محمد خواجویی در گفتگو با سایت شورای راهبردی روابط خارجی اظهار داشت: «دور تازه تلاش‌های دیپلماتیک برای آتش‌بس در غزه مشخصا بعد از ترور فواد شکر، فرمانده ارشد حزب الله و اسماعیل هنیه، رئیس دفتر سیاسی جنبش حماس در تهران اتفاق افتاد. این ترورها این نگرانی را ایجاد کرده بود که با پاسخ متقابلی که از سمت حزب‌الله و ایران صورت می‌گیرد، روند درگیری‌ها از کنترل خارج شود و سراسر منطقه را وارد یک درگیری گسترده کند.»

وی افزود: «همین مسئله انگیزه‌ای ایجاد کرد که طرف‌های منطقه‌ای و بین‌المللی مشخصا سه کشور آمریکا، قطر و مصر مجددا فعال شوند و تلاش کنند که روند جدید دیپلماتیک را با شروع دوباره مذاکرات برای رسیدن به آتش‌بس در غزه احیا کنند.»

به گفته خواجویی، به هر حال، تحولات در غزه علت‌ اصلی ناآرامی‌های بعدی در منطقه است و این نگاه وجود دارد که اگر بحران غزه به پایان برسد، طبیعتاً اثر آن بر نزاع بین حزب الله و ایران با رژیم اسرائیل و همینطور دیگر اجزای محور مقاومت با این رژیم اثرگذار خواهد بود و این تنش‌ها را تا حدودی کاهش خواهد داد.

این کارشناس با اشاره به اینکه براساس همین تلاش‌ها و ابتکارات جدید دیپلماتیک، دور اول مذاکرات در د وحه برگزار شد، افزود: «یک هفته بعد از آن نیز در قاهره این مذاکرات ادامه پیدا کرد. مبنای این مذاکرات  طرح پیشنهادی رئیس جمهور آمریکا است که در ماه می ارائه کرده بود.»

خواجویی تاکید کرد: «این طرح بخش‌های مختلفی داشت که مهمترین آن موضوع آتش‌بس بین دو طرف، خروج نیروهای رژیم اسرائیل از غزه، موضوع بازگشت آوارگان به خانه‌های خود، تبادل اسرا و زندانیان بین دو طرف و موضوع بازسازی غزه است.»

پژوهشگر مسائل خاورمیانه افزود: «این مذاکرات به نتیجه روشنی منتج نشده و به نظر می‌رسد گفتگوها به نوعی گره خورده است.»

خواجویی در پاسخ به اینکه چه مسائلی بین دو طرف مانع از به نتیجه رسیدن این توافق شده است، تبیین کرد: «مهم‌ترین موضوعی که باعث اختلاف شده این است که رژیم اسرائیل می‌خواهد به نحوی بعد از آتش‌بس همچنان نیروهای خود را در غزه نگه دارد؛ به عبارتی رژیم اسرائیل نمی‌خواهد آتش‌بسی را بپذیرد که بعد از آن امکان اثرگذاری و تحرک در غزه را از دست بدهد.»

وی افزود: «درواقع، کابینه رژیم اسرائیل به دنبال توافقی است که براساس آن، امکان این را داشته باشد که هر لحظه اراده کرد بتواند با توجه به حضور نیروهای خود در بخش‌هایی از غزه، همچنان برتری نظامی و امنیتی خود را در این منطقه حفظ کند.»

به گفته  این کارشناس، بر همین اساس رژیم اسرائیل اصرار دارد که نیروهای خود را در دو محور بسیار مهم در غزه حفظ کند؛ محور اول محور یا همان کریدور معروف به فیلادلفیا یا صلاح الدین است که به موازات مرز بین غزه و مصر قرار دارد. ادعای رژیم اسرائیل این است که این منطقه یعنی منطقه مرزی بین غزه و مصر همیشه جایی بوده که از طریق آن حماس توانسته سلاح وارد غزه کند و تهدیدات خود را علیه این رژیم حفظ کند.»

وی تاکید کرد: «محور بعدی محور نتساریم است؛ این محور تقریباً در وسط غزه قرار دارد و غزه را به دو بخش شمال و جنوب تقسیم می‌کند. اهمیت این محور و حفظ نیروهای رژیم اسرائیل در آن، از این جهت است که بتواند کنترل بین بخش جنوبی و شمالی غزه را در اختیار خود داشته باشد و با توجه به ایست‌بازرسی‌هایی که در آنجا قرار می‌دهد در روند بازگشت آوارگان به مناطق شمالی نظارت کند.»

به گفته خواجویی هدف اصلی رژیم اسرائیل این است که از این طریق، مانع از آن شود که حماس حضور خود را در بخش‌های مختلف احیا کند یا بتواند سازماندهی لازم را داشته باشد.

وی ادامه داد: «طبیعتاً این مسئله و اصرار روی حفظ نیروهای صهیونیستی در این دو محور مسئله‌ای است که حماس به شدت با آن مخالف است؛ زیرا آن را مانعی می‌داند برای آنکه آتش‌بس شکل دراز مدت داشته باشد، ضمن آنکه تضمینی نیست که رژیم اسرائیل مجدداً دست به اقدام علیه غزه نزند.»

خواجویی در ادامه گفت: «ابتکاراتی که طرف‌های میانجی مثل آمریکا، قطر و مصر در مذاکرات ارائه‌ کرده‌اند، فعلا به نتیجه نرسیده است؛ یعنی ابتکاراتی که تلاش می‌شد موضع میانه‌ای داشته باشد و به حل موضوع منجر شود.»

این کارشناس معتقد است که در حال حاضر نمی‌توان گفت که مذاکرات به بن‌بست رسیده است؛ یعنی اگرچه مذاکرات در قاهره بی‌نتیجه ماند، اما طبق آخرین خبرها هنوز تیم‌های فنی در قاهره حضور دارند و به نظر می‌رسد که بعد از دور جدیدی از رایزنی‌های سیاسی که در سطوح بالا بین مقامات آمریکا، قطر و مصر با مقامات رژیم اسرائیل و دیگر کشورهای منطقه انجام خواهد گرفت، احتمالاً دور تازه این مذاکرات از سرگرفته شود.»

وی افزود: «اکنون مسئله بر سر این است که جنگ غزه به نقطه‌ای رسیده که امکان تداوم آن بسیار سخت است و با توجه به یک سری اتفاقاتی که در حاشیه این جنگ رخ داد، مثل موضوع ترور اسماعیل هنیه و برخی موارد دیگر این نگرانی وجود دارد که به درازا کشیده شدن این جنگ و فرسایشی شدن آن، شرایط را از کنترل خارج کند.»

پژوهشگر مسائل خاورمیانه توضیح داد: «به نظر می‌رسد که این نگرانی‌ها می‌تواند روند مذاکرات را به سمت موفقیت سوق دهد.»

خواجویی درباره نگاه ایران به مذاکرات آتش‌بس نیز گفت: «ایران نیز حامی این روند است؛ ایران از ابتدای جنگ در غزه حامی آتش‌بس بود و آتش‌بس را در راستای منافع اجزای محور مقاومت و همینطور حماس می‌داند.»

وی تاکید کرد که لازمه پایدار بودن آتش بس، حل یک سری مسائل اختلافی است و در این شرایط می‌توان احتمال داد که در یک آینده نه چندان دور دوباره دور تازه مذاکرات آغاز می‌شود و انگیزه‌های زیادی برای به نتیجه رسیدن این مذاکرات وجود دارد.

خواجویی در پایان گفت: «هرچند که پیشبرد این روند بسیار دشوار است، اما همچنان با سرعت اندک ادامه خواهد داشت.»