نیکلاس سوانستروم و اندرو اسکوبل در تحلیلی که در وب سایت موسسه صلح ایالات متحده (یوسیپ) منتشر شد، نوشتند: کمک چین به روسیه احتمالاً به طولانی‌تر شدن جنگ کمک کرده و ناتو و اتحادیه اروپا را نسبت به خطرات محور چین-روسیه آگاه‌تر ساخته است. این امر باعث شده است که بروکسل و سایر پایتخت‌های اروپایی اقدامات شدیدتری علیه پکن و مسکو اتخاذ کنند؛ اقداماتی که پیش از حمله روسیه به اوکراین کمتر کسی آن‌ها را پیش‌بینی می‌کرد. همکاری چین و روسیه به شکلی عمیق‌ شده است که پیش از جنگ اوکراین کمتر کسی فکرش را می‌کرد.

اقتصاد به عنوان ستون فقرات همکاری

همکاری اقتصادی چین و روسیه، به‌ویژه در بخش انرژی، به ستون فقرات روابط آن‌ها تبدیل شده و بازارهای جهانی انرژی را دگرگون کرده است. روسیه به عنوان تأمین‌کننده اصلی انرژی چین ظاهر شده و صادرات روزانه نفت به سطح بی‌سابقه‌ای رسیده است. این همکاری منافعی دوجانبه‌ دارد: چین منابع انرژی را با تخفیف دریافت می‌کند و روسیه نیز درآمدهای صادراتی حیاتی خود را علیرغم تحریم‌های غرب حفظ می‌کند. جستجو برای توسعه زیرساخت‌های جدید خط لوله، به ویژه پروژه “قدرت سیبری ۲”، نشان‌دهنده تعهد راهبردی دو کشور به این همکاری است. با این حال، این رابطه نابرابر و بیشتر به سود چین است. چین اکنون به عنوان بازار اصلی و بلندمدت انرژی روسیه، شرایط مطلوب و قیمت‌های ترجیحی را به دست آورده است.

علاوه بر این، توسعه مکانیسم‌های مالی جایگزین از زمان آغاز درگیری به طرز چشمگیری پیشرفت کرده است. رفتن به سمت تسویه حساب‌های یوان-روبل صرفاً یک تغییر فنی در ترتیبات تجاری نیست، بلکه گامی ملموس به سوی ایجاد یک سیستم مالی موازی است که در برابر تحریم‌های غرب کمتر آسیب‌پذیر باشد. بانک‌های چینی روش‌های پیچیده‌ای را برای ادامه تأمین مالی تجارت توسعه داده‌اند و همزمان از تحریم‌های ثانویه اجتناب کرده‌اند. با این حال، این یکپارچگی مالی هنوز به دلیل کنترل سرمایه در چین و محدودیت‌های تبدیل‌پذیری بین‌المللی یوان محدود مانده است.

تغییر در تجارت دوجانبه از بازارهای انرژی فراتر رفته است. شرکت‌های چینی به طور سیستماتیک جایگزین شرکت‌های غربی در بازار روسیه شده‌اند و اغلب دارایی‌ها را با تخفیف خریداری کرده و موقعیت‌های غالبی در بخش‌های رقابتی قبلی به دست آورده‌اند. این فرآیند انتقال فناوری را به ویژه در بخش‌هایی که پتانسیل استفاده دوگانه دارند، تسریع کرده است. با این حال، این رابطه تجاری نیز نابرابر است. روسیه بیش از پیش به واردات چینی وابسته شده، در حالی که چین بازارهای صادراتی خود را متنوع‌تر کرده است.

هماهنگی دیپلماتیک

راهبرد دیپلماتیک چین در قبال اوکراین، حفظ بی‌طرفی رسمی از طریق طرح صلح و بیانیه‌های عمومی است، در حالی که به طور ضمنی از روسیه حمایت می‌کند. این رویکرد به چین اجازه می‌دهد خود را به عنوان یک میانجی احتمالی معرفی کند و در عین حال به شکلی مؤثرتر از منافع روسیه حمایت کند.

هماهنگی دیپلماتیک چین و روسیه از موضوعات مربوط به جنگ فراتر رفته و به ایجاد نهادهای بین‌المللی جایگزین و ترویج هنجارهای جدید حکمرانی جهانی منتهی شده است. این شامل تقویت سازمان‌هایی مانند سازمان همکاری شانگهای و بریکس و همچنین ترویج مدل‌های توسعه جایگزین از طریق ابتکاراتی مانند طرح «کمربند و جاده» است. با این حال، گاهی جاه‌طلبی‌های جهانی چین با اولویت‌های منطقه‌ای روسیه، به ویژه در آسیای مرکزی و قطب شمال، در تضاد است.

همکاری نظامی و فنی

ابعاد نظامی همکاری چین و روسیه در اوکراین، نشان می‌دهد که دو طرف در رویکرد خود بسیار دقیق و سنجیده عمل می‌کنند. در حالی که فروش مستقیم تسلیحات توسط چین علناً صورت نمی‌گیرد، صادرات فناوری‌های دوگانه از طریق شبکه‌های واسطه‌ای پیچیده افزایش یافته است.

همکاری چین و روسیه در فضای اطلاعاتی جهانی به سطحی بی‌سابقه رسیده است. این شراکت به ایجاد اکوسیستم‌های اطلاعاتی جایگزین و قدرتمند منجر شده که به روایت‌های جهانی و افکار عمومی شکل می‌دهد. رسانه‌های دولتی چین و روسیه روایت‌هایی مکمل ارائه می‌دهند که دیدگاه‌های ژئوپلیتیکی را تقویت می‌کنند.

رسانه‌های چینی زمینه‌های اقتصادی و فناوری را برای مواضع ژئوپلیتیک روسیه فراهم می‌کنند، در حالی که رسانه‌های روسی مواضع دیپلماتیک چین را با دیدگاه‌های تاریخی و فرهنگی تقویت می‌کنند.

این مشارکت اکوسیستم‌های دیجیتال پیچیده‌ای را توسعه داده است که وابستگی به پلتفرم‌های غربی را کاهش می دهد و در عین حال قابلیت‌های کنترل اطلاعات را افزایش می‌دهد. پلتفرم‌های رسانه‌های اجتماعی جایگزین آنها فضاهایی را ایجاد می‌کنند که روایت‌های تایید شده می‌تواند در آن پخش شود.

استراتژی ضد غرب و عملیات نامتقارن

استراتژی‌های ضدغربی از واکنش سریع و ساخت روایت برای به چالش کشیدن سلطه رسانه‌های غربی استفاده می‌کنند. آن‌ها با بهره‌برداری از شکاف‌های اجتماعی و ترویج روایت‌های جایگزین نحوه ادراک را در کشورهای در حال توسعه تغییر می‌دهند. آنها همچنان متعهد به افزایش قابلیت‌های جنگ اطلاعاتی خود در سطح جهانی هستند.

پیامدهای جهانی

تعمیق همکاری چین و روسیه در نتیجه جنگ اوکراین، چالشی بنیادین را برای نظم بین‌المللی پس از جنگ سرد ایجاد کرده است. این همکاری نشان‌دهنده امکان‌پذیری مدل‌های جدید مشارکت بین‌المللی بین دولت‌های غیردموکراتیک خارج از چارچوب‌های غربی است. این تحول، به‌ویژه در میان کشورهای در حال توسعه که به دنبال مدل‌های جایگزین هستند، بازتاب گسترده‌ای دارد.

ابعاد امنیتی

همکاری چین و روسیه، هم در کوتاه‌مدت و هم در بلندمدت، چالش‌هایی را برای برنامه‌ریزی راهبردی غرب ایجاد می‌کند. این شراکت بر راهبردهای ناتو تاثیر می‌گذارد و مهارت‌های نظامی روسیه را با فناوری چین ادغام می‌کند، اما تمرکز چین بر روابط اقتصادی، تعهد کامل نظامی را محدود می‌کند.

مسیرهای آینده

احتمالاً این همکاری‌ از نظر اقتصادی رشد می‌کند و وابستگی روسیه به چین را افزایش می‌دهد. در حالی که انتظار می‌رود همکاری‌ در زمینه فناوری وجود داشته باشد، اما تنش‌های منطقه‌ای در مناطقی مانند آسیای مرکزی و قطب شمال ممکن است چالش‌هایی ایجاد کند.

نظرات پایانی

اتحاد چین و روسیه یک چالش مهم برای غرب است و پیچیدگی‌های همکاری حکومت‌های استبدادی را برجسته می‌کند. تنش‌ها ممکن است آسیب‌پذیری‌هایی را در راهبردهای غربی ایجاد کند که نیازمند پاسخ‌های ظریف سیاسی و تحقیقات در مورد پیامدهای جهانی آن‌ها باشد.