تهدید نظامی ترامپ در نیجریه؛ پوششی برای رقابت با روسیه و چین

حمیدرضا اکبری در گفتگو با سایت شورای راهبردی روابط خارجی تصریح کرد: « ادعای اخیر دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، درباره کشته شدن مسیحیان در نیجریه و احتمال اقدام نظامی علیه این کشور آفریقایی به این بهانه، نه از سر دغدغه حقوق بشر، بلکه تلاشی آشکار برای بازتعریف نفوذ آمریکا در آفریقا و مهار قدرت‌های رقیب، به‌ویژه روسیه و چین است.»

این تحلیلگر با اشاره به پیشینه روابط واشنگتن و نیجریه تصریح کرد: «ادعای ترامپ مبنی بر دفاع از مسیحیان در نیجریه، بیش از هر چیز بهانه‌ای برای مداخله مجدد در منطقه‌ای است که غرب طی سال‌های اخیر کنترل آن را از دست داده است.»

وی افزود: «منطقه غرب و ساحل آفریقا امروز به یکی از محورهای اصلی رقابت ژئوپلیتیک قدرت‌های بزرگ تبدیل شده و آمریکا نگران است که در صورت تثبیت حضور چین و روسیه، عملاً از عرصه اقتصادی و امنیتی این حوزه حذف شود.»

اکبری خاطرنشان کرد: «سخنان ترامپ درباره اعزام نیروهای زمینی و احتمال حملات هوایی، شباهت زیادی به الگوی رفتاری دولت‌های پیشین آمریکا دارد که همواره «امنیت انسانی» را دستاویزی برای تأمین اهداف اقتصادی خود قرار داده‌اند.»

او توضیح داد: «تجربه عراق، لیبی و افغانستان نشان داد که شعارهای به ظاهر بشردوستانه واشنگتن در عمل به مداخله نظامی، بی‌ثباتی و گسترش افراط‌گرایی منجر می‌شود. اکنون ترامپ همان سیاست را با بسته‌بندی جدیدی برای آفریقا به کار گرفته است.»

اکبری یادآور شد: «نیجریه با داشتن منابع غنی انرژی، ذخایر معدنی و موقعیت راهبردی در غرب آفریقا، از مدت‌ها پیش در کانون توجه آمریکا بوده است. ترامپ و تیم سیاست خارجی‌اش، از جمله مارکو روبیو، وزیر امورخارجه، نگاه ابزاری به قاره آفریقا دارند؛ نگاهی که بر مبنای رقابت با چین و روسیه و تضمین دسترسی به منابع طبیعی شکل گرفته است.»

این کارشناس مسائل آفریقا در ادامه تحلیل خود با اشاره به تحولات اخیر در روابط واشنگتن با کشورهای منطقه «ساحل» اظهار داشت: «آمریکا با خروج تدریجی نیروهای فرانسوی از نیجر، مالی و بورکینافاسو، در پی آن است که جای خالی متحد قدیمی خود را پر کند. ترامپ با طرح موضوعاتی چون آزادی مذهبی و دفاع از اقلیت‌های مسیحی می‌کوشد افکار عمومی را برای حضور نظامی جدید در آفریقا آماده کند، در حالی که هدف اصلی او احیای نفوذ آمریکا در منطقه و تضمین منافع اقتصادی آن است.»

او تصریح کرد: «هم‌زمان با تهدیدهای نظامی ترامپ، واشنگتن علاقه‌مندی خود را به سرمایه‌گذاری در پروژه خط لوله گاز نیجریه – مراکش ابراز کرده است؛ پروژه‌ای که گاز نیجریه را به شمال آفریقا و از آنجا به اروپا منتقل می‌کند.»

اکبری افزود: «این طرح از منظر انرژی برای آمریکا اهمیت دوچندان دارد، زیرا در شرایط تحریم روسیه، اروپا به دنبال منابع جایگزین گاز است و نیجریه می‌تواند بخشی از این خلأ را پر کند. در نتیجه، امنیت مسیحیان صرفاً پوششی برای امنیت سرمایه‌گذاری‌های آمریکایی است.»

به گفته او، «با وجود این تلاش‌ها، واقعیت میدانی آفریقا نشان می‌دهد که افکار عمومی در بسیاری از کشورهای منطقه از مداخلات غربی خسته شده و خواهان استقلال در تصمیم‌گیری می‌باشد».

این تحلیلگر مسائل آفریقا تشریح کرد: «در سال‌های اخیر شاهد موج جدیدی از استعمارزدایی در آفریقا هستیم؛ کشورهایی مانند مالی، نیجر و بورکینافاسو نه تنها نیروهای فرانسوی را اخراج کرده‌اند بلکه به سمت همکاری‌های راهبردی با روسیه و چین گرایش پیدا کرده‌اند. این تحولات نشان‌دهنده تغییر ساختار قدرت در قاره سیاه است و آمریکا تلاش می‌کند از طریق فشار و تهدید، این روند را معکوس کند.»

اکبری در ادامه بیان داشت: «ترامپ برخلاف ظاهر پر سروصدایش، از منظر اقتصادی نگاه کاملاً عمل‌گرایانه‌ای دارد. او به‌خوبی می‌داند که حضور آمریکا در آفریقا بدون پشتوانه اقتصادی و امنیتی ممکن نیست، بنابراین می‌کوشد با طرح تهدیدات نظامی و امضای قراردادهای اقتصادی، زمینه حضور شرکت‌های آمریکایی را در حوزه انرژی و معادن آفریقا فراهم کند.»

قمار پرهزینه واشنگتن در آفریقا

اکبری در ادامه سخنان خود تاکید کرد: «آفریقا دیگر قاره خاموش گذشته نیست. دولت‌های جدید در غرب و ساحل آفریقا به دنبال بازیگری مستقل در نظام بین‌الملل‌اند و هرگونه مداخله‌جویی خارجی را نقض حاکمیت خود تلقی می‌کنند. اقدامات ترامپ در صورت تداوم، می‌تواند همانند تجربه‌های گذشته آمریکا در خاورمیانه، موجب گسترش بی‌ثباتی، تشدید افراط‌گرایی و افزایش نفوذ گروه‌های تروریستی شود.»

این کارشناس توضیح داد: «سیاست جدید آمریکا در آفریقا نوعی بازگشت تحمیلی است؛ به این معنا که در شرایطی که کشورهای منطقه غرب و ساحل، آمریکا و فرانسه را از در بیرون کرده‌اند، ترامپ تلاش دارد با بهانه‌های بشردوستانه از مسیر دیگری به منطقه بازگردد».

او خاطرنشان کرد: «این سیاست در ظاهر مبتنی بر تامین امنیت است اما در واقع تلاشی برای بازسازی نفوذ و سیطره غربی است که می‌تواند پیامدهای خطرناکی برای ثبات منطقه داشته باشد.»

اکبری با اشاره به واکنش‌های داخلی در نیجریه گفت: «شخصیت‌هایی مانند آساری دوکوبو و نلسون اوچیچکوو، از فرماندهان و فعالان نیجریایی، هشدار داده‌اند که هرگونه ورود نظامی آمریکا با مقاومت مردمی روبه‌رو خواهد شد. این نشان می‌دهد که افکار عمومی نیجریه، برخلاف تصویرسازی رسانه‌های غربی، نگاه مثبتی به حضور خارجی ندارد و مردم تجربه استعمار گذشته را فراموش نکرده‌اند.»

وی تاکید کرد: «سیاست تهدیدآمیز ترامپ نه تنها موجب بازدارندگی نمی‌شود، بلکه کشورهای آفریقایی را به‌سمت همگرایی بیشتر با قدرت‌های غیرغربی سوق خواهد داد. امروز، چین و روسیه با سرمایه‌گذاری‌های بلندمدت، اعتماد دولت‌ها و ملت‌های آفریقایی را جلب کرده‌اند و آمریکا اگر بخواهد با منطق نظامی‌گری وارد شود، در واقع خود را از میدان رقابت حذف می‌کند.»

در پایان، اکبری تصریح کرد: «راه‌حل واقعی برای مبارزه با افراط‌گرایی در آفریقا نه در بمباران و تهدید، بلکه در توسعه، عدالت و همکاری برابر است. کشورهای آفریقایی نیازمند شراکت صادقانه‌اند، نه مداخله. هرگونه اقدام نظامی یک‌جانبه آمریکا در نیجریه یا منطقه ساحل، نه تنها امنیت مسیحیان را تضمین نمی‌کند، بلکه به جرقه‌ای برای بروز بحران‌های جدید در سراسر قاره بدل خواهد شد.»