سید رضا میرطاهر- کارشناس مسائل بین‌الملل

در چند سال اخیر به‌ویژه بعد از روی کار آمدن دونالد ترامپ به‌عنوان رئیس‌جمهور آمریکا، روند نظامی‌سازی شرق آسیا یا همان منطقه آسیا-اقیانوسیه، سرعت گرفته و در این میان، ژاپن به عنوان متحد نزدیک آمریکا، بودجه نظامی خود را افزایش قابل ملاحظه‌ای داده است.

ژاپن همچنین با تغییر قانون اساسی، اجرای اقدامات نظامی تهاجمی را در شرق آسیا در دستور کار قرار داده است. علاوه بر این، موضع‌گیری خانم سانائه تاکایچی، نخست‌وزیر جدید ژاپن در این باره که حمله احتمالی چین به تایوان به معنای به خطر افتادن امنیت ژاپن است و موجب مداخله توکیو خواهد شد، به شدت واکنش چین را برانگیخته و به کاهش روابط دو کشور منجر شده است.

فشار برای تغییر مواضع علیه چین

در این بین، ترامپ به شدت درصدد است که کشورهای این منطقه از جمله کره جنوبی، ژاپن و کشورهای جنوب شرق آسیا مانند فیلیپین، ویتنام، تایلند را که متحدان سنتی واشنگتن هستند، وادار کند که بودجه‌های نظامی خود را افزایش دهند یا به‌ویژه با توجه به اختلافات برخی از این کشورها مانند ویتنام یا فیلیپین با پکن در خصوص دریای چین جنوبی، موضع خصمانه‌ای در قبال چین اتخاذ کنند.

درچنین شرایطی، روند نظامی‌سازی و افزایش تنش‌ها در شرق آسیا در چند سال اخیر فزاینده بوده و مسلما تداوم این روند به خصوص تشدید احتمالی تنش‌ها بین چین و تایوان و به طور غیرمستقیم بین چین و ایالات متحده می‌تواند موجب برانگیختن جنگی بسیار گسترده در منطقه آسیا و اقیانوسیه شود.

افزایش اهمیت ژاپن و استرالیا برای آمریکا

ژاپن و استرالیا ظرف دو سال اخیر، قراردادهای نظامی بسیار مهمی با آمریکا امضاء کردند و خریدهای چند ده میلیارد دلاری از واشنگتن انجام دادند. از جمله آن‌ها می‌توان به اقدام استرالیا برای خرید زیردریایی، اقلام مربوط به پیشرانه هسته‌ای، خرید تعداد بسیاری از بالگردها و دیگر تجهیزات مانند تانک، تجهیزات زرهی و جنگنده‌های F35 اشاره کرد. ژاپن نیز خرید سامانه‌های پدافندی، سامانه‌های موشکی دوربرد و انواع تجهیزات به‌ویژه جنگنده‌های F35 را در دستور کار قرار داده است.

طبیعتاً موقعیت این دو کشور در راهبرد امنیتی آمریکا بسیار مهم تلقی می‌شود. ژاپن و استرالیا عضو کواد هستند. این پیمان 4 جانبه امنیتی در دوره ریاست جمهوری جو بایدن بین آمریکا، استرالیا، ژاپن و هند امضاء شد.

اگرچه با توجه به تنش‌هایی که طی یک سال اخیر بین هند و آمریکا بوجود آمده، طبیعتا نقش هند در این زمینه کمرنگ‌تر شده، اما نقش استرالیا و ژاپن به شدت در آن پررنگ شده است، به طوری که گمان می‌رود این دو کشور در حال تدوین تاکتیک‌ها، راهبردها و نیز خریداری تجهیزاتی هستند که صرفا در راستای مقابله یا جنگ احتمالی با چین خواهد بود. این روند بیانگر آن است که احتمال تقابل با چین در سال‌های آینده در عرصه آسیا و اقیانوسیه وجود دارد.

همچنین شواهد نشان می‌دهد که منطقه شرق آسیا یا همان منطقه آسیا-اقیانوسیه به سمت تشدید تنش‌ها در حال حرکت است و نشانه‌ای از کاهش تنش‌ها به چشم نمی‌خورد.

ضمن آنکه اقدامات تحریک‌آمیز واشنگتن علیه چین به‌ویژه فروش تسلیحات نظامی به تایوان و دیدارهای مقام‌های ارشد آمریکایی از این کشور، برخلاف توافقی است که در اوایل دهه 1970 بین دولت نیکسون و دولت وقت چین امضاء شد.

جمع‌بندی

درمجموع باید گفت که آمریکا تا حد زیادی از سیاست چین واحد فاصله گرفته و بیشتر به سمت تقویت نظامی و سیاسی تایوان در حال حرکت است. مسلما برای چین تداوم این وضعیت یعنی جدایی تایوان غیرقابل تحمل است و ازهمین‌رو، احتمال دارد که در برهه‌ای یا به شیوه سیاسی و مسالمت‌آمیز و یا با استفاده از زور مسئله الحاق دوباره تایوان به خاک اصلی چین را عملی کند.

البته در چنین وضعیتی، احتمال تقابل نظامی بین آمریکا و چین بسیار بالا خواهد بود و در این صورت، جنگ گسترده‌ای در منطقه شرق آسیا به راه خواهد افتاد و طبیعتاً پای متحدان منطقه‌ای آمریکا از جمله ژاپن و استرالیا نیز به این جنگ کشیده خواهد شد.