محمد خواجویی – پژوهشگر مسائل خاورمیانه

در خصوص وسعت منطقه درگیری‌ها، با گذشت زمان، دایره محدوده‌ای که دو طرف در مناطق مرزی درگیر بودند، افزایش پیدا کرده است. از نظر نوع تسلیحات و حملاتی که دو طرف علیه همدیگر داشتند نیز شاهد افزایش بودیم. حزب‌الله دو هدف اصلی را از این درگیری‌ها دنبال می‌کند: نخست اینکه با این اقدامات بتواند عامل فشاری علیه رژیم اسرائیل باشد تا این رژیم همه تمرکزش را در غزه نگذارد. چون حزب‌الله به عنوان بخش مهمی از محور مقاومت نمی‌تواند نسبت به سرنوشت حماس بی‌توجه باشد. هدف دوم حزب‌الله این است که بتواند آمادگی و توانمندی خود را در مقابل رژیم اسرائیل به نمایش بگذارد تا این رژیم از هرگونه حمله فراگیر علیه لبنان اجتناب کند.

هدف رژیم اسرائیل هم از این درگیری‌ها این است که بتواند توازن و قدرت بازدارندگی خود را در آن منطقه مجدداً احیا کند. در حال حاضر، وضعیت درگیری‌ها به نقطه سرنوشت‌سازی رسیده است. هیچ وقت تا کنون به این اندازه به یک جنگ گسترده نزدیک نبودیم. اما معنای این حرف این نیست که حتماً این مسئله به وقوع می‌پیوندد؛ همین که دو طرف در طول این مدت وارد جنگ فراگیر نشدند و تمامی مناطق دو طرف چه لبنان و چه رژیم صهیونیستی درگیر جنگ نشدند، نشان می‌دهد که طرفین ملاحظاتی دارند که به سمت جنگ فراگیر نرفتند. اما روند درگیری‌ها شکل فزاینده داشته و الان به نقطه‌ای رسیده که نقطه سرنوشت ساز است. هدف رژیم اسرائیل از جنگ احتمالی با حزب الله این است که وضعیت را به قبل از عملیات هفتم اکتبر برگرداند. این رژیم با اقداماتی که در غزه انجام می‌دهد و درگیری‌هایی که با لبنان دارد، می‌خواهد وضعیت را به نقطه قبل بازگرداند. برای رژیم اسرائیل پذیرفتنی نیست که در طی نه ماه بخش‌هایی از سرزمین‌اش توسط یک گروه مورد هدف قرار بگیرد، حدود صد هزار نفر از ساکنان آن مناطق از آنجا کوچ کنند، اقتصادش ضربه بخورد و این وضعیت ادامه داشته باشد. لذا رژیم اسرائیل به دنبال این است که وضعیت را به نقطه قبل برگرداند و هیمنه و قدرت بازدارندگی خود را حفظ کند. چه بسا حتی رژیم اسرائیل بخواهد به حزب‌الله یک ضربه شدیدتر بزند و آن را در مناطق مجاور مرزهای لبنان و سرزمین‌های اشغالی نسبت به قبل ضعیف‌تر کند. البته به این معنا نیست که رژیم اسرائیل حتما طی روزهای آینده یک جنگ فراگیر را علیه لبنان انجام خواهد داد.

به نظر می‌رسد در آینده نزدیک، رژیم اسرائیل نبرد خود را در یک وضعیت فزاینده قرار می‌دهد و گام به گام حرکت می‌کند. احتمالاً در روزهای آینده وسعت مناطقی که بیشتر مورد هدف حملات هوایی رژیم اسرائیل قرار می‌گیرد، بیشتر خواهد شد؛ ولی در این مرحله این رژیم احتمالاً جنگ را به سمت کل مناطق لبنان از جمله بیروت نخواهد کشاند و درگیری‌ها در روزهای آینده در همان مناطق جنوبی ادامه پیدا خواهد کرد. منتها رژیم اسرائیل گام به گام به دنبال این است که وسعت منطقه مورد حمله را افزایش بیشتری دهد و هدفش هم این است که یک نوع ترسی ایجاد کند تا طرف‌های مختلف منطقه‌ای و بین المللی به حزب‌الله فشار بیاورند تا اقدامات نظامی علیه رژیم اسرائیل را خاتمه دهد و حتی نیروهای خود را بر اساس قطعنامه ۱۷۰۱ به پشت شمال رود لیتانی منتقل کند. از آنجا تا مرز یک فاصله 30 کیلومتری است و در صورت انتقال نیروهای حزب‌الله یک منطقه حائل ایجاد خواهد شد.  طبیعتا رژیم اسرائیل این اقدام را از طریق افزایش حملاتش انجام خواهد داد و حزب الله هم با هدف اینکه در این نبرد تضعیف نشود و  بازنده نباشد، تلاش می‌کند که حملات خود را علیه این رژیم افزایش دهد.

نکته نگران کننده این است که وضعیت ایجاد شده می تواند احتمالا دو طرف را به سمت درگیری گسترده و فراگیر حرکت دهد. اما از آنجایی که جنگ بین رژیم اسرائیل و حزب‌الله پتانسیل آن را دارد که ابعاد منطقه‌ای بیشتری پیدا کند و برای حمایت از حزب الله پای ایران و گروه‌های مقاومت عراق را وسط بکشد، احتمالا تلاش‌هایی صورت خواهد گرفت که این جنگ از یک محدوده‌ای بیشتر و فراتر نرود. یعنی درگیری‌ها همچنان در همان منطقه جنوب لبنان و شمال سرزمین‌های اشغالی باقی بماند.

به این نکته باید توجه داشته باشیم که لبنان برای رژیم اسرائیل لقمه بزرگی است؛ زیرا اسرائیل در حال حاضر در غزه هم دچار یک نوع جنگ فرسایشی شده و نه اسرا را توانسته آزاد کند و نه حماس را به قول خودشان تو‌انسته‌اند از بین ببرند. به هیچ عنوان وضعیت لبنان قابل مقایسه با غزه نیست؛ از یک طرف، لبنان یک کشور است و از طرف دیگر قدرت ضربه زدن حزب‌الله به اسرائیل بسیار بسیار بالاتر است. زیرا هم نیروهای رزمی بالاتری نسبت به غزه دارد و هم توان نظامی بالاتر. حزب‌الله دارای تجهیزات گسترده نظامی و موشک‌های نقطه‌زن است و قدرت ضربه زدن حزب‌الله به اسرائیل بسیار بسیار بالاست و قابل مقایسه با حماس نیست. در عین حال ظرفیت ضربه زدن رژیم اسرائیل به لبنان به عنوان یک کشور نیز بالاست. لذا قدرت دو طرف برای ضربه زدن به یکدیگر، همیشه عامل احتیاط آنها برای ورود به یک جنگ فراگیر بوده است.

اگر تا به امروز و طی نه ماه اخیر جنگ از محدوده مرزها، به سمت کل سرزمین‌های دو طرف کشیده نشده، عاملش همین احتیاط دو طرف است. البته در شرایط کنونی که گفتگوها در غزه به بن بست رسیده، احتمال کاهش تنش در جبهه لبنان بسیار کم است. در واقع، وضعیت درگیری‌ها در لبنان، تابعی از وضعیت در غزه است و اگر گفتگوهای صلح در غزه به نتیجه برسد، آثار و تبعاتش در جبهه لبنان هم خود را نشان خواهد داد. اما اگر وضعیت آنجا به بن‌بست برسد، طبیعتاً در جبهه لبنان نیز ما شاهد افزایش درگیری‌ها خواهیم بود، اما دو طرف همچنان احتیاط بسیار بالایی دارند که وارد یک جنگ فراگیر نشوند. اما اگر وضعیت مخصوصاً برای رژیم اسرائیل که به هر قیمت می‌خواهد توازن قدرت و بازدارندگی خود را احیا کند، به گونه‌ای نامطلوب پیش رود، احتمال مبادرت این رژیم به اقدامات نظامی قمارگونه بسیار زیاد است.

هرچند امروز صداها و هشدارهایی را در نهادهای امنیتی و نظامی اسرائیلی می‌شنویم که تاکید دارند باید نسبت به ورود به یک جنگ فراگیر با لبنان احتیاط کرد.