مهدی شاپوری در گفتگو با سایت شورای راهبردی روابط خارجی با اشاره به ادعای مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در نشست شورای حکام مبنی بر اینکه ایران از دادن توضیحات ضروری در مورد وجود ذرات مواد هسته‌ای در سه مکانی که آژانس بازرسی‌های مکمل انجام داده، خودداری می‌کند و همچنین واکنش‌های انتقادآمیز مقامات کشورمان در این رابطه یادآور شد: پرونده هسته‌ای ایران از زمانی که مطرح شد، یعنی از سال‌های 2002 و 2003، ابتدا سیاسی و سپس وارد فاز امنیتی شد و به شورای امنیت رفت.

وی افزود: با توافق برجام تلاش شد از فاز امنیتی وارد وضعیت عادی شود، اما با خروج دولت ترامپ از برجام، دوباره از سوی دولت آمریکا و دشمنان ایران تلاش شد این پرونده، سیاسی و امنیتی شود. هرچند تلاش‌های دولت ترامپ در این مورد موفق نبود و شاهد شکست طرح‌های دولتش در شورای امنیت بودیم، اما هنوز هم این تلاش‌ها، به‌ویژه از سوی رژیم صهیونیستی پیگیری می‌شود.

نگاه مخرب سیاسی به پرونده هسته‌ای ایران

این کارشناس مسائل بین‌الملل با بیان اینکه نگاه و تلاش‌ها برای سیاسی – امنیتی کردن پرونده هسته‌ای ایران همواره مخرب بوده و مانع حل مسئله شده است، در خصوص مواضع آژانس بین‌المللی انرژی اتمی گفت: آژانس در دوره‌ای بحث مطالعات ادعایی را مطرح کرد و در دوره دیگری موضوع ابعاد احتمالی نظامی برنامه هسته‌ای ایران را پیش کشید. با همین ادعاها پرونده ایران به شورای امنیت فرستاده شد و قطعنامه‌هایی از سوی این نهاد علیه ایران صادر شد؛ بنابراین این رویکرد که پشت آن، رقبا و دشمنان ایران هستند، به‌طورکلی مخرب بوده است.

شاپوری درعین‌حال با بیان اینکه به نظر می‌رسد رویه آژانس در شرایط کنونی بیشتر تلاش در راستای احیای برجام است، گفت: آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در این دوره تلاش می‌کند قبل از این‌که فرصت از دست برود، مسئله به شکلی میان ایران و آژانس مدیریت و شرایط برای احیای برجام فراهم شود.

این تحلیلگر مسائل بین‌الملل ادامه داد: از دید آژانس و آمریکا، ایران در حال نزدیک شدن به نقطه گریز هسته‌ای است و معتقدند تکلیف دانش و فناوری که توسعه آن، خصوصاً در چند ماه اخیر شدت گرفته، باید هر چه زودتر مشخص شود تا شرایط به وضعیت قبل برگردد و اوضاع از کنترل خارج نشود.

شاپوری با بیان اینکه این گزارش، مانع مذاکرات احیای برجام نخواهد شد و به نظر می‌رسد به نحوی از سوی دو طرف پیگیری خواهد شد، تأکید کرد: ایران و آژانس و همچنین طرف‌هایی که در حال مذاکره هستند، این انگیزه را دارند که این مسائل مانع پیشرفت مذاکرات نشود و بتوانند به راه‌حل مطلوبی برسند.

وی با اشاره به تاکید سفیر ایران در آژانس انرژی اتمی، مبنی بر اینکه این نهاد بین‌المللی باید از دستور کارهای سیاسی فاصله بگیرد و به‌طور مصنوعی ابراز نگرانی نکند، اضافه کرد: آژانس ایراداتی به ایران گرفته و مسئولان ایرانی هم در مواضع اعلامی‌شان این نکته را یادآوری کرده‌اند که رویکرد آژانس، سیاسی است؛ لیکن درعین حال با واقع گرایی آژانس، باید با در نظر گرفتن منافع کشورمان، برای رفع این‌گونه ادعاها و جلوگیری از تبدیل آن‌ها به چالش‌های جدی‌تری علیه منافع ملی، به نحوی به سمت مدیریت اختلافات برویم.

آمریکا و اروپا احیای برجام را فرصت می‌داند

وی با اشاره به گزارش روزنامه گاردین مبنی بر اینکه آمریکا و اروپا هشدار آژانس انرژی هسته‌ای را به امید احیای توافق هسته‌ای نادیده می‌گیرند، گفت: اگر این گزارش حقیقتاً ابعاد خطرناک فنی داشت، آمریکا و اروپا آن را به خاطر احیای مذاکرات برجام نادیده نمی‌گرفتند. مباحثی که آژانس مطرح می‌کند، جدید نیست و مواردی از این قبیل نیز در گذشته مطرح بود. به همین دلیل، به نظر می‌رسد آن‌ها هم به دنبال مدیریت مسئله هستند؛ چراکه احیای برجام برای همه طرفین اهمیت زیادی دارد.

در ادامه این کارشناس مسائل بین‌الملل به اظهارات وزیرخارجه آمریکا درخصوص اینکه آمادگی ایران برای بازگشت به تعهداتش روشن نیست و برنامه هسته‌ای‌اش از کنترل خارج شده اشاره کرد و گفت: موضع رئیس‌جمهور آمریکا نسبت به برجام و مسئله هسته‌ای ایران در مقطعی مبهم بود؛ اما اکنون به نظر می‌رسد دراین‌باره به رویکرد مشخصی رسیده‌اند. آن‌ها در پی احیای برجام هستند و درعین‌حال عنوان می‌کنند پس‌ازآن به دنبال پیگیری توافقی قوی‌تر و طولانی‌تر خواهند بود و در چارچوب‌های دیگری با ایران وارد گفتگو دربارۀ مسائل مورد اختلاف خواهند شد.

شاپوری با اشاره به تحریم‌های اعمال‌شده از سوی ترامپ به بهانه‌های مختلف و همچنین پیشرفت‌های تازه و مهمی که ایران در حوزه دانش و فناوری هسته‌ای داشته، گفت: برگشتن به شرایط قبل از خروج آمریکا از برجام ساده نیست و نیاز به مذاکرات پیچیده و اراده جدی دارد. ایران تأکید دارد که آمریکا باید وضعیت فشارها و تحریم‌ها را به قبل از خروج دولت ترامپ از برجام برگرداند و آمریکا نیز به دنبال آن است تا ایران به چارچوب محدودیت‌های هسته‌ای برجام بازگردد و فاصله‌اش با گریز هسته‌ای حداقل یک سال باشد.

وی ادامه داد: دولت بایدن خواستار به تأخیر انداختن زمان رسیدن ایران به آستانه هسته‌ای است و بر این اساس، احیای برجام را فرصتی می‌داند که نباید اجازه از دست رفتنش را بدهد.

مصرف داخلی اظهارات وزیر خارجه آمریکا

این کارشناس مسائل بین‌الملل تأکید کرد: در شرایطی که مذاکرات به مراحل حساسی رسیده، اظهارات وزیر خارجه آمریکا را بیشتر باید در چارچوب لفاظی‌های دیپلماتیک و با هدف «انداختن توپ در زمین طرف مقابل» ارزیابی کرد. آمریکا با این مواضع به دنبال فشار آوردن به ایران است. درحالی‌که موضع ایران مبنی بر اینکه آمریکا از برجام خارج‌شده و برای احیای این توافق، باید جبران کند و شرایط را به‌ویژه در بحث تحریم‌ها به قبل از خروج دولت ترامپ از برجام برگرداند، منطقی است.

شاپوری همچنین این مواضع را باهدف مصرف داخلی تحلیل کرد و گفت: به‌هرحال آقای بلینکن وقتی به جمع اعضای سنا می‌رود، مجبور است مباحثی را عنوان کند که ممکن است در میز مذاکره به گونه دیگری مطرح باشند.