استیون پیفر در یادداشتی که وب‌سایت اندیشکده کارنگی آن را منتشر کرد؛ نوشت: از سوی دیگر، مسکو از این موضع خود عقب‌نشینی کرده است که در دور بعدی کاهش تسلیحات هسته‌ای، فرایند چندجانبه باید جایگزین فرایندهای دوجانبه‌ای باشد که در سال 2010 پیمان جدید کاهش تسلیحات راهبردی (استارت نو) را به ارمغان آورد. رهبران روسیه با کشاندن چین به این فرایند مخالف نبوده، بلکه از آن استقبال می‌کنند؛ اما به نظر می‌رسد که مسکو می‌خواهد این کار سخت را بر دوش آمریکا بگذارد.

چین خواهان عدم مشارکت

گزارش رسانه‌ها در سال گذشته نشان می‌دهد که ترامپ بیشتر به دنبال کنترل تسلیحات بوده است تا گسترش استارت نو. طبق گزارش‌ها، رئیس‌جمهور آمریکا دستور ارائه یک رویکرد برای مشارکت چین و روسیه در مذاکراتی را صادر کرده است که نه‌تنها تسلیحات هسته‌ای راهبردی مستقر شده (تحت پوشش استارت نو) بلکه سایر تسلیحات هسته‌ای را نیز پوشش دهد.

کشاندن چین به یک توافق کنترل تسلیحات هسته‌ای امری مطلوب اما خیالی است. زرادخانه‌های هسته‌ای هر یک از کشورهای روسیه و آمریکا از زرادخانه چین بزرگ‌تر است. انجمن دانشمندان آمریکا تعداد کلاهک‌های هسته‌ای موجود در زرادخانه‌های آمریکا و روسیه را به ترتیب 3800 و 4490 مورد برآورد کرده است که این رقم برای چین 290 مورد است. پیشاپیش موضع پکن این است که تا کاهش این شکاف، در مذاکرات شرکت نخواهد کرد.

دولت آمریکا احتمالاً به دنبال آن است که در راستای تداوم کاهش تعداد کلاهک‌های هسته‌ای آمریکا – روسیه، چین نیز در مورد زرادخانه هسته‌ای خود شفاف‌سازی کرده و تا زمانی که آمریکا و روسیه زرادخانه‌های خود را کاهش می‌دهند، چین نیز به‌طور یکجانبه از افزایش آن خودداری کند. وادار کردن چین به این امر کاری دشوار است.

عدم کمک روسیه

در حال حاضر، مقامات روسیه از ایده کشاندن چین به فرایند کنترل تسلیحات هسته‌ای خودداری می‌کنند. دسامبر گذشته سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه، به تلویزیون روسیه گفت که «چینی‌ها اظهار می‌کنند که قدرت هسته‌ای راهبردی آن‌ها در مقایسه با قدرت آمریکا و روسیه ناچیز است و چین دلیلی برای شرکت در این مذاکرات نمی‌بیند». لاوروف اضافه کرد که «ما به آمریکایی‌ها گفتیم که چینی‌ها در موضع خود قاطع هستند و روسیه هم به آن احترام می‌گذارد».

لاوروف معتقد است که کاهش هرچه بیشتر زرادخانه‌های هسته‌ای آمریکا و روسیه، آن را به سطح قابل‌مقایسه با کشور ثالث (فرانسه، چین و انگلیس) خواهد رساند و این کشورها را وارد این مذاکرات خواهد کرد. هدف لاوروف از وارد کردن کشورهای ثالث به مذاکرات چندجانبه واضح است. اظهارت لاوروف تکرار موضع مسکو در سال 2011 در برابر پیشنهاد (استارت نو با مذاکرات دوجانبه روسیه و امریکا پیگیری شود و تسلیحات راهبردی و غیر راهبردی را شامل شود) رئیس‌جمهور اوباماست.

بی‌شک کرملین مشتاق ورود چین به مذاکرات کاهش تسلیحات هسته‌ای است. اگرچه مقامات روسیه آشکارا اظهار نمی‌کنند، اما انبار عظیم تسلیحات غیر راهبردی آن‌ها عمدتاً به خاطر نگرانی از توانمندی‌های متعارف فزاینده چینی‌هاست و این چیزی است که کارشناسان هسته‌ای روسیه در مذاکرات محرمانه به آن اذعان می‌کنند. در حال حاضر کل کارکنان نظامی روسیه 900 هزار نفر است درحالی‌که نیروی زمینی چین به‌تنهایی 975 هزار نفر است و در این شرایط، تسلیحات هسته‌ای غیر راهبردی متعادل‌کننده مهمی محسوب می‌شود.

علت تغییر در موضع روسیه

روسیه و چین در طول دهه گذشته بیش‌ازپیش به هم نزدیک شده‌اند. ظاهراً مسکو به هماهنگی با شریک بزرگ و در حال رشد خود علاقه‌مند بوده و از طرح مسائل نامطلوب درباره پکن اجتناب می‌کند. ازاین‌رو، درست هنگامی‌که ترامپ ورود چین به مذاکرات کنترل تسلیحات را به یک اولویت تبدیل کرده است، مسکو دیدگاه‌های چند سال گذشته‌ی خویش برای چندجانبه سازی کنترل تسلیحات هسته‌ای (حداقل تا جایی که به چین مربوط می‌شود) را کنار گذاشته است.

روس‌ها نمی‌خواهند باعث ناراحتی پکن شوند، اما اگر ترامپ و آمریکایی‌ها بتوانند چین را به فرایند کنترل تسلیحات وارد کنند، چنین امری برای منافع روسیه مطلوب خواهد بود و آن‌ها مخالفتی نخواهند کرد. در حال حاضر، مسکو از واگذاری این کار دشوار به واشنگتن بسیار خوشحال است.

این نگرش روس‌ها باعث پیچیدگی در ترغیب چین به مشارکت در فرایند کنترل تسلیحات آینده خواهد شد. در گذشته، مسکو احتمالاً با واشنگتن همکاری می‌کرد اما اکنون واشنگتن باید این کار را به‌تنهایی انجام دهد.