برسام محمدی – کارشناس مسائل منطقه

این سفر که از نگاه تحلیلگران مسائل منطقه یک «نقطه عطف» در مناسبات دو کشور محسوب می‌شود، از ابعاد گوناگون دارای اهمیت است که در اینجا به موارد مهمی از آن‌ها اشاره می‌شود:

یک؛ این نخستین بار است که بعد از گذشت بیش از ۲۵ سال، وزیر دفاع عربستان در صدر هیئتی عالیرتبه متشکل از شخصیت‌های نظامی، سیاسی و اقتصادی به ایران سفر کرده است و همچنین حضور سفیر عربستان در یمن در این هیئت قابل توجه بود. دیدار و گفتگو با رهبر معظم انقلاب و انتقال پیام پادشاه عربستان به ایشان و ابراز علاقه صریح و کم‌سابقه ریاض به گسترش روابط دوجانبه در همه زمینه ها حائز اهمیت بود.

دو؛ این سفر و گفتگوهای انجام شده نشانگر اتخاذ رویکردی واقع بینانه از سوی عربستان در قبال ایران است. برخی بر این باورند سفر خالد بن سلمان را باید ذیل مذاکرات ایران و آمریکا تحلیل نمود، چرا که آن را متأثر از فضای اخیر ایجاد شده در مناسبات تهران – واشنگتن می‌دانند؛ اما باید توجه داشت سفر خالد بن سلمان از چهار ماه پیش برنامه‌ریزی شده بود، بنابراین ارتباط چندانی با مذاکرات مسقط یا فضای تعامل غیرمستقیم تهران – واشنگتن ندارد.

اینکه وزیر دفاع عربستان در دیدار با مقام معظم رهبری ایده گسترش همکاری‌های همه‌جانبه و نامحدود را مطرح کرده نیز رویکردی است که پیش از این سابقه نداشته است.

سه؛ از زمان ازسرگیری روابط ایران و عربستان در سال 2023 که از گفتگوهای پکن آغاز شد، برخی بر این باور بودند که نگاه عربستان به رابطه با ایران یک نگاه «تاکتیکی» است. اما کم‌وکیف سفر اخیر وزیر دفاع سعودی به تهران، ظاهرا حاکی از این است که ریاض پیگیر «مشارکت راهبردی» با ایران در منطقه است.

چهار؛ رایزنی‌های سیاسی – اقتصادی، دفاعی، نظامی و … خالد بن‌سلمان در تهران و تاکید دو طرف بر گسترش همکاری‌ در همه زمینه‌ها، می‌تواند نقش «مؤثری» در اجرای طرح‌های کلان در حوزه‌های اقتصادی، تجاری، انرژی، فرهنگی، دفاعی و همچنین تعمیق و تحکیم مناسبات بین دو کشور داشته باشد.

تقویت مبادلات تجاری، سرمایه‌گذاری مشترک و همکاری در «پروژه‌های زیربنایی» می‌تواند به نفع اقتصاد هر دو کشور باشد. همچنین، همکاری در زمینه انرژی، به ویژه نفت و گاز، می‌تواند به ثبات بازار جهانی انرژی کمک کند.

در همین حال تقویت تبادلات فرهنگی، هنری و ورزشی نقش مهمی در درک متقابل و کاهش سوءتفاهم‌ها بین مردم دو کشور دارد. تسهیل گردشگری هم یکی از مسیرهایی است که می‌تواند به رونق اقتصادی و تبادل فرهنگی  بین دو کشور منجر شود.

پنج؛ توسعه همکاری همه‌جانبه عربستان و ایران که وزیر دفاع عربستان در تهران آن را به طور جدی مطرح کرد، می‌تواند بسترهای لازم را برای همکاری‌های جمعی ‌و منطقه‌ای که دربردارنده منافع مشترک جمعی وتضمین‌کننده صلح و ثبات در منطقه است، فراهم آورد.

سال‌هاست تحلیلگران بر این امر اتفاق نظر دارند که تحکیم روابط دو کشور، می‌تواند به «صلح و ثبات» بیشتر در منطقه کمک کند و توسعه همکاری در زمینه‌هایی مانند مبارزه با تروریسم، حل مناقشات منطقه‌ای و مدیریت بحران‌ها، منجر به صلح و امنیت بیشتر در منطقه خواهد شد.

همکاری بین ایران و عربستان، به عنوان دو کشور مهم در منطقه و جهان اسلام که از موقعیت و ظرفیت‌های ژئوپلیتیکی، ژئواستراتژیکی و ژئواکونومیکی «منحصربفردی» برخوردارند، عامل بسیار مهمی در تقویت جایگاه و نفوذ جهان اسلام در جهان کنونی خواهد بود.

گسترش روابط ایران و عربستان فرصت‌های زیادی برای صلح، ثبات و توسعه در منطقه می‌آفریند. با این حال، «موانع» و «چالش‌هایی» نیز در سطح منطقه و عرصه بین‌المللی به ویژه از سوی رژیم صهیونیستی وجود دارد که باید با هشیاری دو طرف مدیریت شوند تا از بروز مشکلات احتمالی جلوگیری شود. موفقیت در این زمینه نیازمند اراده سیاسی قوی، اعتمادسازی و تمرکز بر منافع مشترک خواهد بود.