عباس سروستانی در گفتگو با سایت شورای راهبردی روابط خارجی در خصوص دورنمای روابط ایران و اتحادیه اروپا با توجه به حضور بایدن در قدرت و تغییر رویکرد آمریکا، خاطرنشان کرد: روابط ایران و اتحادیه اروپا را می‌توان تابعی از همگرایی و واگرایی روابط درونی و فرا آتلانتیکی قلمداد کرد، به‌نحوی‌که این هماهنگی و اشتراک نظرِ دو سوی آتلانتیک در خصوص مسائل بین‌المللی و به‌خصوص مسئله هسته‌ای ایران، این انگاره را در ذهن بسیاری از سیاستمداران داخلی ایجاد کرده که اتحادیه اروپا در مسائل فراآتلانتیکی، یعنی مسائل سیاسی و امنیت بین‌المللی، تابع و دنباله‌رو ایالات‌متحده است.

وی افزود: این انگاره ازاین‌جهت درست است که ایران و اتحادیه اروپا به دلیل قرار گرفتن در دو بافت ارزشی، فرهنگی، تمدنی متفاوت و بعضاً متضاد، فاقد روابط راهبردی هستند و در حوزه روابط اقتصادی نیز وابستگی متقابلی بین ایران و اتحادیه اروپا شکل نگرفته است. همچنین وابستگی یک‌طرفه و نیازهای فناورانه ایران به صنایع اروپایی، حساسیت و آسیب‌پذیری‌اش را در تبادلات اقتصادی بیشتر کرده و به همین دلیل روابط اقتصادی دوجانبه و چندجانبه میان ایران و کشورهای اروپایی به‌راحتی تحت تأثیر مناقشه هسته‌ای و تحریم‌های ایالات‌متحده قرار گرفته است.

توسعه خودمختاری راهبردی، لازمه ایجاد تغییر در روابط با ایران

این کارشناس مسائل اروپا تأکید کرد: تا زمانی که اتحادیه اروپا خودمختاری راهبردی خود را توسعه نداده باشد و به تقویت سیاست چندجانبه گرایی سازنده و همچنین بهبود روابط اقتصادی و سیاسی مستقل از آمریکا با تهران اقدامی نکند، بدون برگشت آمریکا به برجام، نباید انتظار تغییر محسوسی در روابط میان ایران و اتحادیه اروپا داشته باشیم.

سروستانی با اشاره به نگاه اروپا به برجام، ادامه داد: ایجاد جبهه فشار حداکثری علیه ایران توسط دولت ترامپ و رویکرد مقاومت حداکثری ایران نسبت به آن‌که دو کشور را در یک وضعیت جنگ سرد قرار داد و سطح تنش‌ها را در خلیج‌فارس و به‌خصوص عراق به میزان بی‌سابقه‌ای بالا برد، نقشه‌های اتحادیه اروپا را نقش بر آب کرد.

اروپا در پی پر کردن شکاف میان ایران و آمریکا

وی بابیان اینکه این رویکرد اروپا را با وضعیت بغرنجی برای پایبندی به تعهدات خود در برجام و حفظ خودمختاری راهبردی از ایالات‌متحده مواجه ساخت، به «راهبرد خرید زمان» در این دوره اشاره کرد و گفت: اکنون با پیروزی بایدن، اتحادیه اروپا امیدوار است بتواند شکاف ایجادشده میان ایران و ایالات‌متحده را پر کند و زمینه دستیابی به یک توافق مرضی‌الطرفین را فراهم سازد.

سروستانی همچنین تأکید کرد: در دوره بایدن شاهد همگرایی بیشتر میان اتحادیه اروپا و آمریکا در خصوص دستیابی به یک سازوکار گسترده‌تر برای مواجهه با ایران خواهیم بود.

اروپا تمام تلاشش را برای حفظ برجام می‌کند

سروستانی با بیان اینکه توافق برجام در ژوئیه 2015 فرصتی دوباره در مسیر ازسرگیری گفتگوهای دو طرف بود، گفت: اتحادیه اروپا حفظ برجام را عامل دستیابی به اهداف و اولویت‌های راهبردی خود در قبال ایران می‌داند و پیش‌بینی می‌شود تمام تلاش و اقدامات اتحادیه اروپا در مورد ایران در دوره بایدن معطوف به حفظ برجام باشد.

وی با بیان اینکه موضوع برنامه هسته‌ای ایران را می‌توان یکی از مهم‌ترین و مناقشه‌برانگیزترین موضوعات سیاست خارجی دولت جدید ایالات‌متحده قلمداد کرد، ادامه داد: این مسئله نه‌تنها فرصتی برای بهبود شکاف ایجاد شده میان آمریکا و متحدان اروپایی‌‌اش محسوب می‌شود، بلکه می‌تواند زمینه‌ساز اقدامات بسیاری نظیر جلوگیری از اقدامات تقابلی ایران نیز باشد.

سروستانی با اشاره به مواضع اعلامی بایدن در رابطه با برجام پس از به قدرت رسیدن در آمریکا، گفت: بایدن و تیم سیاست خارجی او ضمن حمایت لفظی از برجام، از دستیابی به یک توافق گسترده‌تر از برجام با ایران سخن می‌گویند. از این رویکرد چنین برمی‌آید که دولت جدید آمریکا تمایلی به از دست دادن ظرفیت تحریم‌ها ندارد.

وی افزود: آمریکا تلاش زیرکانه‌ای را آغاز کرده تا با همکاری شرکای اروپایی خود به یک اجماع علیه برنامه هسته‌ای و موشکی ایران دست یابد تا در توافقات احتمالی با دولت ایران دستاوردهایی به‌مراتب بیشتر از دولت اوباما داشته باشد.

سروستانی نگاه دولت بایدن به برنامه هسته‌ای ایران را واقع‌گرایانه‌تر از دولت ترامپ عنوان کرد و افزود: اروپا و آمریکا به این جمع‌بندی رسیده‌اند که اعمال فشار حداکثری نه‌تنها برنامه هسته‌ای ایران را متوقف نکرد، بلکه زمینه تقویت بیشتر سیاست نگاه به شرق را در حوزه سیاست خارجی ایران بیش‌ازپیش فراهم کرد.

وی تأکید کرد: پیش‌بینی می‌شود که دولت جدید آمریکا در همراهی با اروپا رویکرد هوشمندانه و گام‌به‌گامی را درباره برجام در پیش گیرد.

دشواری تجارت مستقل اروپا با ایران

وی درباره اینکه آیا روابط ایران و اتحادیه اروپا در دوره بایدن، تجربه متفاوتی نسبت به دوره اوباما خواهد داشت، نیز گفت: ساختار تصمیم‌گیری در نظام‌های غربی چندان قائم به افراد نیست که توقع داشته باشیم با تغییر افراد تغییر محسوسی در رویکردها و سیاست‌های آن‌ها ایجاد شود.

سروستانی بابیان اینکه اتحادیه اروپا در زمان ترامپ نیز تلاش‌های زیادی کرد تا جامعه تجاری و شرکت‌های اروپایی را مجاب به سرمایه‌گذاری در ایران کند، به برخی ابتکارات اروپا دراین‌باره اشاره کرد و ادامه داد: اما ماهیت درهم‌تنیده روابط اقتصادی اتحادیه اروپا و ایالات‌متحده، ترس از اعمال جریمه شرکت‌های اروپایی و منافع اقتصادی بیشتر این شرکت‌ها در بازارهای آمریکا هرگونه تلاشی در حمایت از تجارت با ایران را به‌عنوان جنبه حیاتی حفظ برجام بسیار دشوار کرده است.

این کارشناس مسائل اروپا با بیان اینکه تا زمانی که محاصره سه‌گانه تحریم، منع فروش نفت و همه‌گیری کرونا رفع نشود، نباید انتظار تغییری اساسی را در روابط ایران و اتحادیه اروپا داشته باشیم، افزود: در غیر این صورت، هرگونه تلاش و ادعا در خصوص بهبود روابط بدون همراهی ایالات‌متحده و رفع تحریم‌ها، در حد شعار باقی خواهد ماند.