علی خرم*

برگزاری نشست شورای امنیت درباره اعتراض‌ها در ایران از چند جهت قابل بررسی است؛ نخست آنکه اگر در کشوری حقوق بشر به طور مکرر و سیستماتیک نقض شود به ترتیبی که وجدان جامعه بشری را تحت تاثیر قرار دهد و اجماع در میان شورای امنیت و به ویژه اعضای دائم آن نسبت به نقض حقوق بشر در کشوری برقرار باشد در آن صورت شورای امنیت در این باره می‌تواند تشکیل جلسه دهد. لذا شورای امنیت می‌تواند درباره وضعیت حقوق بشری کشورها وارد شود، اما به شرطی که این وضعیت خیلی وخیم باشد. حال آنکه ما شاهد هستیم که اولا اعتراضات و ناآرامی‌ها در ایران در سطحی نیست که بخواهند آن را به شورای امنیت ارجاع دهند و ثانیا در اغلب کشورهای دنیا بعضا نارضایتی‌هایی صورت می‌گیرد که در همین سطح نیز دنبال می‌شوند، اما برای آنها هیچ درخواستی جهت تشکیل نشست شورای امنیت داده نمی شود. همچنانکه حدود 6 ماه پیش در آمریکا پیرامون صحبت‌های دونالد ترامپ درباره سیاه‌پوستان و سفیدپوستان درگیری‌ها و تظاهراتی پیش آمد و آنها نیز با مردم برخورد کردند و در این بین یک خانمی نیز کشته شد. ولی نه جلسه شورای امنیت تشکیل شد و نه اقدامات آمریکا در مواجهه با معترضان غیرطبیعی جلوه داده شد. در عین حال، طرز برخورد هر کشوری با معترضان می‌تواند جهان را نسبت به تحولات داخلی آن حساس کند یا خیر. به عنوان مثال صحبت‌های حسن روحانی، رئیس جمهوری ایران دراین خصوص که اعتراض حق مردم است، آب سردی بود که روی نیات شوم و منفی آمریکا و برخی از کشورهای غربی علیه کشورمان ریخته شد. همچنین برخی دیگر از مقامات کشور نیز طی این مدت اظهارنظرهایی داشتند مبنی بر اینکه اعتراضاتی که به وجوه اقتصادی صورت گرفته حقانیت دارد این رویکرد به لحاظ تاثیر بر نگاه خارجی موثر است.

در هر صورت نشستی که جمعه شب در شورای امنیت برگزار شد آنگونه که آمریکا انتظارش را داشت مورد اقبال دیگر کشورها به ویژه متحدان اروپایی‌اش واقع نشد. دلیل آن نیز مشخص است. چرا که برای اعضای شورای امنیت واضح است که هدف دونالد ترامپ و نیکی هیلی اخلال در توافق هسته‌ای و یا لغو برجام است و نه حمایت از اعتراضات مردم ایران. چون تمام کشورها نسبت به نیات آمریکا آگاه هستند، واشنگتن با اینگونه اقدامات راه به جایی برد. همچنانکه کشورهای مختلف حاضر در شورای امنیت اعلام کردند که این سازمان بین‌المللی، جایی برای چنین بحث‌های پیش پاافتاده و ساده‌ای چون اعتراضات داخلی در ایران نیست. بنابراین این کشورها می‌دانند که هدف ترامپ از این اظهارات و ارجاع مسئله ایران به شورای امنیت، حمله به توافق هسته‌ای است و نه مسائل حقوق بشری.

لذا آنها نمی‌خواهند به ترامپ اجازه دهند که به این بهانه خللی در روند اجرای توافق هسته‌ای ایجاد کند. خوشبختانه در جهان و پشت سر ایران برای حمایت از توافق هسته‌ای اجماع جهانی وجود دارد و چون این اجماع وجود دارد در صحنه شورای امنیت به ترامپ اجازه یکه تازی داده نمی شود.

در این وضعیت جمهوری اسلامی ایران باید به دقت این شرایط را در نظر بگیرد و به عبارتی پیش از وقوع حادثه به این قضیه رسیدگی کند تا اعضای دائم شورای امنیت با ایران همراهی داشته باشند. در چنین شرایطی ایران باید کاملا در راستای اجماع سازی گام بردارد و اصلا اقدامی انجام ندهد که کشورهای دیگر و به خصوص اعضای دائم شورای امنیت از ایران فاصله بگیرند.

درواقع ایران باید به صورت یکپارچه با گروه 1+5 به ویژه اتحادیه اروپا همکاری کند تا بتواند تلاش‌های ترامپ علیه ایران را خنثی نماید. چرا که هرکدام از کشورهای اروپایی و یا قدرت‌های بزرگ از ایران دور شوند، زنگ خطری برای برجام خواهد بود.

در نهایت اینکه ایالات متحده آمریکا باوجود تلاش‌ها و فضاسازی‌های بسیار علیه ایران، اما به خواسته‌هایی که در نشست شورای امنیت به دنبال آن بود دست نیافت و به بیان دیگر بازنده نشست جمعه شب شورای امنیت بود. البته ایران نیز باید هوشیار باشد و پس از این دیگر بهانه‌ای دست آنها ندهد که بتوانند بازهم در شورای امنیت علیه کشورمان جلسه تشکیل دهند. زیرا اگر این نشست‌ها تکرار شود و کشورهای بیشتری علیه ایران به جبهه آمریکا بپیوندند، ممکن است ترامپ بتواند اجماع گسترده‌ای علیه ایران تشکیل دهد و این اصلا به نفع ما نخواهد بود.

کارشناس مسائل بین الملل*