مرتضی سلطانپور – کارشناس مسائل کره جنوبی

تصمیم ترامپ مبنی بر اعمال تعرفه ۲۵ درصدی بر تمام کالاهای وارداتی از کره جنوبی، از جمله خودرو، فولاد، نیمه‌رساناها و لوازم الکترونیکی، چالشی عمیق را برای اقتصاد این کشور به‌وجود آورده است. اجرای این تعرفه‌ها که از اول اوت ۲۰۲۵ آغاز می‌شود، به‌عنوان اقدامی در راستای کاهش کسری تجاری آمریکا مطرح شده است؛ در حالی که مازاد تجاری کره جنوبی در برابر آمریکا در سال ۲۰۲۴ به حدود ۶۶ میلیارد دلار رسیده بود.

این تصمیم بلافاصله تأثیر خود را در اقتصاد کره جنوبی نشان داد. شاخص بورس سقوط کرد، ارزش وون در برابر دلار کاهش یافت و شرکت‌های صادرات‌محور مانند سامسونگ، هیوندای، کیا و SK Hynix متحمل زیان‌هایی در بازارهای جهانی شدند. در عین حال، نگرانی‌ها در مورد رشد اقتصادی افزایش یافت، به‌گونه‌ای که بانک مرکزی کره جنوبی، احتمال کاهش رشد سالانه از ۲.۱ درصد به حدود ۱.۵ درصد را مطرح کرد. ساختار اقتصاد کره جنوبی که مبتنی بر زنجیره‌های تأمین جهانی و صادرات به بازارهای بزرگ است، با این فشارها آسیب‌پذیرتر از همیشه به‌نظر می‌رسد.

در همین حال، تحولات سیاسی در داخل کره جنوبی نیز هم‌زمان با این بحران اقتصادی، مسیر واکنش کشور را تغییر داد. روی کار آمدن لی جائه-میونگ، رئیس‌جمهور جدید و رهبر جناح ترقی‌خواه، در بهار ۲۰۲۵، رویکردی مستقل‌تر نسبت به واشنگتن را وارد سیاست خارجی و اقتصادی کره جنوبی کرد. لی که بارها از وابستگی بیش از حد این کشور به آمریکا انتقاد کرده بود، اکنون با چالشی مواجه است که می‌تواند آزمونی بزرگ برای سیاست‌های مستقل دولت تحت رهبری او باشد.

دولت لی واکنشی سریع و چندلایه به بحران تعرفه‌ای داشت. ضمن شروع مذاکرات فشرده با آمریکا، فرآیند رسمی شکایت از ایالات متحده در سازمان تجارت جهانی (WTO) را آغاز کرد. از سوی دیگر، سئول تلاش کرد با کشورهایی که به‌طور هم‌زمان هدف تعرفه‌های ترامپ قرار گرفته‌اند، مانند ویتنام، ژاپن و کشورهای اروپایی، یک جبهه دیپلماتیک چندجانبه ایجاد کند. همچنین، دولت طرحی گسترده برای متنوع‌سازی بازارهای صادراتی آغاز کرد، که تمرکز اصلی آن بر افزایش تعاملات اقتصادی با اتحادیه اروپا، جنوب شرق آسیا، هند و آمریکای لاتین است.

در عین حال، موانع بسیاری بر سر راه این سیاست‌ها وجود دارد؛ یکی از چالش‌های اصلی این است که یافتن جایگزینی واقعی برای بازار ایالات متحده بسیار دشوار است. اتحادیه اروپا با بحران‌های اقتصادی و تورمی دست‌ و پنجه نرم می‌کند، اقتصاد چین با کندی رشد مواجه شده و در دیگر نقاط آسیا و آفریقا نیز بازارها هنوز آن‌چنان گسترده و باثبات نیستند که بتوانند به‌سرعت خلاء ناشی از بازار آمریکا را پر کنند. افزون بر این، نکته‌ نگران‌کننده‌ای که نباید از نظر دور داشت، احتمال هرچند ضعیف تغییر قدرت سیاسی در چین است. در ماه‌های اخیر، شایعات فزاینده‌ای در مورد کاهش قدرت شی جین‌ پینگ و احتمال تغییر در رهبری سیاسی پکن منتشر شده است. هرگونه ناآرامی یا انتقال قدرت در چین، که دومین شریک تجاری کره جنوبی محسوب می‌شود، می‌تواند به شکل چشمگیری توانایی سئول برای تکیه بر بازار چین به‌عنوان یک جایگزین برای بازار آمریکا را محدود کند. این تغییر احتمالی ژئوپلیتیکی، بر دامنه گزینه‌های کره تأثیر منفی می‌گذارد و باعث می‌شود مسیر تنوع‌بخشی به صادرات با موانع جدیدی مواجه شود.

در کنار موضوع تعرفه‌ها، اختلافات راهبردی دیگری نیز میان کره جنوبی و آمریکا وجود دارد که می‌تواند بر روابط دوکشور اثرگذار باشد. یکی از آن‌ها، مساله تقسیم هزینه‌های دفاعی در شبه‌جزیره کره است؛ موضوعی که در دوره نخست ریاست‌جمهوری ترامپ نیز تنش‌هایی را ایجاد کرده بود. بنابراین، احتمال طرح دوباره این مطالبه که کره جنوبی سهم بیشتری از هزینه‌های حضور نیروهای آمریکایی در منطقه را پرداخت کند، بسیار بالاست و می‌تواند موجب اختلافات جدیدی شود.

علاوه بر این، میزان حمایت داخلی از دولت ترامپ در آمریکا و دولت لی در کره جنوبی مساله مهمی است. اینکه هر یک از این دو رهبر تا چه حد قادر به حفظ حمایت افکار عمومی و نیروهای سیاسی در کشور خود باشند، تعیین می‌کند که تا چه اندازه می‌توانند سیاست‌های خود را با قاطعیت و ثبات اجرا کنند. در آمریکا، شکاف سیاسی عمیق همچنان ادامه دارد و در کره نیز دولت لی با اپوزیسیون قدرتمند و محافظه‌کار روبه‌روست.

با این وجود، با نگاهی کلی‌تر می‌توان گفت که جهت‌گیری سیاست‌های اقتصادی و تجاری دولت لی جائه-میونگ در برابر موج جدید حمایت‌گرایی آمریکا، با انسجام و سازمان‌دهی خوبی طراحی شده است. از پیگیری حقوقی در نهادهای بین‌المللی گرفته تا تدوین برنامه‌های حمایتی داخلی و تقویت تعاملات دیپلماتیک با دیگر کشورها، این مجموعه اقدامات نشان از درک عمیق دولت از ابعاد پیچیده بحران دارد.

سال ۲۰۲۵ را می‌توان نقطه عطفی در روابط اقتصادی و راهبردی میان کره جنوبی و ایالات متحده دانست. در حالی که ترامپ بار دیگر سکان سیاست اقتصادی آمریکا را به‌سوی انزواگرایی هدایت کرده، سئول نیز با دولت جدیدی مواجه شده است که دیگر حاضر به پذیرش نقش یک متحد صرف نیست. این مواجهه، بیش از آن‌که صرفاً یک تنش تجاری باشد، بازتابی از تحول در نظم بین‌الملل و بازیابی استقلال سیاسی و اقتصادی در آسیاست. مسیر پیش‌رو آسان نخواهد بود، اما کره جنوبی عزم آن دارد که در این مسیر، سهمی فعال‌تر و مستقل‌تر از گذشته داشته باشد، حتی اگر به قیمت تنش با قدرت‌های بزرگ و مواجهه با ریسک‌های منطقه‌ای تمام شود.