سومین اجلاس بین المللی «داووس در صحرا» از سه‌شنبه تا پنجشنبه (7 تا 9 آبان) در ریاض، پایتخت عربستان سعودی برگزار می شود. این اجلاس در حالی از سوی محمد بن سلمان، ولیعهد سعودی برگزار می شود که وجهه جهانی وی و به طور کلی عربستان، به دلایل مختلفی از جمله پرونده قتل جمال خاشقچی آسیب دیده و از همین رو نیز بسیاری از سازمان های حقوق بشری به انتقاد از موارد متعدد از نقض حقوق بشر در عربستان بویژه از سوی محمد بن سلمان پرداخته اند. در چنین شرایطی، دونالد ترامپ رئیس جمهور آمریکا، اقدام به اعزام یک هیات پنج نفره شامل داماد رئیس‌جمهور و وزرای انرژی و خزانه‌داری آمریکا به این اجلاس کرده است که دلایل و اهداف چنین اقدامی از جهات مختلف می تواند حائز اهمیت باشد. صباح زنگنه، کارشناس مسائل منطقه در گفتگو با سایت شورای راهبردی روابط خارجی به بررسی دلایل و اهداف حضور آمریکایی ها در اجلاس داووس پرداخته است.

پرسش: اجلاس داووس صحرا که به ابتکار عربستان برای سومین سال در ریاض برگزار شود چه اهدافی را دنبال می کند؟

همانطور که می‌دانیم اجلاس‌های داووس در اصل در کشور سوئیس برگزار می‌شد و اکنون عربستان سعی دارد شاخه‌ای از داووس به نام داووس صحرا را در کشور خود برگزار کند تا شاید بتواند در برنامه‌ها و سیاست‌های آتی‌اش از حضور سرمایه‌گذاران و شخصیت‌های سیاسی بهره ببرد. امسال نیز قرار است نشست داووس صحرا ۲۹ تا ۳۱ اکتبر (هفتم تا نهم آبان ماه) در هتل ریتز کارلتون ریاض برگزار شود. آنچه که داووس سوئیس را از این اجلاس متمایز می‌کند این است که داووس سوئیس یک اجلاس بی‌طرف به لحاظ سیاسی است اما اجلاس داووس صحرا اجلاسی است که صرفا با اهداف سیاسی برگزار می‌شود.

پیش‌تر اجلاس داووس در جده و توسط بخش خصوصی عربستان برگزار می‌شد اما با روی کار آمدن محمد‌بن‌سلمان اجلاس جده متوقف و این اجلاس در ریاض و با اهداف سیاسی برگزار می‌شود.

پرسش: داووس صحرا چه نقشی در اقتصاد عربستان و آینده سیاسی محمد‌بن‌سلمان ایفا می‌کند؟

عربستان سعودی هزینه‌های زیادی متقبل شده تا تعداد زیادی از شرکت‌ها را از کشورهای مختلف برای حضور در این اجلاس دعوت کند. گفته می‌شود نزدیک به شش هزار نفر از کشورهای گوناگون به این اجلاس دعوت شده‌اند. نکته مهم و اصلی این است که این اجلاس از یک سو در راستای پاک کردن سابقه محمد‌بن‌سلمان و از سوی دیگر تلاشی برای کسب امتیازهای بیشتر از عربستان و استفاده از درآمدهای نفتی این کشور توسط آمریکا است. با وجودیکه عربستان با برگزاری اجلاس داووس صحرا تلاش دارد تا مسیر دستیابی به افق ۲۰۳۰ و افزایش جذب سرمایه خارجی را هموارتر کند اما بعید به نظر می‌رسد که این اقدامات به تحقق چشم‌انداز ۲۰۳۰ کمکی کند.

درواقع بن‌سلمان به دلیل بحران‌های داخلی و منطقه‌ای و بعضا کاهش درآمدهای نفتی و افزایش کسری بودجه با مشکلات زیادی مواجه است و برای اداره کشور نیازمند مانورهای تبلیغاتی و نمایش‌هایی از این قبیل است.

پرسش: با وجود  آنکه در سال گذشته، به دلیل قتل جمال خاشقچی این اجلاس توسط بسیاری از مقامات غرب به ویژه آمریکا تحریم شد، اما امسال یک هیات بلندپایه از مقامات واشنگتن و نزدیکان ترامپ در این اجلاس حضور دارند. دلایل این تغییر رویکرد آمریکا و شخص ترامپ چیست؟

بدون شک بزرگترین حامی بن‌سلمان، دونالد ترامپ و خانواده وی هستند و به همین دلیل تعداد زیادی از افراد خانواده ترامپ و شرکت‌هایی که از کار کردن با عربستان منتفع می‌شوند در این اجلاس حاضر شده‌اند. این در حالی است که سال گذشته بسیاری از کشورها و وزرای آنها به دلیل قتل فجیع جمال خاشقچی حاضر نشدند در این اجلاس شرکت کنند. اما در سال جاری به نظر می‌رسد که رئیس‌جمهور آمریکا با اعزام این هیات تلاش دارد تا تصویر خشنی که از بن‌سلمان در رسانه‌های جهان اعم از آسیا، اروپا، آمریکا و آفریقا انعکاس یافته، تغییر دهد. طبعا مردم، سازمان‌های مردمی و شرکت‌های بخش خصوصی دنیا متوجه این حقیقت هستند و لذا برخوردشان با این اجلاس نیز متفاوت است.

پرسش: این معیارهای دوگانه آمریکا در حقوق بشر، چه سیگنال‌هایی را به افکار عمومی جهانی مخابره می‌کند؟

سیاستمداران آمریکا نسبت به مباحث حقوق بشری و حتی مباحث اخلاقی اعتنایی نشان نمی‌دهند. چرا که در کشور عربستان سعودی افراد زیادی از جمله زنان فعال سیاسی و اجتماعی همچنان در زندان‌ها هستند و قتل جمال خاشقچی هم به عنوان یک اقدام جنایتکارانه و فجیع جای خود را دارد. اما آمریکا به این مسائل هیچ اعتنایی ندارد و از کنار بحث حقوق بشر و حمایت از حقوق انسان‌ها برای رسیدن به منافع اقتصادی و مالی خود به راحتی عبور می‌کند.

در حال حاضر وضعیت مردم و طوایف مختلف عربستان بسیار تاثربرانگیز است و آنچه که ظاهر شهرهای بزرگ عربستان نشان می‌دهد با عمق زندگی مردم در محله‌های کوچک و فقیرنشین آن تفاوت زیادی دارد. لذا بسیاری از مردم در سرزمین عربستان سعودی در فضای قبل از قرن بیستم زندگی می‌کنند. اما این مسائل برای ترامپ هیچ اهمیتی ندارد و وی با وجود عدم رعایت حقوق بشر در عربستان باز حاضر می‌شود که هیاتی از کشورش را به اجلاس داووس صحرا اعزام کند.

در رابطه با رویکرد خارجی عربستان نیز جنایت‌های این کشور در یمن به قدری گسترده است که حقیقتا قابل انکار نیست. کشتار مردم یمن، تخریب زیرساخت‌های این کشور، گسترش بیماری‌های واگیردار و نارسایی امکانات بهداشتی و غذایی همه و همه به دنبال تجاوز نظامی ائتلاف سعودی و محاصره یمن صورت گرفته است. اما با وجود این اقدامات تجاوزکارانه، آمریکا با معیارهای دوگانه خود در بحث حقوق بشر چشم بر این جنایات بسته و برای رسیدن به اهداف اقتصادی‌اش حمایتی همه جانبه از اجلاس داووس صحرا به عمل می‌آورد. به جز این اجلاس در باقی موارد نیز شاهد هستیم که ایالات متحده با هدف فروش سلاح به عربستان سعودی و گرفتن دلارهای نفتی این کشور چشم بر خیلی از مسائل در این کشور بسته است.