علی بیگدلی – کارشناس مسائل بین‌الملل

در این میان نقش اتحادیه اروپا نیز نباید نادیده گرفته شود.  فدریکا موگرینی بارها از ایران به دلیل پایبند بودن به برجام تجلیل کرده و تعهد داده است که اتحادیه اروپا نیز به برجام پایبند خواهد ماند. بنابراین طرفین به مفاد برجام پایبند بوده و آمریکا دست به چنین اشتباهی نخواهد زد.

باید به یاد داشت که فشارها بر آمریکا برای تحریم و فشار بر ایران از سوی عربستان و رژیم صهیونیستی خیلی بالاست و رئیس جمهور آمریکا به ناچار باید یک بازی متفاوتی را در قبال ایران پیش ببرد.

در مجموع در مورد برجام به نظر می رسد آمریکا خیلی اصرار ندارد که از برجام کناره گیری کند و آن را برهم بزند. اگرچه به لحاظ حقوقی هیچ منعی برای آنها وجود ندارد و می‌توانند به صورت یک جانبه از برجام خارج شوند، اما واشنگتن و حتی خود دولت دونالد ترامپ نیز ظاهرا نمی‌خواهند اوضاع از وضع کنونی مخدوش‌تر شود.

به ویژه آنکه اگر آمریکا به هر نحوی از برجام کناره گیری کند این مسئله مورد حمایت شرکای اروپایی آمریکا نخواهد بود و احتمالا کاخ سفید در یک وضعیت منفعلانه قرار می‌گیرد. همچنانکه حضور فدریکا موگرینی، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا در ایران برای شرکت در مراسم تحلیف دکتر حسن روحانی یک دهن کجی آشکار به آمریکا بود. بنابراین در این شرایط عاقلانه به نظر نمی‌رسد که آمریکا تصمیم به خروج از برجام بگیرد، چرا که این توافق برای آمریکا مشکلی به وجود نیاورده است.

اما یک وجه دیگر مسئله آن است که آمریکا تلاش دارد هزینه خروج از برجام را بر دوش ایران بیندازد. یعنی بر اساس تحلیل‌ها و اخبار، واشنگتن می‌خواهد با فراهم آوردن بهانه‌هایی ایران را ناقض برجام نشان دهد و به این صورت از این توافق خارج شود تا کشورهای اروپایی انگشت اتهام را به سمت آمریکا نشانه نروند.

در این میان اگر به احتمال هر چند اندک آمریکا از برجام خارج شود، واکنش ایران خیلی اهمیت دارد.

به لحاظ رسانه‌ای و تبلیغاتی ایران می‌تواند با دلیل و سند آشکار کند که آمریکا بهانه‌جویی کرده و از یک توافق بین المللی خارج شده است. به ویژه آنکه برجام به عنوان یک سند حقوقی و سیاسی همچون سایر اسناد بین‌الملل، روندهای رسیدگی به شکایات و اعتراضات ذینفعان در قرارداد را پیش‌بینی کرده است.

از سوی دیگر باید توجه داشت که اگر آمریکا از برجام خارج شود، کشورهای اروپایی، روسیه و چین  با آن همراهی نخواهند کرد. هرچند آمریکا و اروپا پیوندهای فراوانی دارند، اما تعاملات اخیر اروپا با ایران نشان از آن دارد که آنها نمی‌خواهند درهای ارتباط اقتصادی شان با ایران را ببندند. لذا حتی در صورت کناره گیری دولت دونالد ترامپ از توافق هسته‌ای با ایران، به نظر می‌رسد که کشورهای اروپایی به تعهداتشان پایبند می مانند و تعاملات‌شان با تهران را ادامه خواهند داد.

در عین حال امروزه به واسطه اختلافات دیدگاه‌هایی که میان دو سوی آتلانتیک بعد از روی کار آمدن ترامپ ایجاد شده است، برای ایران فرصتی پدید آمده تا ارتباطات و تعاملاتش را در پرتو اختلافات واشنگتن با پایتخت‌های اروپایی گسترش دهد، زیرا بدین ترتیب ممکن است آمریکا در یک انزوا و حالت انفعال قرار گیرد که این موضوع به نفع ایران خواهد بود.

بنابراین لازم است تا ایران با مشارکت بیش از پیش با قدرت های اروپایی در حوزه های اقتصادی بیش از گذشته آنها را تشنه همکاری با ایران و حضور در بازارهای اقتصادی خود نماید تا از این طریق انگیزه و تمایل پایتخت های  اروپایی برای حفظ برجام را بیشتر نماید. در همین راستا ادامه همکاری های اقتصادی و سیاسی گذشته با مسکو و پکن نیز حائز اهمیت است.

در نتیجه در صورت خروج آمریکا از برجام ایران در وهله نخست باید به لحاظ تبلیغاتی و رسانه‌ای این اقدام واشنگتن را در سطح جهانی تقبیح کرد و حتی به لحاظ حقوقی به شکایت از آمریکا در مجامع ذیربط بین المللی دست زد و علاوه بر این، به گسترش تعاملات و روابط با کشورهای اروپایی و دیگر کشورهای مهم جهان روی آورد.

با چنین اقداماتی بدون شک آمریکا در یک حالت انزوای خودساخته گرفتار خواهد شد که در نهایت به نفع ایران خواهد بود.