تریدیوش سینگمائینی– تحلیلگرسیاسی مستقر در دهلی‌نو

هند نه تنها میان آمریکا–ایران، بلکه همچنین برای ایجاد توازن میان عربستان سعودی-ایران و اسراییل-ایران اقدام کرده است. به غیر از آمریکا، عربستان و اسراییل نیز هر دو از رابطه دهلی- تهران ناخشنود هستند، اما دهلی بر این رابطه پافشاری کرده است.

وزیر امور خارجه ایران در جریان سفرش به دهلی در ژانویه 2019 بر این نکته تاکید کرد که ایران روابطش با هند را جدی می‌گیرد. ظریف گفت: «ما با شرکای سنتی مان نظیر هند، چین، روسیه همکاری می‌کنیم و به کار کردن در جهت منافع ملت مان ادامه خواهیم داد.»

این نوشتار به بررسی برخی از ارتباطات کلیدی میان دو کشور و این که چرا این رابطه از زاویه ژئوپلیتیک و دیگر حوزه‌های همکاری مهم است، می‌پردازد.

روابط هند-ایران، نیرو محرکه‌های کلیدی

در سال‌های اخیر دو عامل رابطه دهلی-تهران را پیش برده است. اولین عامل، وابستگی هند به نفت ایران و دومین عامل مشارکت هند در بند چابهار است که دسترسی به افغانستان و آسیای میانه را برای دهلی فراهم می‌کند.

نفت و رابطه دو جانبه هند-ایران

اهمیت نفت در رابطه دو جانبه بر اساس این واقعیت کاملا روشن است که دهلی حتی بعد از تحمیل تحریم‌های آمریکا (علیه ایران) راه‌هایی برای دور زدن تحریم‌های آمریکا پیدا کرد. همان طور که پیشتر اشاره شد، دهلی راسخ ایستاد و به وضوح برای واشنگتن روشن کرد که نمی‌تواند واردات نفت از ایران را کاهش دهد. این اقدام دهلی به رغم این واقعیت انجام شد که واشنگتن از روابط نزدیک دهلی با تهران ناخشنود است و بسیاری از مقامات عالی رتبه دولت آمریکا نارضایتی‌شان را از رابطه رو به رشد میان دهلی و تهران مطرح کرده‌اند و این باور وجود داشت که احتمالا هند به هشدار واشنگتن توجه جدی خواهد داشت.

اما رابطه هند – ایران صرفا محدود به واردات نفت از ایران نیست، تهران همچنین برای توسعه شرکت نفت چنای (شرکت تابعه شرکت نفت هند) در ایالت تامیل نادو سرمایه‌گذاری خواهد کرد.

پرداخت به روپیه

در نتیجه فشار هند بر آمریکا، هند – در کنار چین و کره جنوبی- معافیتی را از آمریکا دریافت کرد که اجازه می‌دهد به خرید مقادیر محدود نفت ایران ادامه دهد.

به غیر از این معافیت، هند و ایران یک توافقنامه را در خصوص پرداخت بهای نفت به روپیه (نوامبر 2018) امضا کردند.

چرا سازوکار پرداخت با ارزهای ملی اهمیت دارد

از این سازوکار پیشتر در زمانی که تحریم‌هاعلیه ایران اعمال شد استفاده شد، زیرا برخی کشورهای اتحادیه اروپا تمایلی ندارند آمریکا را دلخور کنند و سازوکار ویژه مالی آن‌ها برای معاملات تجاری با ایران موسوم به SPV نیز کاری زمان بر است.

بندر چابهار

اگر بندر چابهار را مد نظر قرار دهیم (که دروازه بالقوه هند به روی افغانستان و آسیای میانه است)، دهلی در فاز یک این پروژه سرمایه‌گذاری کرده است (سرمایه ای بالغ بر 85 میلیون دلار). هند دو اسکله را در فاز اول این پروژه اجرا خواهد کرد.

در دسامبر 2018 هند به صورت رسمی عملیات‌هایی را در بندر راهبردی چابهار اجرا کرد، اقدامی که می‌تواند پیامدهای راهبردی مهمی در این منطقه داشته باشد. در 25 دسامبر 2018 شرکت پورتس گلوبال هند دفتر خود را افتتاح و عملیات هایش را در بندر شهید بهشتی در چابهار آغاز کرد.

در عین حال در جریان سفر نخست وزیر مودی در ماه مه سال 2016 به ایران توافقنامه ای نه تنها برای مشارکت هند در بندر چابهار، بلکه برای برقراری بیشتر ارتباط میان هند-ایران-افغانستان به امضا رسید. در فوریه 2018 در جریان دیدار رییس جمهور روحانی از هند نیز توافقنامه ای میان دو کشور امضا شد.

فراتر از اقتصاد و ژئوپلیتیک

ایران و هند روابطی تاریخی دارند. در راستای قدرت نرم، زمینه همکاری بیشتری میان دو طرف وجود دارد. این امر شامل گردشگری و آموزش است.

در حال حاضر تعداد گردشگران هندی که از ایران دیدن می‌کنند بین 70 هزار تا 80 هزار گردشگر است در حالی که تعداد ایرانی هایی که از هند دیدن می‌کنند 40 هزار نفر است (این تعداد گردشگران پزشکی را هم شامل می‌شود). با توجه به این که ایران به هندی‌ها ویزای فرودگاهی ارائه می‌دهد، امکان افزایش گردشگران هندی برای سفر به ایران وجود دارد، زیرا ایران دارای اماکن متعددی است که هندی‌ها به آن علاقمند هستند.

به همین ترتیب هند باید به آزادسازی ویزا برای ایرانی‌ها توجه کند تا بتواند گردشگران بیشتری را جذب کند. همچنین زمینه برای همکاری بیشتر در زمینه آموزش میان دو کشور وجود دارد. تعداد دانشجویان ایرانی که در هند تحصیل می‌کنند حدود 7000 تا 8000 نفر برآورد می‌شود. این رقم می‌تواند با بهبود بیشتر روابط دو کشور افزایش یابد.

نتیجه‌گیری

به غیر از دولت ها، اتاق‌های بازرگانی، نهادهای اجتماعات مدنی و نیز دانشگاه‌ها باید تضمین کنند که دهلی و ایران به رابطه ای چندوجهی نظر داشته باشند که مشترکات دو کشور در آن نقش مهمی ایفا کند. در این رابطه بازسازی ارتباطات تاریخی گذشته و به کارگیری آن‌ها برای برآورده ساختن نیازهای اقتصادی آینده از اهمیت برخوردار است. همه طرف‌های ذینفع باید در تقویت این رابطه دوجانبه نقشی را به عهده بگیرند.