر به خود متکی باشد و راه‌حل‌های مستقل برای تضمین امنیت خود پیدا کند.

تأثیر رابطه آمریکا و اروپا بر صلح اوکراین

یکی از مهم‌ترین چالش‌های پیش روی اروپا و آمریکا، بحران اوکراین است. ترامپ بارها اعلام کرده است که به دنبال یک توافق سریع با روسیه برای پایان دادن به جنگ اوکراین است. اما این رویکرد با نگرانی‌های اروپایی‌ها مواجه شده است. بسیاری از رهبران اروپایی، از جمله اورسلا فون در لاین، رئیس کمیسیون اروپا، هشدار داده‌اند که هر توافقی باید به نفع اوکراین باشد و نباید به روسیه اجازه دهد که با حمله به همسایگان خود بدون پیامدهای جدی مواجه شود.

نظرسنجی‌های ECFR  نشان می‌دهد که اکثر اروپایی‌ها انتظار دارند جنگ اوکراین از طریق مذاکرات به یک توافق منجر شود، اما بسیاری به تلاش‌های ترامپ برای صلح بدبین هستند. در برخی کشورها، مانند دانمارک و لهستان، اکثریت معتقدند که اروپا باید از اوکراین حمایت کند تا به جنگ ادامه دهد، در حالی که در کشورهایی مانند مجارستان و بلغارستان، تمایل بیشتری برای فشار بر اوکراین به منظور پذیرش مذاکرات وجود دارد.

این اختلافات داخلی در اروپا می‌تواند به تضعیف موضع این قاره در هر گونه مذاکرات صلح منجر شود. اگر اروپا نتواند یک موضع واحد در قبال اوکراین اتخاذ کند، ممکن است مجبور شود به توافقی تن دهد که به نفع روسیه باشد و امنیت بلندمدت اروپا را تهدید کند.

گزینه‌های اروپا در روابطش با آمریکا

با توجه به تغییرات در سیاست خارجی آمریکا و نگاه سوداگرانه ترامپ، اروپا باید به دنبال راه‌هایی برای کاهش وابستگی خود به آمریکا و تقویت همکاری‌های درون‌قاره‌ای باشد. برخی از راه‌حل‌های ممکن عبارتند از:

1. تقویت توان دفاعی اروپا: اروپا باید به دنبال افزایش هزینه‌های دفاعی و ایجاد یک نیروی نظامی مستقل باشد تا بتواند بدون وابستگی به آمریکا از امنیت خود محافظت کند.
2. همکاری بیشتر درون اتحادیه اروپا: اروپا باید به دنبال ایجاد مواضع واحد در قبال مسائل بین‌المللی، از جمله اوکراین و روسیه، باشد تا بتواند در مذاکرات بین‌المللی موثرتر عمل کند.
3. تنوع بخشیدن به شرکای بین‌المللی: اروپا می‌تواند به دنبال تقویت روابط با کشورهای دیگر، مانند چین، هند و ایران، باشد.
4. حفظ تعامل با آمریکا، اما با احتیاط: اروپا ضمن نیاز به حفظ رابطه با آمریکا، در عین حال، باید از توافق‌های یک‌جانبه‌ای که ممکن است به ضرر امنیت این قاره باشد، اجتناب کند.

نتیجه‌گیری

دور دوم ریاست‌جمهوری ترامپ باعث شده است که رابطه اروپا و آمریکا وارد مرحله‌ای جدید و پرتنش شود. نگاه سوداگرانه ترامپ به روابط بین‌الملل و شعار “اول آمریکا” باعث کاهش اعتماد اروپایی‌ها به آمریکا و افزایش نگرانی‌ها درباره امنیت این قاره شده است. در مورد اوکراین، اختلافات بین آمریکا و اروپا می‌تواند به توافقی منجر شود که به نفع روسیه باشد و امنیت بلندمدت اروپا را تهدید کند.

در حالی که آینده رابطه اروپا و آمریکا نامشخص است، اروپا می‌تواند با تقویت توان دفاعی خود، ایجاد مواضع واحد در قبال مسائل بین‌المللی و تنوع بخشیدن به شرکای بین‌المللی، از ضررهای ناشی از تغییرات در سیاست خارجی آمریکا در امان بماند و آماده باشد تا در صورت لزوم، مسیر دیگری به سوی امنیت و ثبات پیش بگیرد.