رحمان قهرمان‌پور در گفتگو با سایت شورای راهبردی روابط خارجی درباره تاثیر هوش مصنوعی بر سیاست بین‌الملل گفت: این فناوری مثل فناوری هسته‌ای یک فناوری سرنوشت‌ساز، تاریخ‌ساز و تعیین‌کننده است و قابل مقایسه با فناوری‌‌های سال‌های اخیر نیست و دامنه تاثیرگذاری آن نیز بیشتر از سایر فناوری‌ها است.

وی گفت: فناوری اطلاعات و هوش مصنوعی می‌تواند ماهیت جنگ، ارتباطات، آموزش، سیاست و اقتصاد را متاثر سازد.

قهرمان‌پور با بیان اینکه نگاه به هوش مصنوعی هم خوشبینانه است هم بدبینانه، اظهار داشت: در نگاه خوشبینانه فرض بر این است که هوش مصنوعی کیفیت زندگی و ارتباطات را بهبود می‌بخشد و تحول مثبتی در راستای حل بخش قابل توجهی از معضلاتی است که بشر برای آنها راه‌حلی پیدا نکرده است، اما در نگاه بدبینانه ،عمدتا به تبعات منفی آن توجه می‌شود که در راس آن، خارج کردن انسان از محوریت و کانون تغییراتی است که از 200 سال پیش آغاز شده است، چنانکه عاملیت و محوریت انسان خردمند به واسطه آن تهدید می‌شود و این مساله پیامدهای عمده‌ای در حوزه‌های اجتماعی، فلسفی، اقتصادی و … دارد.

وی ادامه داد: بنابراین حتی در عصر هوش مصنوعی نیز وجود نیروهای تعادل‌بخش مهم است؛ نیروهایی که در برابر اثرات منفی هوش مصنوعی مقاومت می‌کنند و سعی دارند آنها را خنثی کنند. مثلا اگر بر تاثیرات شبکه‌های اجتماعی بر ذهن افراد توجه شود، به خاطر الگوریتم خاصی که این شبکه‌ها بر اساس آنها طراحی شدند، ذهن افراد را تحت تاثیر قرار می‌دهند و مساله بدآگاهی یا دادن اطلاعات فریبنده توسط این شبکه‌ها تبدیل به یک نگرانی مهم شده است و از طرفی شکاف‌های قومی، مذهبی و زبانی به واسطه فعالیت شبکه‌های اجتماعی تشدید می‌شود و شکل جدیدی از شکاف را ایجاد می‌کنند. اینجاست که وجود نیروهای تعادل بخش که در مقابل سیطره فضای مجازی بایستند، حائزاهمیت می‌شود. اگر این فناوری‌ها از طریق این نیروهای تعادل‌بخش تعدیل نشوند، طبیعی است که آثار منفی هوش مصنوعی به مراتب بیشتر از آثار مثبت آن خواهد بود.

قهرمان‌پور گفت: در حال حاضر در حوزه هوش مصنوعی رقابت اصلی بین آمریکا و چین است و در این رقابت، اروپا، روسیه و ژاپن عقب مانده‌اند و سعی دارند آن را جبران کنند. ژاپن اخیرا در ساخت ریز تراشه‌ها شروع به کار کرده است و کره جنوبی و آلمان هم به این سمت رفته‌اند، اتحادیه اروپا نیز در حال ایجاد مرکز هوش مصنوعی گسترده‌ای است که در مقر آن در چهار کشور اروپایی خواهد بود. در منطقه خلیج فارس هم امارات و عربستان سرمایه گذاری قابل توجهی در حوزه هوش مصنوعی انجام داده‌اند.

وی ادامه داد: رقابت اصلی میان قدرت‌ها در عرصه بین‌الملل در آینده بر سر هوش مصنوعی‌است و برنده این رقابت تعیین‌کننده تحولات بین‌الملل است. همان‌طور که فناوری هسته‌ای بعد از جنگ جهانی دوم در تقویت و حفظ هژمونی آمریکا موثر بود، هوش مصنوعی هم می‌تواند در شرایط فعلی معادلات جهانی را تغییر دهد و در این مسیر باید دید آمریکا و چین چگونه می‌توانند بر هوش مصنوعی  سیطره خود را اعمال کنند تا معادلات جهانی را به نفع خود تغییر دهند.

این کارشناس مسائل بین‌الملل با بیان اینکه در آمریکا یک اجماع نظر درباره مهار چین وجود دارد، و دموکرات‌ها در زمان بایدن معتقد بودند بهترین راه مهار چین در حوزه هوش مصنوعی، جلوگیری از صادرات تراشه‌های پیشرفته یا نانومتری به چین است، گفت: هلند، کره جنوبی، آمریکا و تایوان یک قرارداد مشترک درباره محدود کردن صادرات تراشه‌ها به چین دارند و به نظر این سیاست در دوره ترامپ هم دنبال شود.

وی در پاسخ به این پرسش که هوش مصنوعی تا چه حد می‌تواند مناسبات بین‌المللی را بر هم زند؟ گفت: هنوز تصویر روشنی برای پاسخ به این سوال وجود ندارد، اما آنچه مشخص است اینکه هوش مصنوعی در حال تغییر ماهیت جنگ و بازدارندگی هسته‌ای است. چین در حال انجام تحقیقاتی برای استفاده از فناوری کوانتوم در ردیابی و شناسایی زیردریایی‌های هسته‌ای است که در صورت دستیابی به این توانایی، مفهوم بازدارندگی استراتژیک متحول می‌شود.

قهرمان‌پور با اشاره به برخی از کاربردهای هوش مصنوعی در رابطه با سلاح‌های متعارف و غیرمتعارف اظهار داشت: هوش مصنوعی در ساخت موشک‌های نقطه‌زن متعارف، نقش قابل توجهی دارد که از نظر حجم، قدرت و دقت تخریب تغییراتی ایجاد می‌کند که مثل یک سلاح استراتژیک عمل می‌کنند که به آنها سلاح‌های “استراتژیک غیرهسته‌ای” می‌گویند. کاربرد دیگر این فناوری در ساخت سلاح‌های ضدرادار است، اینکه رادارها و ماهواره‌های جاسوسی را در فضا از کار بیندازند و ماهواره‌ها امکان دریافت اطلاعات را نداشته باشد، از موضوعات دیگری است که از اهمیت زیادی برخوردار است.

وی با تاکید بر اینکه هوش مصنوعی چهره جنگ و تجارت را تغییر خواهد داد، گفت: کشورها در حال گام برداشتن سریع به این سمت هستند، اما دامنه تغییراتی که این حوزه ایجاد می‌کند، هنوز مبهم است. این مساله آ‌ن‌قدر جدی شده است که در شورای امنیت نیز این مساله مطرح شد که مقرراتی درباره استفاده از هوش مصنوعی در سطح بین‌‌الملل تنظیم شود. اگر یک پیمان جهانی در این رابطه ایجاد شود، می‌توان مثل دوران بعد از جنگ جهانی دوم شاهد یک نظم بین‌المللی در محدود کردن استفاده‌ از هوش مصنوعی بود.

این کارشناس مسائل بین‌الملل خاطرنشان کرد: دامنه تاثیرگذاری هوش مصنوعی تابع عوامل متعدد و نوع همکاری دولت‌ها است. اگر دولت های بزرگ در این رابطه با هم همکاری کنند و معاهداتی تنظیم کنند، طبعا نوع اثرگذاریش متفاوت می‌شود. برخلاف فناوری هسته‌ای که در انحصار دولت‌ها بوده است، هوش مصنوعی در اختیار شبکه‌‌ها و شرکت‌های خصوصی است و سرعت همگانی شدن آن خیلی سریع‌تر و بیشتراز فناوری‌های دیگر است. بنابراین، این مساله می‌تواند کنترل این فناوری را توسط دولت‌ها دشوار کند، به علاوه حتی تفاهم دولت‌ها بر سر این موضوع زمان‌بر است و شرکت‌های خصوصی می‌توانند فناوری هوش مصنوعی را با سرعت بالا و در یک دوره زمانی کوتاه گسترش دهند.