حمید خوش‌آیند – کارشناس مسائل منطقه

گفت‌وگوهای ترکیه و عربستان سعودی برای خرید جنگنده اف-۳۵ از آمریکا همچنان ادامه دارد. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در پاسخ به پرسشی درباره توافق احتمالی فروش اف-۳۵ به ترکیه، گفت: «ما خیلی جدی داریم به این موضوع فکر می‌کنیم.» ترامپ اخیراً نیز در اظهاراتی حمایت خود را از فروش جنگنده‌های اف-۳۵ به عربستان سعودی اعلام کرده است. این اظهارات در حالی مطرح می‌شود که رژیم صهیونیستی به‌شدت با هرگونه اقدام آمریکا مبنی بر فروش اف-۳۵ به دو کشور یادشده و هر کشور دیگری در غرب آسیا مخالفت می‌کند.

منطق امنیتی رژیم صهیونیستی در مخالفت با فروش اف-35

مخالفت رژیم صهیونیستی با این موضوع و تلاش‌هایی که مقامات این رژیم در عالی‌ترین سطح و به طور فشرده و جدی در کاخ سفید و کنگره برای جلوگیری از فروش اف-۳۵ به آنکارا و ریاض انجام می‌دهند، مسئله‌ای کاملاً طبیعی تلقی می‌شود؛ زیرا رژیم صهیونیستی تمایلی ندارد برتری هوایی‌اش در یکی از مهم‌ترین مناطق جهان، یعنی غرب آسیا و جهان اسلام که دشمنان اصلی و راهبردی رژیم نیز در آن قرار دارند، تضعیف شود.

انحصار چند دهه‌ای رژیم صهیونیستی بر در اختیار داشتن اف-۳۵، این جنگنده را به ابزاری راهبردی تبدیل کرده است که نه‌تنها امنیت این رژیم، بلکه توانایی آن برای اعمال قدرت و ایجاد بازدارندگی فرامرزی را تضمین می‌کند. به بیان دیگر، پافشاری رژیم صهیونیستی بر انحصار در اختیار داشتن اف-۳۵ در منطقه، متأثر از یک محاسبه دقیق امنیتی و نظامی است که حفظ انحصار کیفی، تضمین برتری هوایی مطلق و صیانت از ابزار بازدارندگی فرامرزی، ارکان کلیدی آن را تشکیل می‌دهند.

برای چندین دهه، رژیم صهیونیستی فقدان عمق راهبردی خود را با برتری هوایی و دسترسی به پیشرفته‌ترین جنگنده آمریکایی جبران کرده است. توانمندی‌های رادارگریز، سیستم‌های یکپارچه اطلاعاتی و سایر قابلیت‌های این جنگنده، به تل‌آویو این امکان را داده است تا در صورت نیاز، عملیاتی را در عمق سرزمینی هر دشمن احتمالی در منطقه، با حداقل خطر برای خود طراحی و اجرا کند. ازدست‌دادن انحصار این توانمندی و در اختیار قرارگرفتن آن به‌ویژه در دست ترکیه و عربستان سعودی که دو رقیب منطقه‌ای رژیم صهیونیستی با توان مالی بالا و بلندپروازی‌های ژئوپلیتیکی هستند، به معنای کاهش فاصله کیفی و افزایش هزینه هرگونه اقدام تهاجمی آینده برای این رژیم خواهد بود.

تمایل و تلاش‌های فشرده ترکیه و عربستان سعودی برای انعقاد قراردادهای خرید اف-۳۵ از آمریکا که در صورت تحقق، بدون تردید یک نقطه عطف مهم در تاریخ فروش تسلیحاتی آمریکا در منطقه محسوب خواهد شد، این پرسش را مطرح می‌کند که آیا آمریکا از سیاست حفظ برتری هوایی رژیم صهیونیستی در منطقه عقب‌نشینی خواهد کرد یا خیر؟

در پاسخ به این پرسش باید گفت که سیاست دولت ترامپ در این زمینه میان دو مسئله مهم و به عبارتی دو  فشار متضاد شکل گرفته است؛ از یک سو، آمریکا همچنان خود را متعهد به حفظ کیفیت برتری نظامی رژیم صهیونیستی به‌عنوان سنگ بنای اتحاد دوجانبه در منطقه می‌داند. از سوی دیگر، آمریکا و به‌ویژه دولت ترامپ نمی‌تواند از منافع گسترده مالی و اقتصادی حاصل از ائتلاف‌های منطقه‌ای، به‌خصوص با کشورهای ثروتمندی مانند عربستان چشم‌پوشی کند؛ منافعی که نقش مؤثری در تحقق شعار اول آمریکا ایفا می‌کنند.

ناگفته نماند فروش اف-۳۵ به متحدانی مانند عربستان سعودی که از گزینه‌های اصلی پیوستن به روند عادی‌سازی و توافق‌نامه‌های ابراهیم به شمار می‌روند، نشان‌دهنده تمایل واشنگتن به استفاده از این جنگنده به‌عنوان ابزاری برای یکپارچه‌سازی امنیتی اردوگاه متحدانش نیز محسوب می‌شود.

پیامدهای راهبردی و چشم‌انداز آینده

مقاومت شدید رژیم صهیونیستی بیانگر وجود خط‌قرمزهای روشن تل‌آویو در این حوزه است. آمریکا احتمالاً در کوتاه‌مدت فروش اف-۳۵ به این دو کشور را مشروط به تضمین‌های سخت امنیتی علیه رقبا و دشمنان منطقه‌ای و بین‌المللی خود و عدم استفاده از آن علیه منافع رژیم صهیونیستی خواهد کرد، اما در بلندمدت، منطق ژئوپلیتیک و منافع اقتصادی شرکت‌های بزرگ تسلیحاتی، واشنگتن را به سمت گسترش تدریجی دایره مالکان اف-۳۵ در میان متحدانش سوق خواهد داد.

درهرحال، رژیم صهیونیستی فروش اف-۳۵ به عربستان و ترکیه را یک خطر جدی برای امنیت خود ارزیابی می‌کند، مگر آنکه آمریکا با سازوکارهای مشخص، برتری هوایی این رژیم را حفظ کند. در همین چارچوب به نظر می‌رسد آمریکا تلاش خواهد کرد ضمن فروش این جنگنده به دیگر متحدان منطقه‌ای که در حال حاضر ترکیه و عربستان گزینه‌های اصلی آن هستند، از طریق کنترل دسترسی به قابلیت‌های خاص نرم‌افزاری و سخت‌افزاری، سیستم‌های پشتیبانی و قطعات یدکی، برتری عملیاتی رژیم صهیونیستی را نسبت به سایر دارندگان منطقه‌ای حفظ کند.

این روند اگرچه برتری فنی مطلق گذشته رژیم صهیونیستی را تا حدی تضعیف می‌کند، اما به واشنگتن اجازه می‌دهد ضمن پاسخ‌گویی به مطالبات ترکیه، عربستان و سایر متقاضیان اف-۳۵، همچنان رژیم صهیونیستی را به‌عنوان پیشرفته‌ترین و کارآمدترین دارنده این جنگنده در منطقه حفظ کرده و سطحی قابل‌قبول از امنیت و بازدارندگی این رژیم را تضمین کند.

در نهایت، چه با تضمین و چه بدون تضمین یا هر سازوکار جایگزین دیگر، رژیم صهیونیستی ممکن است برای نخستین‌بار پس از دهه‌ها با کاهش فاصله کیفی تسلیحاتی خود با برخی همسایگان مواجه شود؛ وضعیتی که می‌تواند پایه‌های دکترین امنیتی آن، مبتنی بر بازدارندگی از طریق برتری فناورانه مطلق، را با چالش‌های جدی روبه‌رو کند.

درعین‌حال، باید این نکته را نیز در نظر داشت که ورود اف-۳۵ به زرادخانه کشورهای منطقه می‌تواند به شکل‌گیری یک مسابقه تسلیحاتی جدید در غرب آسیا که همسو با منافع آمریکا است، دامن بزند و فضای امنیتی منطقه را بی‌ثبات‌تر کند؛ روندی که ضمن رونق بازار شرکت‌های اسلحه‌سازی آمریکایی، در نهایت به گسترش ناامنی و بی‌ثباتی در منطقه منجر خواهد شد.