سیدجلال ساداتیان در گفتگو با سایت شورای راهبردی روابط خارجی اظهار داشت: چین خود را به‌عنوان یک قدرت جهانی با تأکید بر اصل احترام به حاکمیت کشورها معرفی کرده و در قبال ایران نیز این موضع را حفظ کرده است. با این حال، عملکرد پکن در عمل در حد انتظار نبوده است. به گفته این استاد دانشگاه، در جریان جنگ ۱۲ روزه، چین حملات رژیم اسرائیل و آمریکا به تأسیسات هسته‌ای و نظامی ایران را در نشست بریکس و شورای امنیت محکوم کرد و خواستار آتش‌بس فوری شد. اما این محکومیت‌ها بیشتر سیاسی بودند و حمایت عملی ملموسی به دنبال نداشت. وی می‌گوید: «چین به دلیل نگرانی از تبعات اقتصادی جنگ، مانند افزایش قیمت نفت و اختلال در تنگه هرمز که ۵.۴ میلیون بشکه از نفت مورد نیازش را تأمین می‌کند، رویکردی محتاطانه در پیش گرفت.»

تحلیلگر مسائل بین‌الملل تأکید می‌کند که این محافظه‌کاری نباید به معنای بی‌تفاوتی پکن نسبت به تهران تلقی شود. چرا که توافق ۲۵ ساله همکاری‌های جامع ایران و چین نشان‌دهنده تعهد بلندمدت پکن به تهران است. با این حال، جنگ ۱۲ روزه و تهدید مکرر اروپا در جهت فعال سازی مکانیسم ماشه، که می‌تواند تحریم‌های سازمان ملل را بازگرداند، چین را در موقعیت دشواری قرار داده است. ساداتیان می‌افزاید: «درحالیکه چین نمی‌خواهد در تقابل مستقیم با غرب قرار گیرد، اما در عین حال، به ایران به‌عنوان یک کنشگر کلیدی در برابر هژمونی آمریکا نگاه می‌کند. البته جنگ اخیر و فشارهای بین‌المللی، سرعت و حجم همکاری‌های ایران و چین را با محدودیت‌هایی مواجه ساخته است.»

جایگاه ایران در راهبردهای منطقه‌ای چین

ساداتیان در ادامه توضیح می‌دهد: «چین در راهبردهای منطقه‌ای خود، ایران را به‌عنوان یک بازیگر محوری در خاورمیانه می‌بیند که می‌تواند توازن قدرت را در برابر نفوذ آمریکا و متحدانش حفظ کند. در این میان، ایران برای چین، نه‌تنها یک منبع انرژی راهبردی است، بلکه به دلیل موقعیت ژئوپلیتیکی‌اش، می‌تواند نقش مهمی در طرح کمربند و جاده داشته باشد. لذا ایران به‌عنوان پل ارتباطی بین آسیا و اروپا، برای چین هموراه ارزشی راهبردی دارد. با این حال، جنگ ۱۲ روزه و خسارات وارده به زیرساخت‌های ایران، نگرانی‌هایی را در پکن ایجاد کرده است.» این استاد دانشگاه می‌گوید: «چین نگران است که تضعیف ایران، توازن منطقه‌ای را به نفع رژیم اسرائیل و آمریکا تغییر دهد، اما همزمان نمی‌خواهد با حمایت نظامی مستقیم، روابط خود با دیگران را به خطر بیندازد.»

او معتقد است که چین، ایران را به‌عنوان شریکی می‌بیند که در برابر فشارهای غرب مقاومت کرده و این استقامت مورد تحسین پکن است. کمااینکه ساداتیان اشاره می‌کند: «شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهور چین، ایران را به دلیل ایستادگی در برابر غرب به‌عنوان “شریک راهبردی” توصیف کرده است.» با این حال، این تحلیلگر حوزه بین‌الملل تأکید دارد که چین در راهبرد منطقه‌ای خود، موازنه‌ای بین ایران و کشورهای عربی خلیج‌فارس برقرار کرده و این امر گاهی مانع از حمایت قاطع از تهران می‌شود.

ساداتیان درباره تهدیدات اروپا پیرامون فعال سازی مکانیسم ماشه اظهار داشت: جنگ ۱۲ روزه، که با حملات رژیم اسرائیل و آمریکا به تأسیسات هسته‌ای و نظامی ایران همراه بود، تأثیر عمیقی بر اقتصاد ایران گذاشت. افزایش ۱۱ درصدی قیمت نفت و خسارات به زیرساخت‌های هسته‌ای، اقتصاد ایران را تحت تاثیر قرار داد. این جنگ نه‌تنها به زیرساخت‌های ایران آسیب زد، بلکه با تهدید فعال‌سازی مکانیسم ماشه، خطر بازگشت تحریم‌های شورای امنیت را افزایش داد. مکانیسم ماشه، در صورت اجرا، می‌تواند تجارت نفت ایران با چین را مختل کند. چین، به‌عنوان بزرگ‌ترین خریدار نفت ایران، در صورت بازگشت تحریم‌های سازمان ملل، ممکن است تحت فشار غرب مجبور به کاهش خرید نفت از کشورمان شود.

ساداتیان هشدار می‌دهد: «این وضعیت می‌تواند روابط اقتصادی ایران و چین را به شدت تحت تأثیر قرار دهد، اما چین احتمالاً راه‌هایی برای دور زدن تحریم‌ها، مانند استفاده از شرکت‌های واسطه، پیدا خواهد کرد.» البته این استاد دانشگاه، تصریح می‌کند که ایران باید با تقویت دیپلماسی اقتصادی، به دنبال تنوع‌بخشی به شرکای تجاری خود باشد.

فرصت‌های ایران برای تقویت نگاه به شرق

ساداتیان معتقد است که علی‌رغم چالش‌های ناشی از جنگ ۱۲ روزه و تهدید مکانیسم ماشه، ایران فرصت‌های قابل‌توجهی برای تقویت سیاست «نگاه به شرق» دارد. او می‌گوید: «ایران می‌تواند از روابط راهبردی با چین، به‌ویژه در چارچوب بریکس و سازمان همکاری شانگهای، برای کاهش فشارهای غرب استفاده کند و عضویت ایران در این سازمان‌ها، بستری برای گسترش همکاری‌های اقتصادی و سیاسی با چین و دیگر کشورهای غیرغربی فراهم کرده است.

این تحلیلگر پیشنهاد می‌دهد که ایران باید بر تقویت زیرساخت‌های اقتصادی خود تمرکز کند تا جذابیت بیشتری برای سرمایه‌گذاری‌های چین داشته باشد. به‌عنوان مثال، توسعه بنادر جنوبی ایران و اتصال آن‌ها به طرح کمربند و جاده می‌تواند چین را به سرمایه‌گذاری بیشتر ترغیب کند. ساداتیان می‌افزاید: «ایران همچنین باید از اهرم انرژی خود استفاده کند و جایگاه خود را به‌عنوان تأمین‌کننده کلیدی نفت برای چین تثبیت کند.»

وی تأکید می‌کند که ایران در برابر فشارهای غرب، که با هدف انزوای تهران صورت می‌گیرد، باید با تقویت اتحاد با چین و دیگر قدرت‌های شرقی، مقاومت خود را نشان دهد. تحلیلگر ارشد حوزه بین‌الملل خاطرنشان می کند: «ایران با اتکا به تاب‌آوری خود در جنگ ۱۲ روزه و حمایت دیپلماتیک چین، می‌تواند از این بحران به‌عنوان فرصتی برای بازسازی و تقویت جایگاه منطقه‌ای خود استفاده کند.»

ساداتیان با تمرکز بر پارامتر ضرورت حفظ استقلال راهبردی ایران یادآور می شود: «چین شریک مهمی است، اما ایران باید با هوشیاری، روابط خود را به‌گونه‌ای مدیریت کند که ضمن بهره‌مندی از حمایت پکن، به یک بازیگر مستقل در صحنه جهانی تبدیل شود. این رویکرد، به‌ویژه در شرایطی که تهدید مکانیسم ماشه و تحریم‌های جدید مطرح است، می‌تواند به ایران کمک کند تا از فشارهای غرب عبور کرده و جایگاه خود را در نظم جدید جهانی تثبیت کند.»