امین پرتو در گفتگو با سایت شورای راهبردی روابط خارجی با اشاره به آغاز مذاکره عربستان برای پیوستن به پروژه ساخت نسل جدید جت‌های جنگنده توسط بریتانیا، ایتالیا و ژاپن، تصریح کرد: ریاض پیش از این در چارچوب عادی سازی روابطش با رژیم اسرائیل، تقاضای خرید اف.35 را از آمریکا داشت، اما آمریکا تاکنون این جنگنده را تنها در اختیار این رژیم اسرائیل قرارداده است. حتی قولی که به امارات از سوی ترامپ داده شده بود نیز لغو شد؛ چراکه آمریکا می‌داند اگر این تسلیحات را به یکی از این کشورهای عربی بفروشد، باید با دیگر کشورهای عربی منطقه نیز چنین توافقی امضا کند.

وی با بیان اینکه عربستان به دنبال رقیب و جایگزینی برای جنگنده های اف.35 است که حتی از آن هم پیشرفته تر باشد، ادامه داد: عربستان بر خلاف خریدهای قبلی که انجام داده و میلیاردها دلار نیز برای آن هزینه کرده، مانند خرید «تایفون» از کنسرسیوم انگلستان، ایتالیا، آلمان و اسپانیا و یا خرید «تورنادو»  از انگلستان و «اف.15» از آمریکا که مرتبا با تهدیدهایی مواجه می‌شوند و فروشندگانشان عنوان می‌کنند مهمات آن را دیگر نمی‌فروشند و یا سرویس نگهداری آن را لغو می‌کنیم، این بار تلاش دارد شریک ساخت شود تا خطر تحریم یا لغو فروش و ارائه خدمات را از بین ببرد.

این تحلیلگرمسائل عربستان، به موانع پیش روی عربستان برای پیوستن به پروژه ساخت جت‌های جنگنده، که تحت برنامه جهانی «مبارزه هوایی» با نام TEMPEST نیز شناخته می‌شود، اشاره کرد و افزود: علی‌رغم مخالفت بریتانیا و ایتالیا، ژاپن نیز به دلایل سیاسی با پیوستن عربستان به این طرح موافق نیست. ضمن اینکه عربستان زیرساخت فنی لازم برای پیوستن به چنین برنامه مشترکی را نیز ندارد و بیشتر با نگاه کمک به تامین مالی این پروژه به این همکاری نگاه می‌کند.

پرتو ادامه داد: ژاپن ابتدا طرحی برای ساخت نوعی از جنگنده داشت، و پیش نمونه ای از آن هم ساخت. اما به دلیل هزینه های آن، ساخت آن را متوقف کرد و بعد از آن با همکاری بریتانیا، برنامه جهانی مبارزه هوایی را شکل دادند. بنابراین نقش ژاپن در موافقت برای پیوستن عربستان به این طرح، به دلیل همکاریهای فنی که دارد، مهم است.

وی اضافه کرد: عربستان به دنبال کاهش وابستگی تسلیحاتی به آمریکا و ایجاد صنعت داخلی تسلیحاتی است؛ همانطور که در هفته های گذشته، شاهد امضای قرارداد بزرگ خرید پهپاد «آکنجی» از ترکیه بودیم و قرار است این پهپاد در عربستان تولید شود. علاوه بر آن احتمال دارد عربستان موفق شود در ساخت جنگنده «کیزیل المای» ترکیه نیز سرمایه گذاری کند.

پرتو با بیان اینکه عربستان در ماههای گذشته نشان داده که در پیوستن به خریدهای تسلیحاتی و یا همکاریهای ساخت، به دنبال ایجاد سروصدا، شکل‌دادن به فضای تبلیغاتی و به رخ کشیدن است، توضیح داد: هنوز پیش نمونه ای از این نسل جدید جت‌های جنگنده ساخته نشده و احتمال دارد در 2026، یک پیش نمونه ساخته شود و بعد از آن به سراغ ساخت موتور، تکمیل سیستمهای پرواز آن و رادارش خواهند رفت و با توجه به اینکه این جت‌ها بدون سرنشین نیز هستند، ساخت آن مسائل خاص خود را نیز دارد. بنابراین تکمیل این پروژه، به 2035 منتهی خواهد شد.

به گفته این تحلیلگر مسائل عربستان، ریاض با این اقدامات که بخشی از آن جنبه تبلیغاتی دارد، به دنبال این است که نشان دهد قدرت بالایی دارد و در کنار آن به آمریکا نیز علائم هشدار دهنده‌ای بدهد و به کسانی که می‌خواهند پروژه‌هایی با این کشور پیش ببرند، نشان دهد دست بازی برای انتخاب گزینه های مختلف دارد.

وی با بیان اینکه با تحلیل موازنه نظامی‌در منطقه، می‌توان گفت اراده  قدرت‌های جهانی بر این است که در منطقه، هیچ طرفی بالاتر از رژیم اسرائیل قرارنگیرد و خصوصا در زمینه تسلیحات هوایی، این رژیم اسرائیل قدرت بیشتری داشته باشد، تاکید کرد: آمریکا و به تبع آن اروپا این اراده را داشته اند و دیگر قدرت‌ها نیز سعی کرده‌اند این موازنه را رعایت کنند. روسیه و چین هم چنین ملاحظه ای را رعایت کرده‌اند که در تسلیحاتی که به کشورهای خاورمیانه می‌فروشند، روندی شکل نگیرد که موازنه نظامی‌را خصوصا در هوا، تا حدی هم در دریا و زمین علیه رژیم اسرائیل برهم بزند. قدرتمندترین ارتشهای منطقه هم باز با فاصله از اسرائیل ضعیف تر هستند و شرکتها پروتکلهای آمریکا برای فروش سلاح را رعایت می‌کنند.

پرتو ادامه داد: برای نمونه، ترکیه با اینکه ارتش قدرتمندی دارد، باز هم از اسرائیل ضعیف تر است. حتی کشورهای عربی که هزینه های هنگفتی را برای خرید سلاح صرف می‌کنند، سطح بسیار پایین تری دارند زیرا سعی شده توان نظامی‌آنها را پایین تر از اسرائیل نگه دارند.

این کارشناس مسائل عربستان، خرید این تسلیحات جدید را متناسب با سطح تهدیدهایی که عربستان در منطقه ارزیابی می‌کند ندانست و افزود: این نسل جدید از جت‌های جنگنده نیز برای درگیری احتمالی در یمن بسیار گران تر و پیشرفته تر از چیزی است که عربستان در محیط جنگ ساده یمن به آن نیاز دارد. پهپادهایی که عربستان از ترکیه خریداری کرده است اقتصادی تر از آن است و کاربرد ساده تری دارد، بنابراین می‌تواند کارایی بیشتری داشته باشد.

وی خاطرنشان کرد: خرید این تسلیحات در بلندمدت جایگاه نظامی‌عربستان را ارتقاء خواهد داد، ضمن اینکه کشورهای عربی، با خرید تسلیحات به دنبال کسب پرستیژ نیز هستند و بعضا ممکن است این سطح از تسلیحات با چنین قابلیتهایی که قرار است یک و نیم دهه بعد ساخته شود، توجیه چندانی نداشته باشد.

پرتو گفت: بخش بزرگی از سفارشهای هر جنگنده مهمی‌که در چهار، پنج دهه اخیر توسط انگلستان ساخته شده، سفارشهای عربستان بوده است. سعودی 72 هواپیمای تایفون سفارش داد و آن را دریافت کرد، اکنون نیز 48 فروند دیگر سفارش داده که آلمان چالشهایی در ارتباط با آن ایجاد کرده‌است. بنابراین فروش جنگنده به عربستان، برای انگلستان ارزش اقتصادی خاصی دارد. درآمد فروش هواپیمای جنگی به عربستان برای انگلستان، محل اتکا است. با اینکه بعید به نظرمی‌رسد عربستان بتواند وارد تولید این جنگنده ها شود و ممکن است تنها بتواند مونتاژی در این خصوص داشته باشد، اما قطعا دریافت کننده این نسل جدید از جت‌های جنگنده خواهد بود و در 2040، آن را در زرادخانه خود خواهد داشت. در آن مقطع، باید دید محیط امنیتی منطقه به چه صورت خواهد بود و آیا رژیم اسرائیل نیز به سمت جنگنده های پیشرفته تر خواهد رفت؟