شورای راهبردی آنلاین-رصد: «پایگاه نظامی ۴۰۰۰ نفره روسیه در گیومری، ارمنستان، هم در روابط میان دو کشور و هم در داخل هر یک از آنها، موضوعی بحثبرانگیز است. از یک سو، نیکول پاشینیان میگوید این پایگاه برای امنیت ارمنستان «ضروری و حیاتی» نیست و ولادیمیر پوتین در پاسخ میگوید «اگر ارمنستان معتقد است که این پایگاه مورد نیاز نیست، روسیه همین فردا آنجا را ترک خواهد کرد»؛ از سوی دیگر، نیروهای قدرتمندی در هر دو کشور با تعطیلی این پایگاه مخالفند.»
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «سازمان ملل که از خاکستر جنگ جهانی دوم متولد شد، وعدهای بنیادین و جسورانه داشت: کشورهای مستقل میتوانند برای جلوگیری از وقوع یک فاجعه جهانی دیگر متحد شوند. امروز، این وعده توخالی به نظر میرسد. شورای امنیت بهدلیل نظام وتوی منسوخشده خود فلج شده است. آمریکا از پرداخت منابع مالی خودداری میکند و از نهادهایی مانند یونسکو و سازمان جهانی بهداشت فاصله میگیرد. سازمان ملل از غزه تا اوکراین و ایران، بارها نشان داده است که در متوقف کردن جنایتها ناتوان است.»
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: پیمان مکه که ۷ اوت ۲۰۲۶ میان عربستان، ترکیه و پاکستان امضا شد، بیش از آنکه پاسخی به خلأهای ژئوپلیتیک باشد، در عمل با «معمای بازدارندگی» و «تفاوت ادراک تهدید» روبهروست. در حالی که این پیمان نماد گذار به خوداتکایی منطقهای است، اولین آزمونهای میدانی و پیچیدگیهای روابط با بازیگران منطقهای، مفهوم واقعی آن را مشخص خواهد کرد.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «روابط آمریکا و ونزوئلا از زمان برکناری نیکلاس مادورو در اوایل ژانویه و در جریان عملیات «عزم راسخ» همچنان در حال تغییر است. دونالد ترامپ از توافقی تاریخی برای بهرهبرداری از ذخایر نفت ونزوئلا خبر داده است. این توافق پیامدهای احتمالی برای آمریکا، ونزوئلا، آینده دلسی رودریگز، رئیسجمهور موقت، و بازیگرانی مانند چین خواهد داشت.»
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «سفر قریبالوقوع شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، به واشنگتن برای دیدار با دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در تاریخ ۲۴ سپتامبر، در مقطعی حساس از ژئوپلیتیک جهانی صورت میگیرد. این دیدار فراتر از یک تعامل دوجانبه، میتواند تحلیلی درباره تغییر توازن نفوذ دیپلماتیک میان دو اقتصاد بزرگ جهان را به ما ارائه دهد.»
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «پایگاه نظامی ۴۰۰۰ نفره روسیه در گیومری، ارمنستان، هم در روابط میان دو کشور و هم در داخل هر یک از آنها، موضوعی بحثبرانگیز است. از یک سو، نیکول پاشینیان میگوید این پایگاه برای امنیت ارمنستان «ضروری و حیاتی» نیست و ولادیمیر پوتین در پاسخ میگوید «اگر ارمنستان معتقد است که این پایگاه مورد نیاز نیست، روسیه همین فردا آنجا را ترک خواهد کرد»؛ از سوی دیگر، نیروهای قدرتمندی در هر دو کشور با تعطیلی این پایگاه مخالفند.»
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «سازمان ملل که از خاکستر جنگ جهانی دوم متولد شد، وعدهای بنیادین و جسورانه داشت: کشورهای مستقل میتوانند برای جلوگیری از وقوع یک فاجعه جهانی دیگر متحد شوند. امروز، این وعده توخالی به نظر میرسد. شورای امنیت بهدلیل نظام وتوی منسوخشده خود فلج شده است. آمریکا از پرداخت منابع مالی خودداری میکند و از نهادهایی مانند یونسکو و سازمان جهانی بهداشت فاصله میگیرد. سازمان ملل از غزه تا اوکراین و ایران، بارها نشان داده است که در متوقف کردن جنایتها ناتوان است.»
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: پیمان مکه که ۷ اوت ۲۰۲۶ میان عربستان، ترکیه و پاکستان امضا شد، بیش از آنکه پاسخی به خلأهای ژئوپلیتیک باشد، در عمل با «معمای بازدارندگی» و «تفاوت ادراک تهدید» روبهروست. در حالی که این پیمان نماد گذار به خوداتکایی منطقهای است، اولین آزمونهای میدانی و پیچیدگیهای روابط با بازیگران منطقهای، مفهوم واقعی آن را مشخص خواهد کرد.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «روابط آمریکا و ونزوئلا از زمان برکناری نیکلاس مادورو در اوایل ژانویه و در جریان عملیات «عزم راسخ» همچنان در حال تغییر است. دونالد ترامپ از توافقی تاریخی برای بهرهبرداری از ذخایر نفت ونزوئلا خبر داده است. این توافق پیامدهای احتمالی برای آمریکا، ونزوئلا، آینده دلسی رودریگز، رئیسجمهور موقت، و بازیگرانی مانند چین خواهد داشت.»
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «سفر قریبالوقوع شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، به واشنگتن برای دیدار با دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در تاریخ ۲۴ سپتامبر، در مقطعی حساس از ژئوپلیتیک جهانی صورت میگیرد. این دیدار فراتر از یک تعامل دوجانبه، میتواند تحلیلی درباره تغییر توازن نفوذ دیپلماتیک میان دو اقتصاد بزرگ جهان را به ما ارائه دهد.»
روابط ایران و ترکیه بهویژه در یکی دو دهه اخیر تابعی از شرایط همسایگی، وضعیت سیاسی و موقعیت منطقهای دو کشور بوده است. درواقع وقتی از مناسبات دو کشور صحبت میکنیم روند رو به رشد روابط، هم در عرصههای اقتصادی و تجاری و هم اراده حاکم سیاسی بر گسترش مناسبات مطرح میشود. رفتوآمدهای مقامات بلندپایه جمهوری اسلامی ایران و ترکیه و همچنین برگزاری مستمر و منظم نشستهای کمیسیون اقتصادی و تبادل هیاتهای اقتصادی که در زمینههای سرمایهگذاری و دیگر بخشهای تجاری عمل میکنند، همگی گویای روند رو به رشد روابط بوده است.
بر این اساس شاید بتوان مناسبات ایران و ترکیه را در دو بخش عمده مورد بررسی و تحلیل قرار داد؛ اول عرصه سیاست است که با نگاهی به مواضع، همکاریها، رقابتها و … در رفتار سیاسی تهران و آنکارا مشخص است که دو کشور تحت تاثیر چه مجموعه عواملی به چینش نوع روابط خود اقدام میکنند.
همسویی در گفتگوها و اتخاذ مواضع مقامهای ایران و ترکیه در بخشهای سیاسی و امنیتی مبتنی بر روابط دو جانبه، چگونگی اتخاذ مواضع نسبت به موضوعات بینالمللی یا واکنش دو کشور در قبال سیاستهای خصمانه و سختگیرانهای که آمریکا اتخاذ میکند، همگی بر چند و چون مناسبات دو کشور تاثیرگذار است.
در این چارچوب میتوان به گفتگوها و نشستهایی که بین دو کشور از سالها قبل یعنی زمانی که بحث از میانجیگریها میان ایران و اروپا بر سر مسئله هستهای مطرح بود تا امروز که مذاکرات درباره چگونگی یافتن راهحلهای منطقهای برای بحرانها در مسائلی چون عراق و سوریه مطرح است، اشاره کرد.
اما در عین حال نمیتوان روابط ایران و ترکیه را تنها در یک بستر آرام مورد تحلیل و ارزیابی قرار داد، چراکه هر دو کشور بعضا به عنوان بازیگرانی که ملاحظات و منافع خود را در منافع پیرامونی تعقیب میکنند دچار چالش و یا اصطکاکهایی در جهتگیریهای خود هستند. بسیاری از کارشناسان گاه این شکل از روابط ایران و ترکیه را به عنوان رقابتهای منطقهای آنها مورد ارزیابی قرار میدهند که گریزی هم از آن نیست.
چنانچه در سالهای اخیر به انحاء مختلف سمتگیریهای سیاست خارجی ایران و ترکیه در ارتباط با مسائلی چون سوریه همراستا نبوده است، اما در کنار آن به دلیل ملاحظاتی که در عرصه منطقهای وجود دارد نزدیکیهایی در جهت گفتگو و مذاکره برای اجماع در حل بحران منطقهای در قالب نشستهای آستانه و یا نشستهای سه جانبه بین ایران، ترکیه و روسیه به طور مستمر برگزار شده است، اما باید پذیرفت که کشورها در صحنه سیاست خارجی خود به منافع و اولویتهایشان ارجحیت میدهند.
دوم، بحث اقتصاد و تجارت است؛ موقعیت منطقهای و ظرفیتهای متقابل اقتصادی ایران و ترکیه سبب شده است که هر دو کشور در زمینههای مختلف از انرژی گرفته تا سرمایهگذاری و تجارت در مسیری رو به رشد حرکت کنند. همین چند سال پیش بود که مقامات تهران و آنکارا بر ضرورت تجارت 20 میلیارد دلاری تاکید میکردند، ضمن آنکه مذاکرات و همکاریها در زمینه انرژی وانتقال آن و خریدهایی که ترکیه از ایران در بخش نفت و گاز دارد، خود زمینهساز همکاریهای بیشتر است.
در کنار آن حضور شرکتها و حتی مقاطعهکاران ترک و ایرانی در همکاریهای دو جانبه به این روابط سرعت بیشتری داده است، اما این نمیتواند تمام ماجرا باشد، چراکه در چند سال اخیر به رغم تاکید بر گسترش مبادلات و تجارت باز با نوسان در حجم واردات و صادرات مواجه بودهایم.
البته در این میان و دستکم در یک سال گذشته که سیاستهای سختگیرانه آمریکا علیه ایران و ترکیه افزایش یافته، اراده مبتنی بر گسترش همکاریها بین تهران و آنکارا قویتر شده است و به لحاظ اقتصادی باید گفت که هم فرصت و هم بستر روابط بیشتر اقتصادی بین دو کشور و ارتباطات منطقهای آنها وجود دارد؛ لذا گفتگوهای بین مقامات دو کشور چه در دیدارهای رسمی دو جانبه و چه در حاشیهی نشستهای متعدد همگی دلالت بر وجود اراده در مسیر گشایش بیشتر در روابط اقتصادی و تجاری دارد.
در نتیجه چشمانداز روابط تهران و آنکارا همچنان تابع مجموعه شرایط سیاسی، منطقهای، ژئوپلیتیک و امنیتی بین دو کشور است. با این توصیف اقتضای همسایگی و اراده سیاسی مبتنی بر توسعه روابط میتواند عمق بیشتری به همکاریهای دو کشور مهم منطقه و دو همسایه دیرین ببخشد.
0 Comments