حمید خوش‌آیند – کارشناس مسائل منطقه

تحرکات اخیر آمریکا در لبنان که بر عادی‌سازی روابط بیروت – تل‌آویو متمرکز شده است، حاکی از یک تغییر راهبردی محسوس در سیاست خارجی واشنگتن در قبال این کشور است. باوجود برخی گزارش‌هایی که سفر مقاماتی مانند تام باراک به سرزمین‌های اشغالی را هشداری نهایی برای خلع سلاح حزب‌الله و مقدمه‌ای برای آغاز تهاجم همه‌جانبه رژیم صهیونیستی به لبنان تفسیر می‌کنند، شواهد قوی‌تری وجود دارد که نشان می‌دهد کاخ سفید در حال دریافت برآوردهای میدانی و سیاسی است که خلع سلاح حزب‌الله را غیرممکن و در خوش‌بینانه‌ترین حالت بسیار پرهزینه و دشوارتر از آن چیزی می‌داند که پیش‌ازاین تصور می‌شد.

حتی با فرض پیگیری گزینه حمله نظامی رژیم صهیونیستی به لبنان، اخیرا ناامیدی آمریکا از خلع سلاح کامل این گروه، عملاً آشکار شده است. دلیل محوری این ناامیدی نیز، مواضع قاطع، انعطاف‌ناپذیر و درعین‌حال قدرت ریشه‌دار حزب‌الله در معادلات امنیتی لبنان است که هرگونه اقدام جسورانه برای نابودی آن را با هزینه‌ای غیرقابل‌تحمل همراه می‌سازد.

مواضع جدید مقامات عالی مقاومت لبنان و همچنین اظهارات مقامات آمریکا و رژیم صهیونیستی، به‌وضوح غیرممکن‌بودن تحقق پروژه خلع سلاح حزب‌الله را نشان می‌دهد. شیخ نعیم قاسم، دبیرکل حزب‌الله لبنان، در سخنانی که اخیراً در نشست فاطمی واحد کار زنان حزب‌الله در بیروت ایراد کرد، با قاطعیت اعلام کرد: “اگر جنگی رخ بدهد، اهداف دشمن هرگز محقق نخواهد شد و این برای ما بسیار روشن است. آمریکا باید بداند از خودمان دفاع خواهیم کرد، حتی اگر آسمان بر زمین بیفتد، چیزی به نام خلع سلاح برای تحقق اهداف رژیم اسرائیل هرگز محقق نخواهد شد، حتی اگر همه دنیا علیه لبنان وارد جنگ شوند.”

محمود قماطی، عضو شورای سیاسی جنبش حزب‌الله لبنان، نیز هشدار داد: “من درباره لبریزشدن کاسه صبر مقاومت هشدار می‌دهم. حزب‌الله هرگز نه از سلاح خود و نه از ایفای نقش مقاومت دست نخواهد کشید. اگر صبر مقاومت تمام شود، دیگر با هیچ‌کس بحث نخواهد کرد. نیروهای حزب‌الله همانند اشباحی در جنوب لیتانی باقی خواهند ماند.”

پس از اظهارات صریح شیخ نعیم قاسم بود که دونالد ترامپ در نشست خبری خود در کاخ سفید، در پاسخ به پرسشی درباره خلع سلاح حزب‌الله و حماس، تنها به این جمله بسنده کرد: حزب‌الله و لبنان مسئله‌ای پیچیده هستند و باید دید چه می‌شود.

تام باراک، فرستاده ویژه ترامپ و مسئول پرونده خلع سلاح حزب‌الله، نیز تصریح کرد: ایده خلع سلاح حزب‌الله با زور غیرممکن است و باید از خودمان بپرسیم چگونه می‌توان مانع استفاده حزب‌الله از سلاح خود شد. میشل عیسی، سفیر جدید آمریکا، هم در پاسخ به پرسشی درباره نحوه اعمال فشار بر حزب‌الله برای کنارگذاشتن سلاح خود، اعلام کرد: “اگر خلع سلاح امکان‌پذیر نباشد، مجبور خواهیم بود آن را مهار کنیم.” در همین چارچوب، نشریه فارن پالیسی نیز با انتشار گزارشی به نقل از یکی از مقامات کابینه رژیم اسرائیل نوشت: ایده تضعیف یا جمع‌آوری سلاح‌های جنبش حزب‌الله صرفاً یک خیال است و قابلیت اجرا ندارد.

گذار از خلع سلاح به مهار سلاح؛ راهبرد جدید آمریکا

درحالی‌که مواضع سرسخت مقاومت لبنان نشان می‌دهد که تهدیدهای نظامی نه‌تنها به خلع سلاح حزب‌الله منجر نمی‌شود، بلکه می‌تواند به یک درگیری فاجعه‌بار با پیامدهای غیرقابل‌پیش‌بینی برای متجاوزان بینجامد. اظهارات مقامات آمریکایی و صهیونیستی نیز گواه این واقعیت است که واشنگتن و تل‌آویو از جدیت پیشین خود در پیشبرد سیاست خلع سلاح حزب‌الله فاصله گرفته و به مرحله‌ای از عدم قطعیت و عقب‌نشینی رسیده‌اند.

براین‌اساس، به نظر می‌رسد آمریکا در حال تغییر راهبرد خود از خلع سلاح که مستلزم درگیری تمام‌عیار و خسارت‌بار با مقاومت لبنان است، به سمت مهار سلاح حرکت کرده است؛ به این معنا که در راهبرد جدید، واشنگتن می‌کوشد توانمندی‌های موشکی حزب‌الله را محدود سازد و حوزه نفوذ مقاومت در لبنان را از طریق ابزارهای دیپلماتیک، فشار اقتصادی و ایجاد بازدارندگی کاهش دهد.

ناکامی پروژه خلع سلاح حزب‌الله امروز بیش از هر زمان دیگری برای آمریکا روشن شده است. حتی در صورت وقوع حمله نظامی، حزب‌الله تا آخرین نفر خواهد جنگید و به خلع سلاح تن نخواهد داد، واقعیتی که مقاومت لبنان آن را در عالی‌ترین سطح و به‌صراحت بیان کرده است. آمریکا نیز به‌خوبی دریافته است که فشار برای خلع سلاح حزب‌الله بی‌نتیجه خواهد بود. حتی در صورت عملی‌شدن تهدیدها، نه‌تنها مقاومت لبنان تسلیم نخواهد شد، بلکه ممکن است با آغاز دور جدیدی از درگیری‌ها، منافع آمریکا در منطقه با خسارات جدی مواجه شود و تمام شعارهای به‌اصطلاح صلح‌گرایانه ترامپ را بی‌اعتبار سازد. از همین رو، کاخ سفید در تلاش است خود را با وضعیت موجود تطبیق دهد و با عبور تدریجی و نسبتاً آبرومندانه از پروژه خلع سلاح، تمرکز خود را بر دو محور قرار دهد؛ نخست، سیاست ممانعت از استفاده از سلاح به‌جای خلع سلاح، و دوم، کاهش سطح درگیری‌ها میان لبنان و رژیم صهیونیستی و در نتیجه پیشبرد روند عادی‌سازی روابط میان دو طرف.