شورای راهبردی آنلاین-رصد: «سفر دونالد ترامپ به چین نمایشی بزرگ بود که چیز زیادی برای نشان دادن نداشت. ترامپ که در سفری دو روزه به پکن در دیدارها و مراسمات مختلفی شرکت کرد، گفت که او و شی جین پینگ «بسیاری از مشکلات مختلف را رفع کردهاند» اما به نظر نمیرسد آنها در خصوص مسایلی که با دقت دنبال میشود، از تجارت و فناوری تا جنگ ایران، به توافقاتی مهم دست یافته باشند.»
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: گفتمان رایج در حوزه امنیت انرژی اروپا طی دو دهه گذشته بر محور تنوعبخشی به منابع تأمین و کاهش تدریجی وابستگی به انرژیهای فسیلی شکل گرفته است. این روایت، که بهویژه پس از بحران گاز اوکراین در سال ۲۰۰۶ و تشدید آن در ۲۰۱۴ و ۲۰۲۲ قوت گرفت، بر این فرض استوار بود که اروپا میتواند از طریق سرمایهگذاری در انرژیهای تجدیدپذیر، واردات گاز طبیعی مایع از منابع متنوع و ایجاد زیرساختهای جدید، خود را از آسیبپذیریهای ژئوپلیتیک ناشی از وابستگی به تأمینکنندگان خاص رها سازد. با این حال، تحلیل دقیقتر دادههای تجاری انرژی و بررسی ساختار زنجیره تأمین جهانی نفت و گاز، تصویری متفاوت ارائه میدهد. اروپا نهتنها نتوانسته است وابستگی خود به خلیج فارس را بهطور معنادار کاهش دهد، بلکه در برخی بخشها، بهویژه در واردات گاز طبیعی مایع، این وابستگی عمیقتر شده است. این واقعیت، که اغلب در گفتمان عمومی نادیده گرفته میشود، پرسشهای بنیادینی درباره پایداری استراتژیهای امنیت انرژی اروپا و تأثیر آن بر معادلات قدرت منطقهای مطرح میکند.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: در جنگهای مدرن، همیشه تصور بر این بوده است که هرچه سلاح گرانتر و پیشرفتهتر و متعلق به شرکتهای معروف و نامدار باشد، پیروزی قطعیتر خواهد بود. اما تحولات جبهه شمالی فلسطین اشغالی در ماههای اخیر، این باور قدیمی را به چالش کشیده است. جایی که ارتش رژیم صهیونیستی با داشتن پیشرفتهترین سامانههای پدافندی همچون گنبد آهنین، داوود و فلاخن و نیز جنگندههای نسل پنجم اف-۳۵ و تانکهای مرکاوا و سایر تجهیزات مدرن که در کمتر کشوری در جهان وجود دارند، در مقابل پهپادهای چندصد دلاری حزبالله لبنان عملاً درمانده شده است. اعتراف تلخ بنیامین نتانیاهو درباره ناتوانی در مقابله با این تهدید و دستور او برای تخصیص بودجهای نامحدود به منظور یافتن راهحل، نمایانگر این واقعیت است که دوران برتری محض فناوریهای گرانقیمت به پایان رسیده است.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: سفر اخیر رئیسجمهور آمریکا به چین از جنبههای مختلف حائز اهمیت است؛ چرا که چین به عنوان دومین قدرت اقتصادی جهان و یک اقتصاد رو به رشد شناخته میشود. همچنین چینیها در زمینههای مختلف، از جمله بخشهای فضایی، هوش مصنوعی و صنایع نظامی در حال پیشرفت هستند؛ به گونهای که در بخش نظامی، در حالی که پیشتر فاقد ناو هواپیمابر بودند، اکنون سومین ناو هواپیمابر خود را در اختیار دارند. از سوی دیگر، آمریکا به عنوان یک ابرقدرت، چین را همواره به عنوان رقیب خود نگریسته است و اکنون نیز به عنوان رقیب خود میبیند.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «سفر دونالد ترامپ به چین نمایشی بزرگ بود که چیز زیادی برای نشان دادن نداشت. ترامپ که در سفری دو روزه به پکن در دیدارها و مراسمات مختلفی شرکت کرد، گفت که او و شی جین پینگ «بسیاری از مشکلات مختلف را رفع کردهاند» اما به نظر نمیرسد آنها در خصوص مسایلی که با دقت دنبال میشود، از تجارت و فناوری تا جنگ ایران، به توافقاتی مهم دست یافته باشند.»
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: گفتمان رایج در حوزه امنیت انرژی اروپا طی دو دهه گذشته بر محور تنوعبخشی به منابع تأمین و کاهش تدریجی وابستگی به انرژیهای فسیلی شکل گرفته است. این روایت، که بهویژه پس از بحران گاز اوکراین در سال ۲۰۰۶ و تشدید آن در ۲۰۱۴ و ۲۰۲۲ قوت گرفت، بر این فرض استوار بود که اروپا میتواند از طریق سرمایهگذاری در انرژیهای تجدیدپذیر، واردات گاز طبیعی مایع از منابع متنوع و ایجاد زیرساختهای جدید، خود را از آسیبپذیریهای ژئوپلیتیک ناشی از وابستگی به تأمینکنندگان خاص رها سازد. با این حال، تحلیل دقیقتر دادههای تجاری انرژی و بررسی ساختار زنجیره تأمین جهانی نفت و گاز، تصویری متفاوت ارائه میدهد. اروپا نهتنها نتوانسته است وابستگی خود به خلیج فارس را بهطور معنادار کاهش دهد، بلکه در برخی بخشها، بهویژه در واردات گاز طبیعی مایع، این وابستگی عمیقتر شده است. این واقعیت، که اغلب در گفتمان عمومی نادیده گرفته میشود، پرسشهای بنیادینی درباره پایداری استراتژیهای امنیت انرژی اروپا و تأثیر آن بر معادلات قدرت منطقهای مطرح میکند.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: در جنگهای مدرن، همیشه تصور بر این بوده است که هرچه سلاح گرانتر و پیشرفتهتر و متعلق به شرکتهای معروف و نامدار باشد، پیروزی قطعیتر خواهد بود. اما تحولات جبهه شمالی فلسطین اشغالی در ماههای اخیر، این باور قدیمی را به چالش کشیده است. جایی که ارتش رژیم صهیونیستی با داشتن پیشرفتهترین سامانههای پدافندی همچون گنبد آهنین، داوود و فلاخن و نیز جنگندههای نسل پنجم اف-۳۵ و تانکهای مرکاوا و سایر تجهیزات مدرن که در کمتر کشوری در جهان وجود دارند، در مقابل پهپادهای چندصد دلاری حزبالله لبنان عملاً درمانده شده است. اعتراف تلخ بنیامین نتانیاهو درباره ناتوانی در مقابله با این تهدید و دستور او برای تخصیص بودجهای نامحدود به منظور یافتن راهحل، نمایانگر این واقعیت است که دوران برتری محض فناوریهای گرانقیمت به پایان رسیده است.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: سفر اخیر رئیسجمهور آمریکا به چین از جنبههای مختلف حائز اهمیت است؛ چرا که چین به عنوان دومین قدرت اقتصادی جهان و یک اقتصاد رو به رشد شناخته میشود. همچنین چینیها در زمینههای مختلف، از جمله بخشهای فضایی، هوش مصنوعی و صنایع نظامی در حال پیشرفت هستند؛ به گونهای که در بخش نظامی، در حالی که پیشتر فاقد ناو هواپیمابر بودند، اکنون سومین ناو هواپیمابر خود را در اختیار دارند. از سوی دیگر، آمریکا به عنوان یک ابرقدرت، چین را همواره به عنوان رقیب خود نگریسته است و اکنون نیز به عنوان رقیب خود میبیند.
عمادالدین بدیع در تحلیلی که در وب سایت اندیشکده آمریکایی «شورای آتلانتیک» منتشر شد، نوشت: بشار اسد، که سالها تحت حمایت روسیه بود، نتوانست در برابر فشار مخالفتهای داخلی و تغییر راهبردهای خارجی مقاومت کند. این فروپاشی برای مسکو یک عقبنشینی محسوب میشود، بلکه فرصتی برای تطابق دادن دوباره خود با شرایط است. نیروها و تجهیزات روسیه اکنون به سمت جنوب دریای مدیترانه حرکت کردهاند تا حضور خود را در شرق لیبی تقویت کنند. این تغییر راهبردی نشاندهندهی تلاش روسیه برای حفظ نفوذ خود در منطقه است.
خلیفه حفتر، فرمانده ارتش ملی لیبی به عنوان یک بازیگر کلیدی در این تغییر نقش دارد. او که به حمایت روسیه وابسته است، در حال حاضر در سیرنائیکا مستقر و منتظر فرصتهای جدید است. غرب نیز تلاش میکند با جلب توجه اعضای خانواده حفتر، مانع از تقویت پایگاه روسیه در مدیترانه شود. این تغییرات، یعنی حرکت از ویرانههای دمشق اسد به سوی لیبی حفتر، نشاندهندهی منطق عمیقتر سیاست خارجی روسیه است: مساله این نیست که یک نیروی نیابتی جایگزین دیگری شود، بلکه موضوع تداوم نفوذ در منطقه است. اقدامات روسیه در سوریه نه فقط برای مقاومت در برابر غرب، بلکه با هدف کسب منافع ملموس صورت گرفت. انتقال نیروهای روسیه به لیبی در سال ۲۰۱۹ برای حمایت از حمله حفتر به طرابلس، تمرینی آرام برای تغییر راهبردی گستردهتر امروز بود.
شباهت اسد و حفتر فراتر از شدت وابستگی آنها به حمایت روسیه است. هر دو چهرههای اقتدارگرایی هستند که حاضرند استقلال حاکمیت خود را برای بقایشان معامله کنند. اسد برای روسیه پایگاهی در برابر جناح شرقی ناتو و سکویی برای آزمایش تواناییهای نظامی ارائه کرد. حفتر نیز فرصتی مشابه را برای مختل کردن منافع غرب و گسترش نفوذ روسیه در آفریقا فراهم میکند. هر دو مورد نشاندهندهی خطرات رویکرد معاملهگرایانه روسیه هستند. آنها بیشتر ابزار هستند تا متحد و قدرت ظاهریشان شکنندگی عمیق آنها را پنهان میکند.
غفلت غرب در دوران گذار لیبی، به روسیه و ترکیه اجازه داد تا نفوذ خود را افزایش دهند. با این وجود، واشنگتن اکنون تلاش میکند تا حفتر را از چنگال مسکو بیرون آورد. این راهبرد نشاندهندهی درک نادرست آنها از پویاییهای منطقه و توانایی ذینفعان غربی برای جایگزین کردن چیزی است که مسکو به حفتر ارائه میدهد. حفتر به دلیل وابستگی شدید به حمایت نظامی، لجستیکی و مالی روسیه، که غرب نه آمادگی ارائه آن را دارد و نه به آن مجهز است، نمیتواند تغییری در وفاداری خود ایجاد کند. قدرت حفتر مستقل نیست، بلکه وابسته به شرایطی است که کرملین دیکته میکند.
نگاه کرملین به حفتر به عنوان یک ببر کاغذی غیرقابل اعتماد، بر عدم تقارن در رابطه آنها تاکید میکند. در حالی که حفتر خود را ناجی لیبی میداند، روسیه او را ابزاری برای بلندپروازیهای گستردهتر میبیند. در حمله ناموفق حفتر به طرابلس در سال ۲۰۱۹، عوامل واگنر به طور تاکتیکی عقبنشینی کردند و نیروهای او را در معرض شکستهای سنگین قرار دادند. اولویت روسیه پیروزی حفتر نبود، بلکه تضمین داراییهای راهبردی بود. مسکو با تقویت حضور در پایگاههای کلیدی لیبی، وابستگی حفتر به روسیه را عمیقتر کرد.
پس از شکست سال ۲۰۲۰ در طرابلس، وابستگی حفتر به روسیه به سطح جدیدی رسید. او که با کمبود منابع مالی مواجه شده بود، به تواناییهای پیشرفته نظامی واگنر روی آورد. این حمایت به حفتر اجازه داد تا نیروهای خود را بازسازی و مخالفتها را سرکوب کند. با این حال، این وابستگی شکنندگی قدرت او را نشان میدهد.
پسران حفتر روابطی با چندین پایتخت خارجی، از جمله مسکو، برقرار کردهاند و از این ارتباطات برای تقویت جایگاه خانواده استفاده میکنند.
در سالهای ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴، خانواده حفتر با صادرات مجدد محصولات سوختی تصفیهشده روسیه که به عنوان محصولات لیبی برچسبگذاری شده بود، به دور زدن تحریمهای غرب کمک کردند. این طرح بر نفوذ حفتر بر شرکت ملی نفت لیبی متکی بود. خانواده حفتر با همکاری دولت مستقر در طرابلس، شرکت ملی نفت را به ابزاری برای کنترل جناحی و سود غیرقانونی تبدیل کردند. این اقدامات فساد را عمیقتر و شکنندگی نهادی لیبی را تشدید کرد.
نفوذ فزاینده مسکو بر خانواده حفتر، باعث شده است نقشی کلیدی در بقا و نفوذ این خانواده به عنوان یک دودمان سیاسی داشته باشد. روسیه با کنترل داراییهای نظامی حیاتی و شبکههای لجستیکی، نفوذ قابل توجهی در آینده ارتش ملی لیبی دارد. این وابستگی پارادوکس بلندپروازیهای حفتر را نشان میدهد: تحکیم قدرت از طریق پیوندهای خانوادگی، او را بیشتر به مسکو وابسته میکند.
درسهایی برای غرب
حماقت غرب در تعامل با حفتر در ارزیابی غلطش از نفوذ و قدرت او نهفته است. فرض واشنگتن این است که حفتر میتواند در برابر مسکو بایستد، اما این فرض وابستگی اساسی او به حامیان خارجی را نادیده میگیرد. حتی متحدان حفتر، مانند امارات و مصر، اکنون به او واقعبینانهتر نگاه میکنند و تنها تا زمانی از او حمایت میکنند که به منافعشان خدمت کند. برای روسیه، فایده حفتر در وابستگی است، نه وفاداری.
اگر غرب بخواهد به طور مؤثر در برابر مسکو بایستد، باید تلاشهای واکنشی خود برای «دور کردن» چهرههای تأثیرگذار از روسیه را کنار بگذارد و محدودیتهای نفوذ خود را در منطقهای که به طور مداوم در آن شکست خورده است، بپذیرد. غرب باید به جای دنبال کردن اتحادهای زودگذر با چهرههایی مانند حفتر، بر رفع ضعفهای ساختاری که لیبی را مستعد بهرهبرداری خارجی میکند، متمرکز شود. در این خصوص تقویت حکومت، تقویت تابآوری اقتصادی و حمایت از راهحلهای سیاسی فراگیر از اهمیت بالایی برخوردار است.
شکست در سوریه و لیبی بر خطرات غفلت از مداخله زودهنگام و یک راهبرد منسجم تاکید میکند. غرب برای جلوگیری از تکرار این اشتباهات، باید یاد بگیرد که قاطعانه عمل کند و ثبات را بر فرصتطلبی اولویت دهد. این تنها یک مسئله منطقهای نیست، بلکه نماد یک رقابت گستردهتر بر سر اصولی است که در سالهای آینده نظم جهانی را تعریف خواهند کرد.
0 Comments