دکتر احسان کیانی در گفتگو با سایت «شورای راهبردی روابط خارجی» با اشاره به عضویت تازه شش کشور ایران، آرژانتین، مصر ، اتیوپی، عربستان  و امارات در بریکس، تصریح کرد: درباره برخی از این کشورها که از شرکای نزدیک آمریکا محسوب می‌شود؛ زمینه درخواست عضویت آن‌ها در بریکس و موافقت اعضای بریکس با این درخواست، ناشی از فقدان امکان یا توانایی کافی برای تامین برخی  منافع آن‌ها در رژیم‌ها و نهادهای تحت سلطه آمریکا و اتحادیه اروپا بوده است.

وی افزود: خصوصا بعد از همه‌گیری کرونا و جنگ اوکراین، عمده کشورهای اروپایی و تا حدی آمریکا، با معضلات اقتصادی مختلفی در خصوص تورم و قیمت انرژی مواجه شدند. در حالی که چین با موفقیت بیشتری توانسته بود همه‌گیری را پشت سر گذاشته و از تبعات جنگ اوکراین نیز تا حد زیادی مصون بماند. بنابراین بخشی از متحدان غرب به این نتیجه رسیدند که باید رویکرد موازنه مثبت به چین و روسیه از یک‌سو و آمریکا از سوی دیگر داشته باشند و از فرصت‌های دیگری نیز که در فضای روابط بین‌الملل وجود دارد استفاده کنند. نمونه این مسئله در موضع‌گیری عربستان و هند نسبت به جنگ اوکراین مشاهده شد.

این کارشناس سیاست خارجی، تقویت حضور چین در غرب آسیا، شمال آفریقا و آمریکای لاتین را در این چارچوب ارزیابی کرد و گفت: استفاده از فرصت‌هایی که چین می‌تواند در بریکس ایجاد کند، باعث شد اعضای جدید بریکس به این ارزیابی برسند که می‌توانند از ظرفیت‌های این ائتلاف نیز بهره‌مند شوند.

کیانی ادامه داد: درعین حال، بریکس برخلاف ائتلاف‌هایی مانند «جی. ۷» یا «آ.سه.ان.» یکپارچگی که حول یک رویکرد منسجم را ندارد. تا قبل از عضویت ۶ کشور جدید هم، ۵ کشور پیشین، لزوماً یک فضای واحدی نداشتند. چین و هند منازعات ارضی دارند. چین و روسیه در آسیای میانه رقابت دارند. ضمن اینکه از نظر همسویی یا ناهمسویی با آمریکا نیز میان این کشورها اختلاف نظر وجود دارد. اکنون اعضای جدیدی که اضافه شده‌اند نیز آینده بریکس را با توجه به جبهه‌بندی‌هایی احتمالی، تغییرخواهند داد. مثلاً تقویت هژمونی چین در بریکس، مطلوب برخی اعضا مانند هند و برزیل نیست. بنابراین چگونگی موازنه میان اعضا، آینده آن را تعیین خواهد کرد.

کیانی تقویت انسجام و یا افزایش شکاف‌ها در بریکس را وابسته به تحولات آینده نظام بین‌الملل دانست و توضیح داد: اگر روسیه در جنگ اوکراین شکست سختی بخورد احتمالاً رابطه عربستان، امارات و هند با آمریکا پررنگ‌تر خواهد شد؛ بنابراین سرنوشت جنگ اوکراین یکی از متغیرهایی است که در رابطه میان اعضای بریکس با چین یا آمریکا موثرخواهد بود. علاوه بر آن اگر آمریکا بتواند در خصوص مهار چین، مثلا در حوزه فناوری، توفیقاتی به دست آورد و اگر بتواند بازار چین در اروپا را کاهش دهد، متغیر دیگری است که در نوع مواجهه اعضای بریکس با این دو قدرت، موثر خواهد بود.

این تحلیل‌گر مسائل بین‌الملل، ضمن اشاره به تاثیر عضویت کشورهای نفت خیز خاورمیانه و اهمیت امنیت تامین انرژی کشورهای عضو بریکس، گفت: بریکس مانند «مشارکت در امنیت منابع معدنی» (MPS)، که ابتکاری تحت رهبری آمریکا و اروپاست، با عضویت اعضای جدید می‌تواند درصدد افزایش سرمایه گذاری‌های دولتی و خصوصی در زنجیره تامین مواد معدنی حیاتی در میان متحدان باشد.

کیانی  با اشاره به ظرفیت‌های ناشی از افزایش اعضای بریکس، اضافه کرد: عربستان و امارات به دلیل توان سرمایه‌گذاری بیشتری که دارند، می‌توانند تاثیر مثبتی در عملکرد بریکس داشته باشند. به شرط اینکه بتوان با انسجام بیشتری، به هم‌افزایی و افزایش هم‌گرایی در طرح‌های مشترک اندیشید.

این کارشناس مسائل بین الملل افزایش رقابت چین و آمریکا را دارای تاثیرات منفی بر عملکرد بریکس عنوان‌کرد و اظهار داشت: اگر رقابت چین و آمریکا تعدیل شود، بریکس موفقیت‌هایی خواهد داشت و از پیامدهای این منازعه مصون خواهد بود. در این شرایط، اعضا می‌توانند با یکدیگر همکاری‌هایی مناسبی داشته باشند؛ چراکه آنها اصولا به دنبال این نیستند که قطب جدیدی را در برابر غرب شکل ‌دهند. این کارشناس تاکید کرد: بریکس مخالف قدرت‌های غربی نیست ولی می‌تواند متفاوت از آن‌ها باشد.

کیانی با اشاره به برخی مواضع اعضای بریکس نسبت به دلارزدایی، خاطرنشان کرد: دلار ارز جهان‌روایی است که همچنان بیش از 50 درصد مبادلات میان کشورها از طریق آن صورت می‌گیرد. بعد از آن یورو و بعد یوان با فاصله بسیار پایین‌تری قرار دارد. اکنون در بریکس، سیستم پرداختی برای مبادلات میان اعضا وجود دارد، اما همچنان «بانک توسعه جدید» وابسته به بریکس، تا حد زیادی با دلار کار می‌کند.

وی با تاکید بر اینکه هرچند دلارزدایی به عنوان یک هدف مطرح است؛ اما ظرفیت و توانمندی‌های فعلی چنین امکانی ایجاد نمی‌کند. او ادامه داد: بعضی قدرت‌ها، خصوصا قدرتهایی که منازعات یا اختلافاتی با آمریکا دارند و یا حداقل تفاوت‌نظر دارند، برای کاهش وابستگی به دلار، تمایلاتی نشان داده‌اند، اما اینکه این هدف در کوتاه‌مدت عملیاتی باشد و بتواند به آسانی فضایی ایجادکند که قدرتهای متوسط و منطقه‌ای بدون نیاز به دلار بتوانند مراودات مالی و تسویه‌های دو یا چندجانبه خود را انجام دهند در کوتاه‌مدت رخ نخواهد داد.