مرتضی مکی در گفتگو با سایت شورای راهبردی روابط خارجی با اشاره به برگزاری نشست وزرای دارایی کشورهای عضو گروه 20 در هند تصریح کرد: این اجلاس نمایشی از صف آرایی قدرت‌های بزرگ و نوظهور جهان پس از حمله روسیه به اوکراین بود؛ با اینکه این ساختار بعد از سال 2008 به صورت جدی برای مواجهه با بحران مالی مورد توجه قدرت‌های بزرگ و نوظهور قرار گرفت، اما پس از حمله روسیه به اوکراین بسیاری از معادلات سیاسی، اقتصادی و امنیتی در جهان تغییر کرد و پیامدهای آن خود را در این نشست نشان داد.

وی با بیان اینکه این تغییرات، پیامدهای زیادی در نقش آفرینی کشورها در عرصه منطقه‌ای و جهانی داشت، ادامه داد: برخی کشورها در جریان حمله روسیه به اوکراین صف بندی خود را تغییر دادند و همگرایی‌های خود را روشن کردند. البته برخی کشورهای نوظهور اقتصادی و قدرت‌های اثرگذار درعرصه جهانی نیز تلاش کردند سیاست محتاطانه و محافظه‌کارانه‌ای درپیش بگیرند و با توجه به منافع و امنیت ملی خود، مواضع و سیاست‌هایشان را در قبال حمله روسیه به اوکراین تنظیم کنند.

این تحلیلگر مسائل اروپا گفت: اینگونه کشورها، مانند چین، هند، اندونزی، ترکیه، آفریقای جنوبی و عربستان کشورهای نوظهور اقتصادی هستند که در نشست گروه 20 تلاش می‌کردند ضمن حفظ رابطه با غرب، به مناسباتشان با روسیه کمترین خدشه‌ای وارد نشود.

مکی تاکید کرد: آنچه در اجلاس گروه 20 رخ داد، شفافیت سیاست اعلامی و اعمالی اعضا بود و در جریان آن، برخی کشورها ناچار به انتخاب شدند که یا در کنار روسیه و مقابل غرب بایستند یا در برابر روسیه. از جمله این کشورها چین بود؛ این کشور منافع زیادی در روابط با غرب دارد و درعین حال به عنوان تهدیدی جدی از سوی آمریکا و اروپا معرفی می‌شود. با این حال نشان داد، در صف آرایی سیاسی و نظامی اگر ناچار به انتخاب باشد، قطعا و البته با سنجیدگی از روسیه حمایت خواهد کرد.

این کارشناس مسائل اروپا توضیح داد: هرچند چین تلاش می‌کرد از تبعات این حمله حداکثر بهره برداری اقتصادی را داشته باشد، نفت و گاز ارزان روسیه را بخرد و از این طریق روسیه نیز بتواند تحریم‌های غرب را خنثی کند، اما به لحاظ سیاسی و امنیتی مواضعی را اتخاذ می‌کرد که کمترین تنش را با آمریکا پیدا کند. در این راستا می‌توان به رای ممتنع چین به قطعنامه‌ای علیه روسیه در آخرین نشست مجمع عمومی سازمان ملل اشاره کرد که نشان می‌دهد پکن نمی‌خواهد وارد تنش سیاسی و امنیتی با غرب شود.

وی با یادآوری اینکه دهلی در قبال حمله روسیه به اوکراین کوشیده میانه‌بازی بایستد تا روابطش با هیچ یک از طرف‌ها دچار تنش و خدشه نشود، خاطرنشان کرد: در نشست گروه 20 دو رفتار متفاوت از هند داشتیم. با توجه به اینکه هند میزبان این نشست بود، تلاش ناموفقی داشت که در مواضع غرب علیه مسکو تعدیل ایجاد کند و از واژه «جنگ» در پیش‌نویس بیانیه پایانی که قرار بود علیه روسیه صادر شود، جلوگیری شود.

این تحلیلگر مسائل اروپا به برگزاری نشست چهارجانبه اعضای «کواد» میان هند، آمریکا، استرالیا و ژاپن درحاشیه نشست اصلی اشاره کرد و گفت: در این نشست، هند در طرف غرب ایستاد و مخالف حمله روسیه به اوکراین معرفی شد. این مسئله نشان می‌دهد اولویت سیاسی، امنیتی و حتی اقتصادی هند در همگرایی با غرب است و آنجا که ناچار به انتخاب شود، قطعا غرب را انتخاب می‌کند و درعین حال تلاش خواهد کرد در راستای این سیاست، روابطش را با روسیه نیز حفظ کند.

وی با بیان اینکه ما در شرایط گذار بین‌المللی قرار داریم که دیگر دسته بندی قدرت در جهان براساس غرب یا شرق و هرمی شکل نیست، درخصوص آینده رقابت قدرت‌ها اظهار داشت: دنیای جدید، دنیای شبکه‌ای است که قدرت‌های برتر، منطقه‌ای و نوظهور اقتصادی، با توجه به منافع و مقتضیات زمان، سیاست خارجی خود را تنظیم و اعمال می‌کنند. سیاست‌های شرق‌گرایی یا نزدیکی به غرب مانند گذشته وجود ندارد، بلکه منافع، امنیت ملی و مقتضیات زمانی است که تعیین‌کننده جهت گیری سیاست خارجی و امنیتی کشورها است.

مکی در خصوص ادبیات برخی مقامات سیاسی کشورها یا تحلیل‌ها درباره صف‌بندی‌ها میان شرق و غرب، گفت: این واژه‌ها بیشتر از سوی روس‌ها مطرح می‌شود زیرا منافع آن‌ها ایجاب می‌کند که صف‌بندی آشکاری در خصوص جنگ اوکراین شکل بگیرد تا بتوانند این صف بندی را بهتر در جهت خنثی‌سازی تحریم‌های غرب به کارگیرند. در این راستا، آنچه نشست گروه 20 نشان داد واقعیات نظام بین‌الملل بود.

مکی با بیان اینکه کشورهایی مانند اندونزی، آفریقای جنوبی، ترکیه و عربستان هیچ موضعی له یا علیه هیچ کشوری اتخاذ نکردند و نشان دادند سیاست و منافع آن‌ها بر این مدار قرارگرفته که در صف غرب و یا درمقابل روسیه نباشند، گفت: نشست گروه 20 نشان داد، اینکه کشورها همه تخم‌مرغ‌ها را در سبد چین یا روسیه بگذارند یا صرفا در همگرایی با غرب به دنبال تامین منافع خود باشند، را قبول ندارند، زیرا چنین رویکردی نشان می‌دهد شناخت واقعی از نظام بین‌الملل حاصل نشده و دستاوردی نخواهد داشت.

وی با اشاره به عدم صدور بیانیه پایانی در نشست گروه 20، یادآور شد: ساختار این نشست به گونه‌ای نیست که آمریکا و اروپا بتوانند خواسته‌های خود را به کشورهای دیگر تحمیل کنند. این تشکل براساس منافع اقتصادی کشورها شکل گرفته و در ذیل آن، منافع سیاسی برای اغلب آن‌ها به نوعی در حاشیه قرار دارد. اجماعی درخصوص برخی بندهای بیانیه حاصل نشد و عملا مخالفت‌های شفاف روسیه و چین و سیاست‌های محتاطانه کشورهایی مانند اندونزی، عربستان، ترکیه و آفریقای جنوبی باعث شد این نشست به بیانیه پایانی نرسد.