پرویز سنگین در گفت‌وگو با سایت شورای راهبردی روابط خارجی درباره سخنان رئیس‌جمهور آمریکا در سازمان ملل مبنی بر پایان‌دادن به توسعه سلاح‌های بیولوژیک و رهبری تلاش بین‌المللی برای کنترل و «اجرای» کنوانسیون سلاح‌های بیولوژیک (BWC) گفت: این بخش از سخنان ترامپ بیشتر حامل پیام رهبری و مشروعیت‌بخشی به ایالات متحده است؛ نمایشی از «رهبری جهانی» در موضوعی دشوار که تاکنون فاقد سازوکار یا مکانیزم راستی‌آزمایی مشخص بوده است. این پیام هم برای افکار عمومی آمریکا و هم برای افکار بین‌المللی اهمیت داشت.

وی در پاسخ به این پرسش که چرا ترامپ این موضوع را در مجمع‌عمومی سازمان ملل مطرح کرد و انگیزه‌های سیاسی و راهبردی او چه بود، توضیح داد: ترامپ تلاش دارد رویه و هنجاری تازه در دیپلماسی ایجاد کند. معرفی راه‌حل فناورانه (هوش مصنوعی) به‌عنوان ابزار «اجرای» هنجارها و قوانین بین‌المللی، می‌تواند به گردآوردن متحدان و منزوی کردن رقبا کمک کند. علاوه بر این، چنین موضعی تاکتیکی در مذاکرات و اهرمی تحریمی محسوب می‌شود. اعلام عمومی قصد رهبری این‌گونه «پروژه»ها، فضا را برای تهدید به اقدامات تلافی‌جویانه یا تحریمی علیه کشورهایی که همکاری نکنند فراهم می‌کند.

این کارشناس مسائل بین‌الملل و هوش مصنوعی درباره مزایای داشتن یا توسعه سلاح بیولوژیک از منظر سیاسی، امنیتی و اقتصادی اظهار داشت: چنین توانایی می‌تواند بازدارندگی و اهرم فشار قوی برای کشور مبدأ ایجاد کند. برای برخی بازیگران، توان تولید عوامل بیولوژیک نوعی ابزار بازدارنده یا فشار سیاسی در بحران‌هاست. همچنین این نوع سلاح‌ها هزینه‌ای نسبتاً اندک دارند؛ اما به‌ویژه علیه جمعیت‌ها یا زیرساخت‌های آسیب‌پذیر اثرگذاری نامتقارن و گسترده‌ای دارند. البته استفاده از آن‌ها تبعات سیاسی و اخلاقی سنگینی دارد. افزون بر این، فناوری‌های زیستی غالباً کاربردی دوگانه دارند؛ یعنی هم در حوزه دارو و تحقیقات پزشکی کاربرد دارند و هم می‌توانند در توسعه سلاح به کار روند؛ همین امر تشخیص فعالیت‌های نظامی در این حوزه را دشوار می‌کند.

کارشناس حوزه هوش مصنوعی در پاسخ به اینکه آیا تهدید ترامپ مبنی بر جلوگیری از توسعه و استفاده کشورها از سلاح‌های بیولوژیک قابل اجراست، تصریح کرد: این موضوع با چالش‌های قانونی، فنی و اجرایی جدی روبه‌رو است. از منظر حقوقی، کنوانسیون سلاح‌های بیولوژیک تاکنون مکانیزم تضمین یا تأیید جامعی نداشته و این خلأ تاریخی همان چیزی است که ترامپ به آن اشاره کرده است. ایجاد سازوکاری که همه کشورها را ملزم کند، نیازمند توافق پیچیده سیاسی و فنی و اجماع جهانی است. از سوی دیگر، تشخیص اینکه فعالیت‌های زیستی با اهداف نظامی صورت می‌گیرد، کاری بسیار دشوار است و نمی‌توان صرفاً بر داده‌های زیستی یا گزارش‌ها اتکا کرد.

وی افزود: البته ایالات متحده می‌تواند از اهرم‌های سیاسی، تحریم‌ها، منع صادرات فناوری و فشارهای بیشتر استفاده کند؛ اما برای مجازات قطعی کشورها به شواهد قابل‌قبول بین‌المللی نیاز دارد. بهره‌گیری از هوش مصنوعی می‌تواند در جمع‌آوری شواهد قابل‌اعتماد کمک‌کننده باشد؛ اما ایجاد چنین سیستمی با موانع فراوانی روبه‌روست.

سنگین در پاسخ به این پرسش که مخاطبان کلیدی پیام رئیس‌جمهور آمریکا چه کشورهایی هستند، گفت: نخستین گروه، رقبای راهبردی فناورانه و نظامی آمریکا همچون چین، روسیه و کره شمالی هستند که در عرصه رقابت تکنولوژیک و امنیت منطقه‌ای چالشی جدی از نظر آمریکا محسوب می‌شوند. دومین گروه، کشورهایی هستند که برنامه‌های بیوتکنولوژی پیشرفته دارند؛ برخی کشورهای توسعه‌یافته علمی یا دولت‌های منطقه‌ای با زیرساخت زیستی قدرتمند یا برنامه‌های دفاعی پنهان شامل این دسته هستند. اما گروه سوم قابل‌توجه‌تر است: کشورهایی که در این حوزه غیرفعال یا ضعیف‌اند. سخنان ترامپ می‌تواند آن‌ها را به شفافیت بیشتر وادار کرده و به همراهی با آمریکا ترغیب کند تا از فشار دیپلماتیک مصون بمانند.

این کارشناس در ادامه درباره چرایی استفاده از هوش مصنوعی در این حوزه توضیح داد: کاربرد هوش مصنوعی می‌تواند در شناسایی الگوهای غیرعادی و تحلیل پیامدهای سیاسی بسیار مؤثر باشد. با توجه به حجم عظیم داده‌ها، هوش مصنوعی توانایی چشمگیری در کشف الگوهای پنهان و تسریع روند تحلیل دارد و حتی می‌تواند مانع افزایش مخفی‌کاری و سوءاستفاده از فناوری‌های زیستی شود.

او در پایان تأکید کرد: اظهارات ترامپ درباره توسعه سلاح‌های بیولوژیک فرصتی برای ایجاد یک مکانیسم راستی‌آزمایی فناورانه است؛ اما تحقق آن مستلزم چارچوب حقوقی، شفافیت فنی، تضمین عدم سوءاستفاده و اعتمادسازی است. در غیر این صورت، استفاده از هوش مصنوعی در این زمینه می‌تواند بی‌اعتمادی و رقابت‌ها را در سطح بین‌المللی تشدید کند.

سنگین در پایان افزود: بخش عمده اظهارات ترامپ جنبه تبلیغاتی و نمایشی از رهبری ایالات متحده آمریکا دارد. اگر ایالات متحده بتواند بودجه و برنامه فنی در این زمینه تعیین و کشورهای همراه را گرد آورد، شاید چارچوبی شکل گیرد، اما این مسیر طولانی و دشوار است و در صورت نبود تفاهم با چین، روسیه و نهادهای بین‌المللی، به دردسری بزرگ برای خود آمریکا بدل خواهد شد.