اروپا و آمریکا؛ شکاف امنیتی در سایه بازگشت ترامپ

حسن بهشتی‌پور در گفتگو با سایت شورای راهبردی روابط خارجی درباره آینده نظم امنیتی اروپا در سال‌های آینده با توجه‌ به ادامه جنگ اوکراین گفت: اختلافات بین اروپا و آمریکا در دوره ترامپ، عملاً وارد فاز جدی شده است، اگرچه این اختلاف‌ها در دوره بایدن نیز وجود داشت، اما به‌مراتب کمتر بوده است.»

وی افزود: «این اختلاف‌ها تحت‌الشعاع شعار ترامپ مبنی بر «اول آمریکا» که در سند راهبردی امنیت ملی آمریکا نیز آمده است، تشدید شده و نشان‌دهنده فاصله قابل‌توجه آمریکا با اروپا است. البته باید گفت که موضوع اوکراین یکی از اختلافات اساسی میان آمریکا و اروپا است و شرایط نه‌چندان مطلوب فعلی میان دو طرف، محورهای اختلافی متعدد دیگری نیز دارد.»

شکاف‌های درون اتحادیه اروپا در مواجهه با روسیه

بهشتی‌پور با بیان اینکه اروپا در خصوص موضوع اوکراین از نظر داخلی دارای نگاه و ارزیابی یکسانی نیست، اظهار داشت: «کشورهای اروپایی در قبال مسئله اوکراین به پنج دسته تقسیم می‌شوند. گروه نخست انگلیس است که موضعی به‌شدت ضد روسی دارد و درعین‌حال از رابطه نزدیکی با آمریکا برخوردار است و در پی مهار نفوذ و حضور روسیه در اروپا می‌باشد؛ گروه دوم کشورهای عضو بالتیک از جمله لیتوانی، لتونی، استونی و لهستان هستند که عضو اتحادیه اروپا و ناتو بوده و از نظر امنیتی، روسیه را نزدیک‌ترین تهدید تلقی می‌کنند و از هر اقدامی که به مهار روسیه در اوکراین منجر شود، حمایت می‌کنند؛ گروه سوم شامل آلمان، فرانسه و ایتالیا است که در عین مخالفت صریح با روسیه، رویکردی محتاطانه‌تر نسبت به انگلیس و کشورهای بالتیک اتخاذ کرده و به‌نوعی سیاست میانه‌تری را دنبال کرده‌اند؛ گروه چهارم کشورهای جنوب اروپا مانند اسپانیا، پرتغال و یونان هستند که با حمله نظامی روسیه به اوکراین مخالفت می‌کنند، اما به دلیل وابستگی به انرژی روسیه، موضعی معتدل‌تر دارند؛ گروه پنجم کشورهایی مانند مجارستان و اسلواکی هستند که به دلیل گرایش‌های دولت‌های حاکم، نزدیکی روابط با روسیه و وابستگی به گاز این کشور، تلاش می‌کنند مانع اقدامات رادیکال علیه مسکو شوند.» وی تصریح کرد که در اتحادیه اروپا موضعی یکدست درباره نحوه مواجهه با روسیه وجود ندارد.

این کارشناس مسائل بین‌الملل توضیح داد: «بر اساس تصمیمات اخیر اتحادیه اروپا، حدود ۲۱۰ میلیارد دلار دارایی‌های بلوکه‌شده روسیه تا پایان جنگ همچنان مسدود باقی خواهد ماند، درحالی‌که پیش‌تر این مسئله هر شش ماه یک‌بار تمدید می‌شد. همچنین تصمیم گرفته شده است سود حاصل از این دارایی‌ها به‌عنوان وام در اختیار اوکراین قرار گیرد و ۹۰ میلیون یورو وام مستقل نیز از منابع اروپایی به کی‌یف اختصاص یابد.»

وی تأکید کرد: «نظم و آینده اروپا به طور مستقیم درگیر جنگ اوکراین شده است و فاجعه‌بارترین سناریو برای اروپا، تثبیت موقعیت روسیه در دونباس و شبه‌جزیره کریمه خواهد بود، در حالی که وضعیت مناطقی مانند زاپروژیا و خرسون که بخشی از آن‌ها در اشغال روسیه قرار دارد، همچنان نامشخص باقی‌مانده است.»

به گفته وی، سناریوی واگذاری لوهانسک و دونتسک به روسیه برای کشورهایی مانند لهستان، جمهوری‌های بالتیک، آلمان، انگلیس و فرانسه، یک تهدید امنیتی جدی تلقی می‌شود. بهشتی‌پور افزود: «این نگرانی‌ها در شرایطی ادامه دارد که آمریکا اهمیت چندانی برای آن قائل نیست و در سند راهبردی امنیت ملی خود نیز به‌روشنی نشان داده است که اولویت‌های امنیتی‌اش معطوف به مناطق دیگری از جمله آمریکای لاتین است.» وی تصریح کرد که آینده نظم امنیتی اروپا به چگونگی پایان جنگ اوکراین وابسته است و سرنوشت این جنگ نقش تعیین‌کننده‌ای در معادلات امنیتی آینده قاره اروپا خواهد داشت.

وابستگی امنیتی اروپا به آمریکا

این کارشناس مسائل بین‌الملل در پاسخ به این پرسش که اروپایی که از نظر امنیتی و نظامی پس از جنگ جهانی دوم دچار فرسودگی شده و همواره به آمریکا وابسته بوده است، اکنون چگونه می‌تواند این خلأ را جبران کند؟ گفت: «اروپا از پایان جنگ جهانی دوم به بعد تأمین امنیت خود را به ناتو واگذار کرده و آمریکا همواره پشتیبان اصلی اروپا در برابر تهدیدات بوده است؛ بنابراین، مفهوم فرسودگی به معنای کلاسیک آن چندان دقیق نیست، چرا که اساساً اروپا امنیت خود را به آمریکا سپرده بود.»

وی افزود بازسازی این توان امنیتی و نظامی برای اروپا فرایندی زمان‌بر و پرهزینه خواهد بود. بهشتی‌پور تأکید کرد: «به نظر می‌رسد اروپا ناچار است تا پایان دوره حضور ترامپ در کاخ سفید، یعنی حدود سه سال آینده، با این شرایط کنار بیاید و سیاست مدارا را در پیش گیرد.»

وی در پاسخ به این پرسش که آیا اروپا توان تأمین منابع مالی و نظامی لازم برای حمایت از اوکراین در برابر روسیه را در سه سال آینده دارد؟ اظهار داشت: «مسئله اصلی برای اروپا امنیت خود این قاره است و حمایت از اوکراین صرفاً به دلیل همدلی سیاسی نیست، بلکه از منظر امنیتی تعریف می‌شود.»

بهشتی‌پور در پایان گفت: اروپایی‌ها معتقدند اگر در اوکراین جلوی روسیه نایستند، روسیه می‌تواند به کشورهای بالتیک و حتی مولداوی نیز حمله نظامی کند و سودای احیای نفوذ شوروی سابق را دنبال نماید. ازاین‌رو، اروپا توجیه امنیتی روشنی برای تحمل هزینه‌های سیاسی و اقتصادی جنگ دارد و تا زمانی که این توجیه پابرجاست، بعید است در تأمین منابع لازم دچار مشکل شود.