دکتر علی رضوان‌پور در گفتگو با سایت شورای راهبردی روابط خارجی اظهار داشت: «جنگ اقتصادی و تحریمی غرب علیه روسیه به نقطه‌ای رسیده است که نه‌تنها بر اقتصاد طرفین، بلکه بر ساختار کلان روابط بین‌الملل تأثیرات عمیقی بر جای می‌گذارد». تحلیلگر ارشد مسائل اروپا تاکید می‌کند که «تحریم‌های اعمال‌شده پس از حمله روسیه به اوکراین در فوریه ۲۰۲۲، شدیدترین تحریم‌هایی است که تاکنون علیه یک قدرت بزرگ جهانی به اجرا درآمده است.»

به گفته این مدرس دانشگاه، «انگلیس هرچند از اتحادیه اروپا خارج شده، اما در هماهنگی کامل با این اتحادیه و ایالات متحده، سیاستی تهاجمی علیه مسکو در پیش گرفته است. توقیف دارایی‌های روسیه، محدودیت در صادرات انرژی و مسدودسازی دسترسی روسیه به بازارهای مالی بین‌المللی، ستون فقرات این جنگ اقتصادی را شکل داده‌اند.» او توضیح می‌دهد: «تا زمانی که درگیری در اوکراین ادامه داشته باشد، نه‌تنها هیچ چشم‌اندازی برای لغو این تحریم‌ها وجود ندارد، بلکه حتی امکان تشدید آنها نیز کاملاً محتمل است.»

رضوان‌پور می‌گوید: «آینده این تحریم‌ها به نبرد بر سر دور زدن محدودیت‌ها گره خورده است. روسیه از مسیرهایی چون چین، هند و ترکیه به دنبال کاهش فشار تحریم‌هاست و موفقیت یا شکست غرب در بستن این روزنه‌ها تعیین‌کننده خواهد بود. در کوتاه‌مدت، روسیه توانسته با اتکا به ذخایر ارزی و تداوم فروش انرژی به برخی کشورها از شوک اولیه عبور کند.» اما به باور این کارشناس، «در بلندمدت فشار تحریم‌ها ساختار اقتصاد روسیه را به سمت شرق‌گرایی اجباری و وابستگی بی‌سابقه به چین سوق خواهد داد؛ وضعیتی که ممکن است این کشور را به یک قدرت منطقه‌ای با نفوذی محدودتر در عرصه جهانی تبدیل کند.»

تحلیلگر ارشد مسائل اروپا تصریح می کند که «اروپا و انگلیس نیز از این بحران بی‌نصیب نمانده‌اند. بحران انرژی، تورم بالا و کاهش رشد اقتصادی از جمله پیامدهای مستقیم این تحریم‌هاست. رضوان‌پور تأکید می‌کند که اروپا برای جبران این کمبودها به سمت آمریکا متمایل شده و این امر موازنه قدرت در غرب را به نفع واشنگتن تغییر داده است». به بیان او، «جنگ اقتصادی علیه روسیه عملاً وابستگی راهبردی اروپا به آمریکا را در حوزه‌های انرژی و امنیت افزایش داده است؛ تحولی که می‌تواند پیامدهای ژئوپلیتیک مهمی در آینده به همراه داشته باشد.»

تغییر موازنه قدرت و بازتعریف روابط بین‌الملل

یکی از نکات کلیدی در تحلیل رضوان‌پور، پیامدهای ژئوپلیتیک این جنگ اقتصادی است. کارشناس بین‌الملل بر این باور است که «تحریم‌ها و رویارویی اقتصادی غرب با روسیه تنها یک ابزار فشار مقطعی نیستند، بلکه نشانه‌ای از تغییرات ساختاری در نظم بین‌المللی به شمار می‌روند.» رضوان‌پور توضیح می‌دهد که «جهان در حال حرکت به سمت نوعی قطبی‌شدن جدید است؛ در یک سوی آن بلوک غرب به رهبری آمریکا و در سوی دیگر روسیه، چین و متحدانش قرار دارند. این روند به تدریج در حال ایجاد یک نظام بین‌الملل چندقطبی است، بسیاری از کشورهای در حال توسعه همچون هند، برزیل و آفریقای جنوبی نیز تلاش می‌کنند در موقعیتی میانه قرار گیرند و از مزایای همکاری با هر دو بلوک استفاده کنند.»

وی می‌گوید: «این وضعیت باعث شکل‌گیری آنچه می‌توان جهان میانی نامید، شده است؛ مجموعه‌ای از کشورها که نه به طور کامل با غرب همراه‌اند و نه در بلوک روسیه و چین جای می‌گیرند، بلکه سعی دارند از رقابت قدرت‌های بزرگ برای منافع اقتصادی و سیاسی خود بهره‌برداری کنند.» به اعتقاد رضوان‌پور، «تحریم‌های غرب همچنین مفهوم سنتی وابستگی متقابل اقتصادی را زیر سؤال برده‌ است. تئوری‌ای که بر اساس آن کشورها به دلیل وابستگی اقتصادی کمتر وارد جنگ و تنش می‌شوند، اکنون با واقعیت استفاده غرب از انرژی، تجارت و نظام مالی به عنوان سلاح علیه روسیه، به چالش کشیده شده است.»  تحلیلگر ارشد مسائل اروپا تأکید می‌کند که «این تجربه موجب خواهد شد بسیاری از کشورها در آینده به دنبال کاهش وابستگی‌های حیاتی و ایجاد زنجیره‌های تأمین امن و مستقل باشند.»

البته رضوان‌پور هشدار می‌دهد که «تداوم این مسیر می‌تواند نهادها و قواعد لیبرال بین‌المللی، از جمله سازمان تجارت جهانی و سیستم مالی مبتنی بر دلار را تضعیف کند. در واکنش به این روند، کشورهایی چون روسیه و چین در تلاش‌اند سازوکارهای موازی، از جمله سیستم‌های پرداخت غیردلاری و توافقات تجاری دوجانبه، ایجاد کنند. این تحولات در مجموع می‌تواند به تکه‌تکه شدن اقتصاد جهانی منجر شود؛ وضعیتی که در آن استانداردهای فنی، شبکه‌های مالی و زنجیره‌های تأمین به‌جای یکپارچگی، به سمت چندپارگی حرکت خواهند کرد.»

امنیتی‌شدن اقتصاد و رقابت‌های راهبردی

دکتر رضوان‌پور تأکید می‌کند که «تحریم‌ها حتی در صورت برقراری آتش‌بس در اوکراین، به طور کامل لغو نخواهند شد.» این مدرس دانشگاه می‌گوید که «بخشی از این محدودیت‌ها به عنوان اهرم فشار دائمی برای تغییر رفتار روسیه حفظ خواهند شد و این کشور باید خود را برای رویارویی بلندمدت با تبعات اقتصادی و ژئوپلیتیک آن آماده کند». به باور این کارشناس، «اقتصاد جهانی به سمت امنیتی‌شدن روزافزون حرکت می‌کند. انرژی، غذا، فناوری و حتی تجارت مالی دیگر تنها مقوله‌هایی اقتصادی نیستند، بلکه به عناصر کلیدی امنیت ملی کشورها تبدیل شده‌اند.» رضوان‌پور توضیح می‌دهد که «این روند موجب خواهد شد رقابت‌های آتی میان قدرت‌ها نه‌فقط در میدان‌های نظامی، بلکه در حوزه‌های فناوری، منابع طبیعی و زنجیره‌های تأمین شدت گیرد.»

تحلیلگر ارشد مسائل اروپا، معتقد است که «نقش چین در این میان تعیین‌کننده خواهد بود. پکن از یک سو با خرید منابع ارزان از روسیه و ارائه بازار جایگزین، سود می‌برد و از سوی دیگر می‌کوشد خود را به عنوان رهبر بالقوه نظم اقتصادی غیرغربی مطرح کند. با این حال، وابستگی بیش از حد مسکو به پکن می‌تواند برای روسیه به یک آسیب‌پذیری راهبردی تبدیل شود؛ زیرا توازن در این روابط به نفع چین تغییر خواهد کرد.» رضوان‌پور در پایان تأکید می‌کند که «جنگ اقتصادی کنونی تنها یک بحران گذرا نیست، بلکه نقطه عطفی در تاریخ معاصر است که می‌تواند ساختار روابط بین‌الملل را برای دهه‌های آینده بازتعریف کند.» به گفته این مدرش دانشگاه، «جهان در حال ورود به دوره‌ای از رقابت‌های راهبردی، بی‌ثباتی و بلوک‌بندی‌های جدید است؛ روندی که نه‌تنها اقتصاد و سیاست، بلکه مفاهیم سنتی امنیت و همکاری بین‌المللی را نیز دگرگون خواهد ساخت.»