دکتر مجید محمد شریفی در گفتگو با سایت شورای راهبردی روابط خارجی بابیان اینکه اظهارات بارزانی مبنی بر ضرورت حضور نیروهای آمریکا در عراق را باید در فضای کلی این کشور بررسی کرد، خاطرنشان کرد: تحولاتی که بعد از شهادت سردار سلیمانی و همراهانش اتفاق افتاد فضایی را در عراق ایجاد کرد که احساس کردند باید واکنشی را نشان دهند. مجلس عراق در جلسه‌ای که نمایندگان اهل سنت و کردها حضور نداشتند مصوب کرد که باید نیرو‌های نظامی آمریکا خاک عراق را ترک کنند.

وی ادامه داد: بعدازاین مصوبه، مواضع دولت، مجلس عراق و حتی تمام مکالمات و اظهارات شخص عادل عبدالمهدی کم‌کم از موضع اولیه مبنی بر اینکه آمریکایی‌ها حتماً باید عراق را ترک کنند تلطیف شد و عقب نشستند. حتی در آخرین اظهارنظر، عبدالمهدی این مسئله را به دولت بعدی عراق محول کرد.

این استاد دانشگاه با اشاره به گفتگوی عبدالمهدی، نخست‌وزیر مستعفی عراق، با ترامپ گفت: او آمریکایی‌ها را دوست خطاب کرده و گفته بود ما باید وضعیت عراق را درک کنیم، ما دوستانی داریم که پنج هزار مایل از ما دورند و همسایه‌ای که پنج هزار سال با آن رابطه داریم.

دولت عراق بهترین گزینه را ایجاد توازن بین ایران و آمریکا می‌بیند

شریفی افزود: وقتی این صحبت‌ها را در کنار سایر موضع‌گیری‌ها قرار می‌دهیم، نشان می‌دهد که دولت عراق بهترین گزینه را ایجاد توازن بین ایران و آمریکا می‌بیند. نه می‌خواهد آمریکا به شکلی سریع از عراق خارج شود و نه این توان و اراده را دارد که ایران را محدود کند. حتی خیلی از نیروهای امنیتی عراق هم که بعدازاین مسئله موضع‌گیری داشتند هم خروج آمریکا از عراق را به نفع عراق ارزیابی نکردند.

این تحلیلگر مسائل بین‌الملل با بیان اینکه پمپئو گفته بود عراقی‌ها در محافل خصوصی‌شان به ما گفته‌اند که نیازی به خروج از عراق نیست، ادامه داد: نخست‌وزیر مستعفی عراق این مسئله را به شورای امنیت ملی واگذار کرد که طرح‌هایی در رابطه با چگونگی برخورد با این تحولات به او بدهند. شورای امنیت ملی سه گزینه پیش روی عادل عبدالمهدی گذاشت: یک طرح خروج سریع آمریکایی‌ها بود که منتفی شد. طرح دوم خروج مرحله‌ای آن‌ها بود و گزینه سوم این بود که نیروهای آمریکایی در عراق بمانند اما فقط وظیفه آموزش نیروهای عراقی را به عهده داشته باشند و در هیچ عملیاتی شرکت نکند و هواپیماهایشان را بلند نکنند.

شریفی گفت: بنابراین در خود دولت فعلی عراق هم این توافق نظر وجود دارد که آمریکایی‌ها حداقل در کوتاه‌مدت باید در عراق بمانند و باید برای بلندمدت تصمیم بگیرند که چگونه این حضور را کمرنگ کنند.

طرح‌های آمریکا برای گسترش حضورش در کردستان عراق

این استاد روابط بین‌الملل در رابطه با اخبار منتشر شده مبنی بر توافق آمریکا با بارزانی در خصوص ایجاد پایگاه‌های نظامی جدید آمریکا در اقلیم کردستان عراق نیز گفت: آمریکایی‌ها یک سری طرح‌هایی را برای گسترش حضورشان در کردستان عراق دارند. آن‌ها به چند دلیل به این جمع‌بندی رسیده‌اند که حضور در کردستان عراق نسبت به بغداد و منطقه سبز آن برایشان مطلوب‌تر است. اول اینکه کردها گرایش بسیار خوبی به آمریکایی‌ها دارند و نوع برخوردی که کردها با آمریکایی‌ها دارند کاملاً متفاوت با برخورد اهل سنت و شیعیان عراق است. آن‌ها دوستی دیرینه‌ای با هم دارند و هم‌پیمان قدیمی هستند؛ بنابراین پذیرش آمریکایی‌ها در بین کردهای اقلیم خیلی بیشتر است.

وی ادامه داد: مسئله دیگر این است که در این اقلیم، مشکلات امنیتی برای نیروهایشان بسیار کاهش پیدا می‌کند و دیگر نیرویی نیست که بخواهد به آن‌ها حمله و یا شلیک کند. اگر هم بخواهد از مناطق شیعه‌نشین چنین اتفاقی بیفتد باعث برخورد کردها و شیعیان خواهد شد که درواقع برخورد داخلی‌ای خواهد بود که باز هم آمریکایی‌ها برنده آن خواهند شد، به این دلیل که می‌توانند با این ادعا که شیعیان حاکمیت شما را به رسمیت نمی‌شناسند، به کردها فشار آورند.

شریفی در تشریح سومین دلیل اینکه آمریکایی‌ها در بلندمدت خواهان سنگین شدن حضورشان در مناطق کردستان عراق به نسبت مناطق شیعه‌نشین و سنی نشین هستند، گفت: با حضورشان در کردستان عراق به مرزهای ایران نزدیک‌تر می‌شوند و امکان اقدامات اطلاعاتی و جاسوسی برایشان بسیار بیشتر است.

این استاد دانشگاه درعین‌حال با بیان اینکه زمان زیادی است که عنوان می‌شود باید حضور آمریکایی‌ها در منطقه کم و نیروهایشان به دلایل مختلف خارج شوند، ادامه داد: پمپئو در وزارت خارجه در ماه جولای 2019 نامه مفصلی را با جزئیات تمام به کنگره داد که در آن درخواست کردند تعداد کارکنان سفارت عراق را در دوره زمانی مشخص، یعنی تا ماه می 2020 (اردیبهشت‌ماه) کم کنند.

وی گفت: آنچه برآورد کردم این بود که تقریباً نصف کارکنان سفارت آمریکا در عراق خارج می‌شوند. طی چندین اتفاقی که افتاد ازجمله حمله‌های راکتی، در چند مرحله آمریکایی‌ها کارکنان وزارت خارجه‌شان را از عراق خارج کردند و هیچ زمان این نیروها دیگر برنگشتند. این مسئله مطرح شد که چرا با رفع حالت اضطرار این نیروها دوباره به عراق برنمی‌گردند که مشخص شد این برنامه‌ای برای کاهش تدریجی کارکنان سفارت در عراق است.

حضور سنگین نیروهای نظامی آمریکا در منطقه مانع تمرکز بر چین و روسیه

این استاد روابط بین‌الملل همچنین گفت: وزارت دفاع آمریکا هم طرحی برای کاهش نیروهای نظامی آمریکا در عراق در بازه زمانی مشخص دارد. اسناد وزارت دفاع پنتاگون نشان می‌دهد وزارت دفاع آمریکا به این نتیجه رسیده که حضور سنگین تجهیزات نظامی آمریکا در منطقه در بلندمدت به سود رقبای بین‌المللی‌شان مانند روسیه و چین است، درحالی‌که در راهبرد کلانشان باید بر این دو رقیب متمرکز شوند؛ بنابراین تا آنجا که می‌توانند باید از حضور در بحران‌های خاورمیانه بکاهند.

آمریکا عجله‌ای برای خروج نیروهایش از منطقه ندارد

شریفی اضافه کرد: اما در شرایط فعلی آن‌ها عجله‌ای برای این کار ندارند زیرا معتقدند که اگر چنین اتفاقی رخ دهد توازن نیرو به سمت رقبایی مانند ایران تغییر می‌کند، بنابراین در کوتاه‌مدت نمی‌خواهند این کار را انجام دهند. اگر به این نتیجه برسند که توازن ایجادشده و توانستند شرایط را کنترل کنند نیروهایشان را کم می‌کنند.

وی اقدام آمریکا در ترور سردار سلیمانی را در این راستا ارزیابی کرد و گفت: وزارت دفاع آمریکا به این نتیجه رسیده بود که روند کنش و واکنشی که در عراق اتفاق می‌افتد که بر اساس آن بازدارندگی‌شان بر این اساس تعریف شود که مدام نیرو و تجهیزات به منطقه بیاورند باید تمام شود، چراکه به نفع آن‌ها نیست. به همین دلیل آقای اسپر یک روز قبل از ترور آقای سلیمانی در کنفرانس خبری‌اش با رئیس ستاد ارتش آمریکا در رابطه با ایران گفت دیگر بازی تغییر کرده و ما می‌خواهیم اقدامی انجام دهیم که این شرایط تغییر کند. او بعدازاین ترور هم گفت این اقدام ما، تغییردهنده بازی بود.

محمد شریفی با تأکید بر اینکه در رابطه با خواست کاهش نیروی نظامی آمریکا در عراق باید اربیل را متمایز کنیم، یادآور شد: این حرف در کلام خود آمریکایی‌ها هم نیست که بخواهند از منطقه خارج شوند. بسیاری از مقامات نظامی آمریکا تأکید کرده‌اند که قرار نیست آمریکا از منطقه خارج شود، بلکه آن‌ها در حال تغییر موضع دادن و تغییر جایگاه نیروهایشان در منطقه هستند و به این نتیجه رسیده‌اند که بهترین جایی که می‌توانند این اقدام را پیاده کنند در اقلیم کردستان عراق است. وقتی هم در این منطقه متمرکز شوند نیاز به آن میزان نیرو نخواهند داشت.

در آمریکا کسانی هستند که معتقد به تجزیه عراق‌اند

این استاد دانشگاه در رابطه با امکان طرح مجدد تجزیه عراق در صورت حضور پررنگ نظامیان آمریکا در اقلیم کردستان و همچنین نشست برگزارشده در امارات در رابطه با تجزیه عراق نیز خاطرنشان کرد: درباره اجلاس که در امارات برگزارشده صحبت‌های ضدونقیض زیادی وجود دارد. برخی حضورشان در جلسه را به‌شدت تکذیب کردند. این خبر در رسانه‌های عراقی منتشرشده و اگر مفروض بگیریم که این نشست هم برگزارشده باشد باید گفت در آمریکا کسانی هستند که معتقد به تجزیه عراق‌اند؛ مثلاً «جو بایدن» یکی از حامیان اصلی تجزیه عراق است. دولت اوباما هم‌چنین طرحی داشت.

وی ادامه داد: مسئله‌ای که پیش آمد و این قضیه را برای آمریکایی‌ها منتفی کرد توازن نیرویی بود که در منطقه به هم خورد و به این نتیجه رسیدند که آن توازن نیرو کاملاً به ضررشان تغییر خواهد کرد. اگر این اتفاق بیفتد شیعیان کاملاً به ایران نزدیک خواهند شد و ایران حضور بسیار سنگینی خواهد داشت. با توجه به جمعیت منطقه و منابعی که در منطقه شیعه‌نشین وجود دارد آن‌ها بر منطقه سنی نشین کاملاً مسلط خواهند شد و حل مسائل اقتصادی و امنیتی اقلیم سنی نشین به عهده آمریکا خواهد بود.

این تحلیلگر مسائل بین‌الملل با تأکید بر اینکه آمریکایی‌ها به این نتیجه رسیده بودند که حتی در بین سنی‌های عراق هم پذیرش چندانی ندارند، افزود: ممکن است که سنی‌ها به نفع آمریکا کارهایی را انجام دهند، اما آمریکایی‌ها می‌دانند که پذیرش چندانی در بین اهل سنت ندارند. چراکه اهل سنت عراق، وضعیت امروزش را نتیجه حمله آمریکا به عراق می‌داند و معتقد است اگر آمریکا به عراق حمله نمی‌کرد و صدام ساقط نمی‌شد، سنی‌ها به چنین وضعیتی نمی‌افتادند.

محمد شریفی با بیان اینکه در بازه زمانی فعلی و حتی در آینده کوتاه‌مدت قابل پیش‌بینی، تجزیه عراق امکان‌پذیر نیست، اظهار کرد: با چنین اتفاقی توازن نیرو کاملاً به ضرر آمریکایی‌ها خواهد بود مگر در شرایط خاصی که تغییرات ژئوپلیتیکی در خاورمیانه رخ دهد که بعدا بخواهند به چنین سمتی حرکت کنند.

تجزیه عراق از دید آمریکایی‌ها فعلاً منتفی است

وی با بیان این اعتقاد که تجزیه عراق از دید آمریکایی‌ها فعلاً منتفی است، ادامه داد: آمریکایی‌ها خودشان یکی از اصلی‌ترین مخالفان استقلال کردستان عراق بودند. درست است که همه‌پرسی برگزار شد، اما خود آمریکایی‌ها با ابراز مخالفت، اعلام کردند آن را نمی‌پذیرند چراکه در این صورت هیچ‌کدام از شرایط و عناصری که منافعشان را تأمین کند در آن وجود ندارد. این مسئله که با مخالفت جدی عراق، ایران و ترکیه مواجه خواهد شد بحران‌های زیادی را در پی خواهد داشت که مدیریتش بسیار دشوار است. آن‌ها در چنین وضعیتی این کار را نخواهند کرد به همین دلیل هم فعلاً تمایلی به این طرح نشان نمی‌دهند، مخصوصاً در دولت آقای ترامپ این مسئله جدی‌تر است.