علی خرم*

درباره بحث برجام از آنجایی که ترامپ نه تجربه سیاسی داشت و نه تجربه بین‌المللی و حقوقی، گمان می‌کرد چون رئیس جمهور آمریکاست می‌تواند توافق را برهم بزند؛ ولی فدریکا موگرینی، رئیس سیاست خارجی اتحادیه اروپا در همان زمان بلافاصله اعلام کرد که باوجودیکه ترامپ می‌‌تواند اقدامات زیادی انجام دهد و در بسیاری از مسائل اختیار عمل دارد، ولی نمی‌تواند درباره برجام هر تصمیمی که مایل است را اتخاذ کند. چرا که از نظر حقوقی، یک قطعنامه شورای امنیت، پشتوانه برجام است و آن را مورد حمایت قرار داده و همه 7 عضو حاضر در مذاکرات هسته‌ای از جمله ایالات متحده آمریکا متعهد به تعهدات حقوقی خودشان هستند. بنابراین، حتی اگر ترامپ از سوی آمریکا اعلام دارد که می‌خواهد از این توافق خارج شود 6 کشور دیگر مجبور هستند به تعهدات خود عمل کنند. لذا آنها اعلام کردند که به تعهدات خود ادامه می‌دهند و ترامپ متوجه شد که در این مسیر تنها مانده و منزوی شده است. در نتیجه در حوزه حقوقی رئیس جمهور آمریکا نتوانست کاری از پیش ببرد.

از منظر فنی نیز نیکی هیلی، نماینده آمریکا در سازمان ملل خیلی تلاش کرد که از طریق آژانس بین‌المللی انرژی اتمی بتواند ثابت کند که ایران به درستی تعهدات هسته‌ای‌اش را انجام نمی‌دهد اما موفق نشد. از نظر سیاسی نیز همه جهان از جمله اروپا، روسیه و چین در مقابل واشنگتن ایستادند. تنها دولت‌هایی که از سیاست‌های آمریکا در قبال ایران حمایت کردند دولت سعودی و رژیم اسرائیل بودند. به این دلایل ترامپ نتوانست در موضوع اخلال ایجاد کردن در برجام موفق عمل کند.

از دیگر سو، رئیس جمهور آمریکا می‌خواست جایگاه و نقش ایران را در منطقه مسدود کند. چون ایران در دوره باراک اوباما، رئیس جمهور پیشین آمریکا توانسته بود جایگاه خود را در عراق، سوریه، یمن و لبنان مستحکم کند، لذا ترامپ به آسانی نمی‌تواند خللی در این جایگاه ایران ایجاد کند. مگر اینکه در یک برنامه بلندمدت 5 تا 7 ساله بتواند این جایگاه را تکان دهد. این مسئله نیز بستگی به آن دارد که ایران چگونه عملکردی داشته باشد و دیگر طرفین تا چه حد آمریکا را در این راستا همراهی کنند. به عنوان مثال، عراق، سوریه و حزب الله لبنان با نظرات آمریکا در مورد منطقه موافق نیستند.

بنابراین این مسئله که آمریکا بخواهد جایگاه ایران را در منطقه مسدود یا محدود کند در برهه فعلی غیرقابل دستیابی است. البته عربستان از جانب آمریکا تلاش‌هایی را دنبال کرد، به عنوان مثال قطر را تنبیه کرد و یا سعد حریری را بازداشت و وادار به ایراد اتهاماتی علیه ایران کرد. اما باوجود تمام این تلاش‌های عربستان، آنها راه به جایی نبردند. همچنین در رابطه با مسئله یمن نیز آمریکا و عربستان در حال مانور دادن هستند و تلاش دارند که موشک‌های انصارالله را به ایران نسبت دهند اما تا به امروز نتوانسته‌اند جهان را قانع کنند که ایران مسئول این موشک‌اندازی‌ها بوده است.

البته باوجود تمام این مسائل به طور قطع و یقین نمی‌توان از ناکامی قطعی ترامپ در سیاست‌هایش علیه ایران سخن گفت. زیرا آمریکا نیز مانند هر کشور دیگری به طور مرتب و یکسره در حال طراحی و سیاستگذاری است. همچنانکه وقتی آمریکا علیه ایران طراحی و برنامه‌ریزی کرد، ایران سعی کرد خود را از دام واشنگتن نجات دهد،

امروز نیز بدون شک آمریکا، اسرائیل و عربستان علیه ایران در حال برنامه‌ریزی هستند. باید توجه داشت یکی از نبردگاه‌های این سه قدرت در مقابل ایران، شکاف‌های داخل کشور است و آنها تلاش می‌کنند از شکاف‌هایی که داخل جامعه ایران شکل می‌گیرد حال چه سیاسی، چه اقتصادی و چه اجتماعی سواستفاده کرده، سوار بر موج شوند و ایران را از داخل تضعیف کنند. لذا در داخل کشور چه مردم و چه دولتمردان باید هوشیار باشند که دشمنان اگر نتوانستند از دیگر سنگرها ایران را شکست دهند ممکن است از این سنگر وارد شوند و نباید بهانه به دست آنها داد.

کارشناس مسائل بین‌الملل*