شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: خروج نیروهای آمریکایی از عراق، پایان حضور نظامی مستقیم واشنگتن در این کشور را رقم زده است؛ اما اهرم‌های مالی، سیاسی و امنیتی آمریکا همچنان می‌تواند بر آینده این کشور اثرگذار و مشکل‌آفرین باشد.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه در ماه ژوئیه و در آستانه سومین نشست روسیه و آفریقا که قرار است در پایان ماه اکتبر برگزار شود، به آفریقا سفر و از اتیوپی، نیجر، موزامبیک و بوروندی دیدار کرد. نخستین اجلاس روسیه و آفریقا در سال ۲۰۱۹ با حضور هر ۵۴ کشور آفریقایی برگزار شد و ۴۵ کشور در سطح سران دولت‌ها در اجلاس شرکت کردند؛ در حالی که در دومین نشست، ۴۷ کشور و ۲۷ رئیس دولت حضور داشتند. در ۲۰ ژوئیه سال جاری، حضور بیش از ۳۰ کشور آفریقایی در سومین نشست تایید شد. کارشناسان معتقدند که سومین نشست بیشتر جنبه‌ای تشریفاتی خواهد داشت، زیرا معیار سنجش موفقیت این اجلاس به‌تدریج از تعداد شرکت‌کنندگان به ارزیابی گام‌های عملی‌شده برای تعمیق همکاری‌ها تغییر یافته است.»
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «مثلث راهبردی» چارچوبی شناخته‌شده برای توصیف ماهیت نظام معاصر قدرت‌های بزرگ است که روابط میان مسکو، واشنگتن و پکن آن را شکل می‌دهد. تحولات سیاسی امروز بار دیگر مثلث قدرت‌های بزرگ را به صحنه اصلی بازمی‌گرداند.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «بیش از شش ماه از آغاز جنگ علیه ایران می‌گذرد و هیچ چشم‌اندازی برای پایان آن دیده نمی‌شود. موج نخست درگیری‌ها از ۲۸ فوریه تا آتش‌بس ۸ آوریل ادامه یافت و در ۸ ژوئیه، درگیری‌ها از سر گرفته شد. از ۱۴ ژوئیه، ارتش آمریکا محاصره بنادر ایران را دوباره برقرار و حملات تقریبا روزانه را آغاز کرد؛ با این وجود، کندی تردد کشتی‌ها همچنان ادامه دارد. امروز اهداف اولیه جنگ که شامل پایان دادن به برنامه هسته‌ای ایران، نابودی صنعت موشکی و نیروی دریایی و قطع حمایت ایران از نیروهای نیابتی در خاورمیانه بود، کنار گذاشته شده‌اند و عملیات نظامی آمریکا تقریبا به‌طور انحصاری بر بازگشایی تنگه هرمز متمرکز است.»
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: پس از ماه‌ها جنگ و فشار اقتصادی، وضعیت ایران و آمریکا میان دو منطق متعارض قرار گرفته است؛ واشنگتن بر تشدید فشار برای کسب امتیاز تأکید دارد و تهران مذاکره تحت‌فشار را نمی‌پذیرد.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «با وجود تلاش‌های ترکیه، علائم دریافتی از مسکو چشم‌انداز احیای دوباره «ابتکار غلات دریای سیاه» را تیره کرده است. حملات روسیه و اوکراین به بنادر، پایانه‌های بارگیری و کشتی‌های دریای سیاه، صادرات مواد غذایی و عرضه جهانی غلات را مختل کرده و کشتی‌های غیرنظامی کشورهای دیگر را نیز هدف قرار داده است. ترکیه بر اساس اختیارات اعطا‌شده به این کشور در کنوانسیون مونترو در سال ۱۹۳۶، کنترل تنگه‌های ترکیه، تنها مسیر دریایی میان دریای سیاه و مدیترانه، را در دست دارد. آنکارا در بخش بزرگی از جنگ روسیه و اوکراین خود را به‌عنوان میانجی معرفی کرده است. با تشدید حملات در دریای سیاه، آنکارا در پی ایفای نقش بزرگ‌تری در این میانجی‌گری است، اما موفقیت آن به آمادگی روسیه و اوکراین برای مذاکره بستگی دارد.»
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «نشست‌های اخیر بریکس و سازمان همکاری شانگهای نشان می‌دهد که در میان کشورهای «اکثریت جهانی»، همکاری‌ها به‌تدریج در حال شکل دادن به چارچوبی جدید برای نظم جهانی است؛ چارچوبی که در آن نمایندگان غرب حضور ندارند و تمرکز اصلی بر همکاری میان قدرت‌های نوظهور و کشورهای در حال توسعه است. اهمیت این روند صرفا در بیانیه‌های سیاسی نیست، بلکه در هم‌راستا شدن پروژه‌ها و سازوکارهای همکاری بریکس و سازمان همکاری شانگهای و شکل‌گیری ایده «اوراسیای بزرگ» آشکار می‌شود.»
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «هند و چین در کمتر از ۶۰ روز، چهار گفت‌وگوی مهم دوجانبه با هدف یافتن راه‌حلی برای مسئله مرزی و در عین حال حفظ صلح در امتداد مرزها برگزار کردند. دو کشور در ماه اوت، مذاکرات دیپلماتیک و پس از آن، گفت‌وگوهایی میان نمایندگان ویژه دو کشور ترتیب دادند که در نهایت به برگزاری نخستین نشست در سطح فرماندهان در اوایل سپتامبر انجامید. سرانجام، نوبت به دیدار دوجانبه نارندرا مودی، نخست‌وزیر هند، و شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهور چین رسید.»
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: مدیترانه شرقی، مسائل مرزی و نیز توافقنامه دریایی بین ترکیه و لیبی ازجمله محورهایی هستند که طی دو سال گذشته موجب تنش‌هایی میان یونان و ترکیه شده است. یکی از موضوعات مورد اختلاف دو همسایه، تحولات داخلی لیبی است. سفرهای رهبران هر دو بخش لیبی به ترکیه و یونان با حاشیه‌ها و جنجال‌هایی روبه‌رو بوده و بحران در لیبی عملاً به حوزه رقابت سنتی بین آتن و آنکارا اضافه شده است. لیبی به لحاظ ژئوپلیتیک در موقعیت حساس قرار دارد و تحولات آن مستقیماً امنیت افریقا، خاورمیانه و اروپا را تحت تأثیر قرار می‌دهد. در صورت حل بحران لیبی این کشور می‌تواند طی 3-2 سال تولید نفت خود را افزایش دهد و تجارت نفت را با کشورهای جنوب اروپا آغاز کند.
محمود فاضلی – تحلیلگر مسائل بین‌الملل
شورای راهبردی آنلاین – گفتگو: یک کارشناس مسائل بین‌الملل گفت: در شرایط فعلی در لیبی دو طرف درگیری‌ها را متوقف کرده‌اند و در بن‌بست ایجادشده خواستار مذاکراتی سیاسی هستند. اگر شرایط به همین شکل پیش رود آنها به سمت مذاکره خواهند رفت، اما این مذاکره قطعاً به طول خواهد انجامید.
شورای راهبردی آنلاین – رصد: فقط در لیبی ممکن است دو کمپین سیاسی رقیب، آتش‌بس و شروع روند سیاسی را اعلام کنند و این خبر تبدیل به اصلی‌ترین خبر هفته نشود. درحالی‌که شدت جنگ در لیبی کاهش پیداکرده و روند صلح جدید شروع شده است، مردم لیبی نیز در اعتراض به وضعیت کنونی این کشور به خیابان‌ها آمده‌اند. معترضان، مسئولان را به فساد محکوم کرده و خواستار تشکیل دولتی شده‌اند که بتواند این کشور ضعیف، ورشکسته و غارت شده را مدیریت کند.
شورای راهبردی آنلاین – رصد: راهبرد روسیه در لیبی از زمان انقلاب فوریه 2011 این کشور تا حدی متناقض بوده است. بااین‌حال، خودداری کرملین از حمایت از یکی از طرفین جنگ و تغییر رویکرد مداوم آن در میدان لیبی، درنهایت سود غیرمنتظره‌ای برای روسیه ایجاد کرده است به‌طوری‌که این راهبرد به روسیه امکان داده است تا به همراه ترکیه، فرایند صلح بحران لیبی را هدایت کنند.
شورای راهبردی آنلاین – رصد: روسیه به‌عنوان بخشی از رویکرد قدرت‌طلبانه خویش، به دنبال دسترسی و آزادی عمل بیشتر در منطقه مدیترانه است و برای دست‌یابی به آن، تقویت جای پای نظامی خود در این منطقه را پیگیری می‌کند. از نگاه اندیشکده رند، آمریکا و ناتو برای مقابله با این چالش نوظهور می‌توانند با تقویت حضور دریایی و هوایی خویش یک راهبرد مقتدرانه اتخاذ کنند.
شورای راهبردی آنلاین – گفتگو: یک استاد دانشگاه با اشاره به پیشروی‌های میدانی دولت وفاق ملی و شکست‌های خلیفه حفتر در لیبی، رسیدن به آرامش را در شرایط فعلی در لیبی محتمل ندانست و تأکید کرد: باید جز توافقنامه صلح «ضخیرات» موافقت‌نامه‌های دیگری هم با ملحوظ داشتن مطالبات گروه‌های سیاسی امضا شود؛ چراکه اگر دولت وحدت ملی نتواند مطالبات مردم را به سرانجامی برساند، ممکن است شاهد سر برآوردن گروه‌های افراطی در این کشور باشیم.
شورای راهبردی آنلاین – رصد: در میان قدرت‌های بزرگ و متوسط درگیر در لیبی، چین عموما نادیده گرفته می‌شود. چین (مانند امارات، ترکیه و روسیه) به حملات هوایی یا ارسال جنگجوی مزدور مبادرت نمی‌کند، اما این کشور به طریقی به سرمایه‌گذاری و پیشبرد نفوذ خود می‌پردازد که در نهایت لیبی را با آمال جهانی چین همسو سازد.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: موقعیت‌های خوب اقتصادی لیبی باعث شده است تا دولت‌های اروپایی نیز در رقابت‌های خود برای سیطره بر لیبی وارد مناقشه‌ای جدی با یکدیگر شوند و هر یک به‌صورت پنهان و آشکار از یکی از طرف‌های درگیر در لیبی حمایت کنند یا همانند دولت لندن از طریق دست‌نشاندگان خود در دنیای عرب و به‌کارگیری ارتجاع عربی به نیابت از خود، در درگیری‌های جاری لیبی نقشی پررنگ ایفا کنند.
جعفر قنادباشی – کارشناس مسائل خاورمیانه
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: دور جدید رقابت‌ها در لیبی زمانی آغاز شد که دولت ترکیه و روسیه درصدد آن برآمدند تا به بهانه آتش‌بس، زمینه‌های حضور انحصاری خود را در این کشور فراهم نمایند و با ایجاد توافق میان دولت سراج و حفتر و دور از چشم دولت‌های اروپایی، حضور خود را در معادلات مربوط به لیبی تثبیت کنند.
جعفر قنادباشی – کارشناس مسائل خاورمیانه
شورای راهبردی آنلاین: ارز دیجیتال چین جایگزین دلار، واکنش ترامپ به برگشتن اون، تیراندازی کره شمالی به پایگاه نظامی کره جنوبی در مرز دو کشور، تظاهرات هزاران نفری در تل‌آویو علیه سیاست‌های اقتصادی نتانیاهو، نشست فوق العاده اتحادیه عرب با محوریت الحاق کرانه باختری، ادامه اختلاف در اتحادیه عرب بر سر سوریه، ماجرای اصلاحات جدید در عربستان، حمایت شورای نظامی شهر مرزق از دولت لیبی، منشا ویروس کرونا به روایت سازمان بهداشت جهانی،آماده شدن پیش‌نویس توافق غنی و عبدالله در افغانستان و هشدار تهران به واشنگتن در مورد طرح جدید آمریکا از مهم‌ترین خبرهای روابط خارجي بود که در رسانه ها بازتاب يافت. در ادامه گزيده اي از آنها را مرور مي کنيم.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: خروج نیروهای آمریکایی از عراق، پایان حضور نظامی مستقیم واشنگتن در این کشور را رقم زده است؛ اما اهرم‌های مالی، سیاسی و امنیتی آمریکا همچنان می‌تواند بر آینده این کشور اثرگذار و مشکل‌آفرین باشد.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه در ماه ژوئیه و در آستانه سومین نشست روسیه و آفریقا که قرار است در پایان ماه اکتبر برگزار شود، به آفریقا سفر و از اتیوپی، نیجر، موزامبیک و بوروندی دیدار کرد. نخستین اجلاس روسیه و آفریقا در سال ۲۰۱۹ با حضور هر ۵۴ کشور آفریقایی برگزار شد و ۴۵ کشور در سطح سران دولت‌ها در اجلاس شرکت کردند؛ در حالی که در دومین نشست، ۴۷ کشور و ۲۷ رئیس دولت حضور داشتند. در ۲۰ ژوئیه سال جاری، حضور بیش از ۳۰ کشور آفریقایی در سومین نشست تایید شد. کارشناسان معتقدند که سومین نشست بیشتر جنبه‌ای تشریفاتی خواهد داشت، زیرا معیار سنجش موفقیت این اجلاس به‌تدریج از تعداد شرکت‌کنندگان به ارزیابی گام‌های عملی‌شده برای تعمیق همکاری‌ها تغییر یافته است.»
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «مثلث راهبردی» چارچوبی شناخته‌شده برای توصیف ماهیت نظام معاصر قدرت‌های بزرگ است که روابط میان مسکو، واشنگتن و پکن آن را شکل می‌دهد. تحولات سیاسی امروز بار دیگر مثلث قدرت‌های بزرگ را به صحنه اصلی بازمی‌گرداند.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «بیش از شش ماه از آغاز جنگ علیه ایران می‌گذرد و هیچ چشم‌اندازی برای پایان آن دیده نمی‌شود. موج نخست درگیری‌ها از ۲۸ فوریه تا آتش‌بس ۸ آوریل ادامه یافت و در ۸ ژوئیه، درگیری‌ها از سر گرفته شد. از ۱۴ ژوئیه، ارتش آمریکا محاصره بنادر ایران را دوباره برقرار و حملات تقریبا روزانه را آغاز کرد؛ با این وجود، کندی تردد کشتی‌ها همچنان ادامه دارد. امروز اهداف اولیه جنگ که شامل پایان دادن به برنامه هسته‌ای ایران، نابودی صنعت موشکی و نیروی دریایی و قطع حمایت ایران از نیروهای نیابتی در خاورمیانه بود، کنار گذاشته شده‌اند و عملیات نظامی آمریکا تقریبا به‌طور انحصاری بر بازگشایی تنگه هرمز متمرکز است.»
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: پس از ماه‌ها جنگ و فشار اقتصادی، وضعیت ایران و آمریکا میان دو منطق متعارض قرار گرفته است؛ واشنگتن بر تشدید فشار برای کسب امتیاز تأکید دارد و تهران مذاکره تحت‌فشار را نمی‌پذیرد.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «با وجود تلاش‌های ترکیه، علائم دریافتی از مسکو چشم‌انداز احیای دوباره «ابتکار غلات دریای سیاه» را تیره کرده است. حملات روسیه و اوکراین به بنادر، پایانه‌های بارگیری و کشتی‌های دریای سیاه، صادرات مواد غذایی و عرضه جهانی غلات را مختل کرده و کشتی‌های غیرنظامی کشورهای دیگر را نیز هدف قرار داده است. ترکیه بر اساس اختیارات اعطا‌شده به این کشور در کنوانسیون مونترو در سال ۱۹۳۶، کنترل تنگه‌های ترکیه، تنها مسیر دریایی میان دریای سیاه و مدیترانه، را در دست دارد. آنکارا در بخش بزرگی از جنگ روسیه و اوکراین خود را به‌عنوان میانجی معرفی کرده است. با تشدید حملات در دریای سیاه، آنکارا در پی ایفای نقش بزرگ‌تری در این میانجی‌گری است، اما موفقیت آن به آمادگی روسیه و اوکراین برای مذاکره بستگی دارد.»
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «نشست‌های اخیر بریکس و سازمان همکاری شانگهای نشان می‌دهد که در میان کشورهای «اکثریت جهانی»، همکاری‌ها به‌تدریج در حال شکل دادن به چارچوبی جدید برای نظم جهانی است؛ چارچوبی که در آن نمایندگان غرب حضور ندارند و تمرکز اصلی بر همکاری میان قدرت‌های نوظهور و کشورهای در حال توسعه است. اهمیت این روند صرفا در بیانیه‌های سیاسی نیست، بلکه در هم‌راستا شدن پروژه‌ها و سازوکارهای همکاری بریکس و سازمان همکاری شانگهای و شکل‌گیری ایده «اوراسیای بزرگ» آشکار می‌شود.»
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «هند و چین در کمتر از ۶۰ روز، چهار گفت‌وگوی مهم دوجانبه با هدف یافتن راه‌حلی برای مسئله مرزی و در عین حال حفظ صلح در امتداد مرزها برگزار کردند. دو کشور در ماه اوت، مذاکرات دیپلماتیک و پس از آن، گفت‌وگوهایی میان نمایندگان ویژه دو کشور ترتیب دادند که در نهایت به برگزاری نخستین نشست در سطح فرماندهان در اوایل سپتامبر انجامید. سرانجام، نوبت به دیدار دوجانبه نارندرا مودی، نخست‌وزیر هند، و شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهور چین رسید.»
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: مدیترانه شرقی، مسائل مرزی و نیز توافقنامه دریایی بین ترکیه و لیبی ازجمله محورهایی هستند که طی دو سال گذشته موجب تنش‌هایی میان یونان و ترکیه شده است. یکی از موضوعات مورد اختلاف دو همسایه، تحولات داخلی لیبی است. سفرهای رهبران هر دو بخش لیبی به ترکیه و یونان با حاشیه‌ها و جنجال‌هایی روبه‌رو بوده و بحران در لیبی عملاً به حوزه رقابت سنتی بین آتن و آنکارا اضافه شده است. لیبی به لحاظ ژئوپلیتیک در موقعیت حساس قرار دارد و تحولات آن مستقیماً امنیت افریقا، خاورمیانه و اروپا را تحت تأثیر قرار می‌دهد. در صورت حل بحران لیبی این کشور می‌تواند طی 3-2 سال تولید نفت خود را افزایش دهد و تجارت نفت را با کشورهای جنوب اروپا آغاز کند.
محمود فاضلی – تحلیلگر مسائل بین‌الملل
شورای راهبردی آنلاین – گفتگو: یک کارشناس مسائل بین‌الملل گفت: در شرایط فعلی در لیبی دو طرف درگیری‌ها را متوقف کرده‌اند و در بن‌بست ایجادشده خواستار مذاکراتی سیاسی هستند. اگر شرایط به همین شکل پیش رود آنها به سمت مذاکره خواهند رفت، اما این مذاکره قطعاً به طول خواهد انجامید.
شورای راهبردی آنلاین – رصد: فقط در لیبی ممکن است دو کمپین سیاسی رقیب، آتش‌بس و شروع روند سیاسی را اعلام کنند و این خبر تبدیل به اصلی‌ترین خبر هفته نشود. درحالی‌که شدت جنگ در لیبی کاهش پیداکرده و روند صلح جدید شروع شده است، مردم لیبی نیز در اعتراض به وضعیت کنونی این کشور به خیابان‌ها آمده‌اند. معترضان، مسئولان را به فساد محکوم کرده و خواستار تشکیل دولتی شده‌اند که بتواند این کشور ضعیف، ورشکسته و غارت شده را مدیریت کند.
شورای راهبردی آنلاین – رصد: راهبرد روسیه در لیبی از زمان انقلاب فوریه 2011 این کشور تا حدی متناقض بوده است. بااین‌حال، خودداری کرملین از حمایت از یکی از طرفین جنگ و تغییر رویکرد مداوم آن در میدان لیبی، درنهایت سود غیرمنتظره‌ای برای روسیه ایجاد کرده است به‌طوری‌که این راهبرد به روسیه امکان داده است تا به همراه ترکیه، فرایند صلح بحران لیبی را هدایت کنند.
شورای راهبردی آنلاین – رصد: روسیه به‌عنوان بخشی از رویکرد قدرت‌طلبانه خویش، به دنبال دسترسی و آزادی عمل بیشتر در منطقه مدیترانه است و برای دست‌یابی به آن، تقویت جای پای نظامی خود در این منطقه را پیگیری می‌کند. از نگاه اندیشکده رند، آمریکا و ناتو برای مقابله با این چالش نوظهور می‌توانند با تقویت حضور دریایی و هوایی خویش یک راهبرد مقتدرانه اتخاذ کنند.
شورای راهبردی آنلاین – گفتگو: یک استاد دانشگاه با اشاره به پیشروی‌های میدانی دولت وفاق ملی و شکست‌های خلیفه حفتر در لیبی، رسیدن به آرامش را در شرایط فعلی در لیبی محتمل ندانست و تأکید کرد: باید جز توافقنامه صلح «ضخیرات» موافقت‌نامه‌های دیگری هم با ملحوظ داشتن مطالبات گروه‌های سیاسی امضا شود؛ چراکه اگر دولت وحدت ملی نتواند مطالبات مردم را به سرانجامی برساند، ممکن است شاهد سر برآوردن گروه‌های افراطی در این کشور باشیم.
شورای راهبردی آنلاین – رصد: در میان قدرت‌های بزرگ و متوسط درگیر در لیبی، چین عموما نادیده گرفته می‌شود. چین (مانند امارات، ترکیه و روسیه) به حملات هوایی یا ارسال جنگجوی مزدور مبادرت نمی‌کند، اما این کشور به طریقی به سرمایه‌گذاری و پیشبرد نفوذ خود می‌پردازد که در نهایت لیبی را با آمال جهانی چین همسو سازد.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: موقعیت‌های خوب اقتصادی لیبی باعث شده است تا دولت‌های اروپایی نیز در رقابت‌های خود برای سیطره بر لیبی وارد مناقشه‌ای جدی با یکدیگر شوند و هر یک به‌صورت پنهان و آشکار از یکی از طرف‌های درگیر در لیبی حمایت کنند یا همانند دولت لندن از طریق دست‌نشاندگان خود در دنیای عرب و به‌کارگیری ارتجاع عربی به نیابت از خود، در درگیری‌های جاری لیبی نقشی پررنگ ایفا کنند.
جعفر قنادباشی – کارشناس مسائل خاورمیانه
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: دور جدید رقابت‌ها در لیبی زمانی آغاز شد که دولت ترکیه و روسیه درصدد آن برآمدند تا به بهانه آتش‌بس، زمینه‌های حضور انحصاری خود را در این کشور فراهم نمایند و با ایجاد توافق میان دولت سراج و حفتر و دور از چشم دولت‌های اروپایی، حضور خود را در معادلات مربوط به لیبی تثبیت کنند.
جعفر قنادباشی – کارشناس مسائل خاورمیانه
شورای راهبردی آنلاین: ارز دیجیتال چین جایگزین دلار، واکنش ترامپ به برگشتن اون، تیراندازی کره شمالی به پایگاه نظامی کره جنوبی در مرز دو کشور، تظاهرات هزاران نفری در تل‌آویو علیه سیاست‌های اقتصادی نتانیاهو، نشست فوق العاده اتحادیه عرب با محوریت الحاق کرانه باختری، ادامه اختلاف در اتحادیه عرب بر سر سوریه، ماجرای اصلاحات جدید در عربستان، حمایت شورای نظامی شهر مرزق از دولت لیبی، منشا ویروس کرونا به روایت سازمان بهداشت جهانی،آماده شدن پیش‌نویس توافق غنی و عبدالله در افغانستان و هشدار تهران به واشنگتن در مورد طرح جدید آمریکا از مهم‌ترین خبرهای روابط خارجي بود که در رسانه ها بازتاب يافت. در ادامه گزيده اي از آنها را مرور مي کنيم.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: مدیترانه شرقی، مسائل مرزی و نیز توافقنامه دریایی بین ترکیه و لیبی ازجمله محورهایی هستند که طی دو سال گذشته موجب تنش‌هایی میان یونان و ترکیه شده است. یکی از موضوعات مورد اختلاف دو همسایه، تحولات داخلی لیبی است. سفرهای رهبران هر دو بخش لیبی به ترکیه و یونان با حاشیه‌ها و جنجال‌هایی روبه‌رو بوده و بحران در لیبی عملاً به حوزه رقابت سنتی بین آتن و آنکارا اضافه شده است. لیبی به لحاظ ژئوپلیتیک در موقعیت حساس قرار دارد و تحولات آن مستقیماً امنیت افریقا، خاورمیانه و اروپا را تحت تأثیر قرار می‌دهد. در صورت حل بحران لیبی این کشور می‌تواند طی 3-2 سال تولید نفت خود را افزایش دهد و تجارت نفت را با کشورهای جنوب اروپا آغاز کند.
محمود فاضلی – تحلیلگر مسائل بین‌الملل
شورای راهبردی آنلاین – گفتگو: یک کارشناس مسائل بین‌الملل گفت: در شرایط فعلی در لیبی دو طرف درگیری‌ها را متوقف کرده‌اند و در بن‌بست ایجادشده خواستار مذاکراتی سیاسی هستند. اگر شرایط به همین شکل پیش رود آنها به سمت مذاکره خواهند رفت، اما این مذاکره قطعاً به طول خواهد انجامید.
شورای راهبردی آنلاین – رصد: فقط در لیبی ممکن است دو کمپین سیاسی رقیب، آتش‌بس و شروع روند سیاسی را اعلام کنند و این خبر تبدیل به اصلی‌ترین خبر هفته نشود. درحالی‌که شدت جنگ در لیبی کاهش پیداکرده و روند صلح جدید شروع شده است، مردم لیبی نیز در اعتراض به وضعیت کنونی این کشور به خیابان‌ها آمده‌اند. معترضان، مسئولان را به فساد محکوم کرده و خواستار تشکیل دولتی شده‌اند که بتواند این کشور ضعیف، ورشکسته و غارت شده را مدیریت کند.
شورای راهبردی آنلاین – رصد: راهبرد روسیه در لیبی از زمان انقلاب فوریه 2011 این کشور تا حدی متناقض بوده است. بااین‌حال، خودداری کرملین از حمایت از یکی از طرفین جنگ و تغییر رویکرد مداوم آن در میدان لیبی، درنهایت سود غیرمنتظره‌ای برای روسیه ایجاد کرده است به‌طوری‌که این راهبرد به روسیه امکان داده است تا به همراه ترکیه، فرایند صلح بحران لیبی را هدایت کنند.
شورای راهبردی آنلاین – رصد: روسیه به‌عنوان بخشی از رویکرد قدرت‌طلبانه خویش، به دنبال دسترسی و آزادی عمل بیشتر در منطقه مدیترانه است و برای دست‌یابی به آن، تقویت جای پای نظامی خود در این منطقه را پیگیری می‌کند. از نگاه اندیشکده رند، آمریکا و ناتو برای مقابله با این چالش نوظهور می‌توانند با تقویت حضور دریایی و هوایی خویش یک راهبرد مقتدرانه اتخاذ کنند.
شورای راهبردی آنلاین – گفتگو: یک استاد دانشگاه با اشاره به پیشروی‌های میدانی دولت وفاق ملی و شکست‌های خلیفه حفتر در لیبی، رسیدن به آرامش را در شرایط فعلی در لیبی محتمل ندانست و تأکید کرد: باید جز توافقنامه صلح «ضخیرات» موافقت‌نامه‌های دیگری هم با ملحوظ داشتن مطالبات گروه‌های سیاسی امضا شود؛ چراکه اگر دولت وحدت ملی نتواند مطالبات مردم را به سرانجامی برساند، ممکن است شاهد سر برآوردن گروه‌های افراطی در این کشور باشیم.
شورای راهبردی آنلاین – رصد: در میان قدرت‌های بزرگ و متوسط درگیر در لیبی، چین عموما نادیده گرفته می‌شود. چین (مانند امارات، ترکیه و روسیه) به حملات هوایی یا ارسال جنگجوی مزدور مبادرت نمی‌کند، اما این کشور به طریقی به سرمایه‌گذاری و پیشبرد نفوذ خود می‌پردازد که در نهایت لیبی را با آمال جهانی چین همسو سازد.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: موقعیت‌های خوب اقتصادی لیبی باعث شده است تا دولت‌های اروپایی نیز در رقابت‌های خود برای سیطره بر لیبی وارد مناقشه‌ای جدی با یکدیگر شوند و هر یک به‌صورت پنهان و آشکار از یکی از طرف‌های درگیر در لیبی حمایت کنند یا همانند دولت لندن از طریق دست‌نشاندگان خود در دنیای عرب و به‌کارگیری ارتجاع عربی به نیابت از خود، در درگیری‌های جاری لیبی نقشی پررنگ ایفا کنند.
جعفر قنادباشی – کارشناس مسائل خاورمیانه
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: دور جدید رقابت‌ها در لیبی زمانی آغاز شد که دولت ترکیه و روسیه درصدد آن برآمدند تا به بهانه آتش‌بس، زمینه‌های حضور انحصاری خود را در این کشور فراهم نمایند و با ایجاد توافق میان دولت سراج و حفتر و دور از چشم دولت‌های اروپایی، حضور خود را در معادلات مربوط به لیبی تثبیت کنند.
جعفر قنادباشی – کارشناس مسائل خاورمیانه
شورای راهبردی آنلاین: ارز دیجیتال چین جایگزین دلار، واکنش ترامپ به برگشتن اون، تیراندازی کره شمالی به پایگاه نظامی کره جنوبی در مرز دو کشور، تظاهرات هزاران نفری در تل‌آویو علیه سیاست‌های اقتصادی نتانیاهو، نشست فوق العاده اتحادیه عرب با محوریت الحاق کرانه باختری، ادامه اختلاف در اتحادیه عرب بر سر سوریه، ماجرای اصلاحات جدید در عربستان، حمایت شورای نظامی شهر مرزق از دولت لیبی، منشا ویروس کرونا به روایت سازمان بهداشت جهانی،آماده شدن پیش‌نویس توافق غنی و عبدالله در افغانستان و هشدار تهران به واشنگتن در مورد طرح جدید آمریکا از مهم‌ترین خبرهای روابط خارجي بود که در رسانه ها بازتاب يافت. در ادامه گزيده اي از آنها را مرور مي کنيم.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: خروج نیروهای آمریکایی از عراق، پایان حضور نظامی مستقیم واشنگتن در این کشور را رقم زده است؛ اما اهرم‌های مالی، سیاسی و امنیتی آمریکا همچنان می‌تواند بر آینده این کشور اثرگذار و مشکل‌آفرین باشد.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه در ماه ژوئیه و در آستانه سومین نشست روسیه و آفریقا که قرار است در پایان ماه اکتبر برگزار شود، به آفریقا سفر و از اتیوپی، نیجر، موزامبیک و بوروندی دیدار کرد. نخستین اجلاس روسیه و آفریقا در سال ۲۰۱۹ با حضور هر ۵۴ کشور آفریقایی برگزار شد و ۴۵ کشور در سطح سران دولت‌ها در اجلاس شرکت کردند؛ در حالی که در دومین نشست، ۴۷ کشور و ۲۷ رئیس دولت حضور داشتند. در ۲۰ ژوئیه سال جاری، حضور بیش از ۳۰ کشور آفریقایی در سومین نشست تایید شد. کارشناسان معتقدند که سومین نشست بیشتر جنبه‌ای تشریفاتی خواهد داشت، زیرا معیار سنجش موفقیت این اجلاس به‌تدریج از تعداد شرکت‌کنندگان به ارزیابی گام‌های عملی‌شده برای تعمیق همکاری‌ها تغییر یافته است.»
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «مثلث راهبردی» چارچوبی شناخته‌شده برای توصیف ماهیت نظام معاصر قدرت‌های بزرگ است که روابط میان مسکو، واشنگتن و پکن آن را شکل می‌دهد. تحولات سیاسی امروز بار دیگر مثلث قدرت‌های بزرگ را به صحنه اصلی بازمی‌گرداند.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «بیش از شش ماه از آغاز جنگ علیه ایران می‌گذرد و هیچ چشم‌اندازی برای پایان آن دیده نمی‌شود. موج نخست درگیری‌ها از ۲۸ فوریه تا آتش‌بس ۸ آوریل ادامه یافت و در ۸ ژوئیه، درگیری‌ها از سر گرفته شد. از ۱۴ ژوئیه، ارتش آمریکا محاصره بنادر ایران را دوباره برقرار و حملات تقریبا روزانه را آغاز کرد؛ با این وجود، کندی تردد کشتی‌ها همچنان ادامه دارد. امروز اهداف اولیه جنگ که شامل پایان دادن به برنامه هسته‌ای ایران، نابودی صنعت موشکی و نیروی دریایی و قطع حمایت ایران از نیروهای نیابتی در خاورمیانه بود، کنار گذاشته شده‌اند و عملیات نظامی آمریکا تقریبا به‌طور انحصاری بر بازگشایی تنگه هرمز متمرکز است.»
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: پس از ماه‌ها جنگ و فشار اقتصادی، وضعیت ایران و آمریکا میان دو منطق متعارض قرار گرفته است؛ واشنگتن بر تشدید فشار برای کسب امتیاز تأکید دارد و تهران مذاکره تحت‌فشار را نمی‌پذیرد.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «با وجود تلاش‌های ترکیه، علائم دریافتی از مسکو چشم‌انداز احیای دوباره «ابتکار غلات دریای سیاه» را تیره کرده است. حملات روسیه و اوکراین به بنادر، پایانه‌های بارگیری و کشتی‌های دریای سیاه، صادرات مواد غذایی و عرضه جهانی غلات را مختل کرده و کشتی‌های غیرنظامی کشورهای دیگر را نیز هدف قرار داده است. ترکیه بر اساس اختیارات اعطا‌شده به این کشور در کنوانسیون مونترو در سال ۱۹۳۶، کنترل تنگه‌های ترکیه، تنها مسیر دریایی میان دریای سیاه و مدیترانه، را در دست دارد. آنکارا در بخش بزرگی از جنگ روسیه و اوکراین خود را به‌عنوان میانجی معرفی کرده است. با تشدید حملات در دریای سیاه، آنکارا در پی ایفای نقش بزرگ‌تری در این میانجی‌گری است، اما موفقیت آن به آمادگی روسیه و اوکراین برای مذاکره بستگی دارد.»
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «نشست‌های اخیر بریکس و سازمان همکاری شانگهای نشان می‌دهد که در میان کشورهای «اکثریت جهانی»، همکاری‌ها به‌تدریج در حال شکل دادن به چارچوبی جدید برای نظم جهانی است؛ چارچوبی که در آن نمایندگان غرب حضور ندارند و تمرکز اصلی بر همکاری میان قدرت‌های نوظهور و کشورهای در حال توسعه است. اهمیت این روند صرفا در بیانیه‌های سیاسی نیست، بلکه در هم‌راستا شدن پروژه‌ها و سازوکارهای همکاری بریکس و سازمان همکاری شانگهای و شکل‌گیری ایده «اوراسیای بزرگ» آشکار می‌شود.»
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «هند و چین در کمتر از ۶۰ روز، چهار گفت‌وگوی مهم دوجانبه با هدف یافتن راه‌حلی برای مسئله مرزی و در عین حال حفظ صلح در امتداد مرزها برگزار کردند. دو کشور در ماه اوت، مذاکرات دیپلماتیک و پس از آن، گفت‌وگوهایی میان نمایندگان ویژه دو کشور ترتیب دادند که در نهایت به برگزاری نخستین نشست در سطح فرماندهان در اوایل سپتامبر انجامید. سرانجام، نوبت به دیدار دوجانبه نارندرا مودی، نخست‌وزیر هند، و شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهور چین رسید.»
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: مدیترانه شرقی، مسائل مرزی و نیز توافقنامه دریایی بین ترکیه و لیبی ازجمله محورهایی هستند که طی دو سال گذشته موجب تنش‌هایی میان یونان و ترکیه شده است. یکی از موضوعات مورد اختلاف دو همسایه، تحولات داخلی لیبی است. سفرهای رهبران هر دو بخش لیبی به ترکیه و یونان با حاشیه‌ها و جنجال‌هایی روبه‌رو بوده و بحران در لیبی عملاً به حوزه رقابت سنتی بین آتن و آنکارا اضافه شده است. لیبی به لحاظ ژئوپلیتیک در موقعیت حساس قرار دارد و تحولات آن مستقیماً امنیت افریقا، خاورمیانه و اروپا را تحت تأثیر قرار می‌دهد. در صورت حل بحران لیبی این کشور می‌تواند طی 3-2 سال تولید نفت خود را افزایش دهد و تجارت نفت را با کشورهای جنوب اروپا آغاز کند.
محمود فاضلی – تحلیلگر مسائل بین‌الملل
شورای راهبردی آنلاین – گفتگو: یک کارشناس مسائل بین‌الملل گفت: در شرایط فعلی در لیبی دو طرف درگیری‌ها را متوقف کرده‌اند و در بن‌بست ایجادشده خواستار مذاکراتی سیاسی هستند. اگر شرایط به همین شکل پیش رود آنها به سمت مذاکره خواهند رفت، اما این مذاکره قطعاً به طول خواهد انجامید.
شورای راهبردی آنلاین – رصد: فقط در لیبی ممکن است دو کمپین سیاسی رقیب، آتش‌بس و شروع روند سیاسی را اعلام کنند و این خبر تبدیل به اصلی‌ترین خبر هفته نشود. درحالی‌که شدت جنگ در لیبی کاهش پیداکرده و روند صلح جدید شروع شده است، مردم لیبی نیز در اعتراض به وضعیت کنونی این کشور به خیابان‌ها آمده‌اند. معترضان، مسئولان را به فساد محکوم کرده و خواستار تشکیل دولتی شده‌اند که بتواند این کشور ضعیف، ورشکسته و غارت شده را مدیریت کند.
شورای راهبردی آنلاین – رصد: راهبرد روسیه در لیبی از زمان انقلاب فوریه 2011 این کشور تا حدی متناقض بوده است. بااین‌حال، خودداری کرملین از حمایت از یکی از طرفین جنگ و تغییر رویکرد مداوم آن در میدان لیبی، درنهایت سود غیرمنتظره‌ای برای روسیه ایجاد کرده است به‌طوری‌که این راهبرد به روسیه امکان داده است تا به همراه ترکیه، فرایند صلح بحران لیبی را هدایت کنند.
شورای راهبردی آنلاین – رصد: روسیه به‌عنوان بخشی از رویکرد قدرت‌طلبانه خویش، به دنبال دسترسی و آزادی عمل بیشتر در منطقه مدیترانه است و برای دست‌یابی به آن، تقویت جای پای نظامی خود در این منطقه را پیگیری می‌کند. از نگاه اندیشکده رند، آمریکا و ناتو برای مقابله با این چالش نوظهور می‌توانند با تقویت حضور دریایی و هوایی خویش یک راهبرد مقتدرانه اتخاذ کنند.
شورای راهبردی آنلاین – گفتگو: یک استاد دانشگاه با اشاره به پیشروی‌های میدانی دولت وفاق ملی و شکست‌های خلیفه حفتر در لیبی، رسیدن به آرامش را در شرایط فعلی در لیبی محتمل ندانست و تأکید کرد: باید جز توافقنامه صلح «ضخیرات» موافقت‌نامه‌های دیگری هم با ملحوظ داشتن مطالبات گروه‌های سیاسی امضا شود؛ چراکه اگر دولت وحدت ملی نتواند مطالبات مردم را به سرانجامی برساند، ممکن است شاهد سر برآوردن گروه‌های افراطی در این کشور باشیم.
شورای راهبردی آنلاین – رصد: در میان قدرت‌های بزرگ و متوسط درگیر در لیبی، چین عموما نادیده گرفته می‌شود. چین (مانند امارات، ترکیه و روسیه) به حملات هوایی یا ارسال جنگجوی مزدور مبادرت نمی‌کند، اما این کشور به طریقی به سرمایه‌گذاری و پیشبرد نفوذ خود می‌پردازد که در نهایت لیبی را با آمال جهانی چین همسو سازد.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: موقعیت‌های خوب اقتصادی لیبی باعث شده است تا دولت‌های اروپایی نیز در رقابت‌های خود برای سیطره بر لیبی وارد مناقشه‌ای جدی با یکدیگر شوند و هر یک به‌صورت پنهان و آشکار از یکی از طرف‌های درگیر در لیبی حمایت کنند یا همانند دولت لندن از طریق دست‌نشاندگان خود در دنیای عرب و به‌کارگیری ارتجاع عربی به نیابت از خود، در درگیری‌های جاری لیبی نقشی پررنگ ایفا کنند.
جعفر قنادباشی – کارشناس مسائل خاورمیانه
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: دور جدید رقابت‌ها در لیبی زمانی آغاز شد که دولت ترکیه و روسیه درصدد آن برآمدند تا به بهانه آتش‌بس، زمینه‌های حضور انحصاری خود را در این کشور فراهم نمایند و با ایجاد توافق میان دولت سراج و حفتر و دور از چشم دولت‌های اروپایی، حضور خود را در معادلات مربوط به لیبی تثبیت کنند.
جعفر قنادباشی – کارشناس مسائل خاورمیانه
شورای راهبردی آنلاین: ارز دیجیتال چین جایگزین دلار، واکنش ترامپ به برگشتن اون، تیراندازی کره شمالی به پایگاه نظامی کره جنوبی در مرز دو کشور، تظاهرات هزاران نفری در تل‌آویو علیه سیاست‌های اقتصادی نتانیاهو، نشست فوق العاده اتحادیه عرب با محوریت الحاق کرانه باختری، ادامه اختلاف در اتحادیه عرب بر سر سوریه، ماجرای اصلاحات جدید در عربستان، حمایت شورای نظامی شهر مرزق از دولت لیبی، منشا ویروس کرونا به روایت سازمان بهداشت جهانی،آماده شدن پیش‌نویس توافق غنی و عبدالله در افغانستان و هشدار تهران به واشنگتن در مورد طرح جدید آمریکا از مهم‌ترین خبرهای روابط خارجي بود که در رسانه ها بازتاب يافت. در ادامه گزيده اي از آنها را مرور مي کنيم.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: خروج نیروهای آمریکایی از عراق، پایان حضور نظامی مستقیم واشنگتن در این کشور را رقم زده است؛ اما اهرم‌های مالی، سیاسی و امنیتی آمریکا همچنان می‌تواند بر آینده این کشور اثرگذار و مشکل‌آفرین باشد.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه در ماه ژوئیه و در آستانه سومین نشست روسیه و آفریقا که قرار است در پایان ماه اکتبر برگزار شود، به آفریقا سفر و از اتیوپی، نیجر، موزامبیک و بوروندی دیدار کرد. نخستین اجلاس روسیه و آفریقا در سال ۲۰۱۹ با حضور هر ۵۴ کشور آفریقایی برگزار شد و ۴۵ کشور در سطح سران دولت‌ها در اجلاس شرکت کردند؛ در حالی که در دومین نشست، ۴۷ کشور و ۲۷ رئیس دولت حضور داشتند. در ۲۰ ژوئیه سال جاری، حضور بیش از ۳۰ کشور آفریقایی در سومین نشست تایید شد. کارشناسان معتقدند که سومین نشست بیشتر جنبه‌ای تشریفاتی خواهد داشت، زیرا معیار سنجش موفقیت این اجلاس به‌تدریج از تعداد شرکت‌کنندگان به ارزیابی گام‌های عملی‌شده برای تعمیق همکاری‌ها تغییر یافته است.»
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «مثلث راهبردی» چارچوبی شناخته‌شده برای توصیف ماهیت نظام معاصر قدرت‌های بزرگ است که روابط میان مسکو، واشنگتن و پکن آن را شکل می‌دهد. تحولات سیاسی امروز بار دیگر مثلث قدرت‌های بزرگ را به صحنه اصلی بازمی‌گرداند.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «بیش از شش ماه از آغاز جنگ علیه ایران می‌گذرد و هیچ چشم‌اندازی برای پایان آن دیده نمی‌شود. موج نخست درگیری‌ها از ۲۸ فوریه تا آتش‌بس ۸ آوریل ادامه یافت و در ۸ ژوئیه، درگیری‌ها از سر گرفته شد. از ۱۴ ژوئیه، ارتش آمریکا محاصره بنادر ایران را دوباره برقرار و حملات تقریبا روزانه را آغاز کرد؛ با این وجود، کندی تردد کشتی‌ها همچنان ادامه دارد. امروز اهداف اولیه جنگ که شامل پایان دادن به برنامه هسته‌ای ایران، نابودی صنعت موشکی و نیروی دریایی و قطع حمایت ایران از نیروهای نیابتی در خاورمیانه بود، کنار گذاشته شده‌اند و عملیات نظامی آمریکا تقریبا به‌طور انحصاری بر بازگشایی تنگه هرمز متمرکز است.»
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: پس از ماه‌ها جنگ و فشار اقتصادی، وضعیت ایران و آمریکا میان دو منطق متعارض قرار گرفته است؛ واشنگتن بر تشدید فشار برای کسب امتیاز تأکید دارد و تهران مذاکره تحت‌فشار را نمی‌پذیرد.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «با وجود تلاش‌های ترکیه، علائم دریافتی از مسکو چشم‌انداز احیای دوباره «ابتکار غلات دریای سیاه» را تیره کرده است. حملات روسیه و اوکراین به بنادر، پایانه‌های بارگیری و کشتی‌های دریای سیاه، صادرات مواد غذایی و عرضه جهانی غلات را مختل کرده و کشتی‌های غیرنظامی کشورهای دیگر را نیز هدف قرار داده است. ترکیه بر اساس اختیارات اعطا‌شده به این کشور در کنوانسیون مونترو در سال ۱۹۳۶، کنترل تنگه‌های ترکیه، تنها مسیر دریایی میان دریای سیاه و مدیترانه، را در دست دارد. آنکارا در بخش بزرگی از جنگ روسیه و اوکراین خود را به‌عنوان میانجی معرفی کرده است. با تشدید حملات در دریای سیاه، آنکارا در پی ایفای نقش بزرگ‌تری در این میانجی‌گری است، اما موفقیت آن به آمادگی روسیه و اوکراین برای مذاکره بستگی دارد.»
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «نشست‌های اخیر بریکس و سازمان همکاری شانگهای نشان می‌دهد که در میان کشورهای «اکثریت جهانی»، همکاری‌ها به‌تدریج در حال شکل دادن به چارچوبی جدید برای نظم جهانی است؛ چارچوبی که در آن نمایندگان غرب حضور ندارند و تمرکز اصلی بر همکاری میان قدرت‌های نوظهور و کشورهای در حال توسعه است. اهمیت این روند صرفا در بیانیه‌های سیاسی نیست، بلکه در هم‌راستا شدن پروژه‌ها و سازوکارهای همکاری بریکس و سازمان همکاری شانگهای و شکل‌گیری ایده «اوراسیای بزرگ» آشکار می‌شود.»
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «هند و چین در کمتر از ۶۰ روز، چهار گفت‌وگوی مهم دوجانبه با هدف یافتن راه‌حلی برای مسئله مرزی و در عین حال حفظ صلح در امتداد مرزها برگزار کردند. دو کشور در ماه اوت، مذاکرات دیپلماتیک و پس از آن، گفت‌وگوهایی میان نمایندگان ویژه دو کشور ترتیب دادند که در نهایت به برگزاری نخستین نشست در سطح فرماندهان در اوایل سپتامبر انجامید. سرانجام، نوبت به دیدار دوجانبه نارندرا مودی، نخست‌وزیر هند، و شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهور چین رسید.»
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: مدیترانه شرقی، مسائل مرزی و نیز توافقنامه دریایی بین ترکیه و لیبی ازجمله محورهایی هستند که طی دو سال گذشته موجب تنش‌هایی میان یونان و ترکیه شده است. یکی از موضوعات مورد اختلاف دو همسایه، تحولات داخلی لیبی است. سفرهای رهبران هر دو بخش لیبی به ترکیه و یونان با حاشیه‌ها و جنجال‌هایی روبه‌رو بوده و بحران در لیبی عملاً به حوزه رقابت سنتی بین آتن و آنکارا اضافه شده است. لیبی به لحاظ ژئوپلیتیک در موقعیت حساس قرار دارد و تحولات آن مستقیماً امنیت افریقا، خاورمیانه و اروپا را تحت تأثیر قرار می‌دهد. در صورت حل بحران لیبی این کشور می‌تواند طی 3-2 سال تولید نفت خود را افزایش دهد و تجارت نفت را با کشورهای جنوب اروپا آغاز کند.
محمود فاضلی – تحلیلگر مسائل بین‌الملل
شورای راهبردی آنلاین – گفتگو: یک کارشناس مسائل بین‌الملل گفت: در شرایط فعلی در لیبی دو طرف درگیری‌ها را متوقف کرده‌اند و در بن‌بست ایجادشده خواستار مذاکراتی سیاسی هستند. اگر شرایط به همین شکل پیش رود آنها به سمت مذاکره خواهند رفت، اما این مذاکره قطعاً به طول خواهد انجامید.
شورای راهبردی آنلاین – رصد: فقط در لیبی ممکن است دو کمپین سیاسی رقیب، آتش‌بس و شروع روند سیاسی را اعلام کنند و این خبر تبدیل به اصلی‌ترین خبر هفته نشود. درحالی‌که شدت جنگ در لیبی کاهش پیداکرده و روند صلح جدید شروع شده است، مردم لیبی نیز در اعتراض به وضعیت کنونی این کشور به خیابان‌ها آمده‌اند. معترضان، مسئولان را به فساد محکوم کرده و خواستار تشکیل دولتی شده‌اند که بتواند این کشور ضعیف، ورشکسته و غارت شده را مدیریت کند.
شورای راهبردی آنلاین – رصد: راهبرد روسیه در لیبی از زمان انقلاب فوریه 2011 این کشور تا حدی متناقض بوده است. بااین‌حال، خودداری کرملین از حمایت از یکی از طرفین جنگ و تغییر رویکرد مداوم آن در میدان لیبی، درنهایت سود غیرمنتظره‌ای برای روسیه ایجاد کرده است به‌طوری‌که این راهبرد به روسیه امکان داده است تا به همراه ترکیه، فرایند صلح بحران لیبی را هدایت کنند.
شورای راهبردی آنلاین – رصد: روسیه به‌عنوان بخشی از رویکرد قدرت‌طلبانه خویش، به دنبال دسترسی و آزادی عمل بیشتر در منطقه مدیترانه است و برای دست‌یابی به آن، تقویت جای پای نظامی خود در این منطقه را پیگیری می‌کند. از نگاه اندیشکده رند، آمریکا و ناتو برای مقابله با این چالش نوظهور می‌توانند با تقویت حضور دریایی و هوایی خویش یک راهبرد مقتدرانه اتخاذ کنند.
شورای راهبردی آنلاین – گفتگو: یک استاد دانشگاه با اشاره به پیشروی‌های میدانی دولت وفاق ملی و شکست‌های خلیفه حفتر در لیبی، رسیدن به آرامش را در شرایط فعلی در لیبی محتمل ندانست و تأکید کرد: باید جز توافقنامه صلح «ضخیرات» موافقت‌نامه‌های دیگری هم با ملحوظ داشتن مطالبات گروه‌های سیاسی امضا شود؛ چراکه اگر دولت وحدت ملی نتواند مطالبات مردم را به سرانجامی برساند، ممکن است شاهد سر برآوردن گروه‌های افراطی در این کشور باشیم.
شورای راهبردی آنلاین – رصد: در میان قدرت‌های بزرگ و متوسط درگیر در لیبی، چین عموما نادیده گرفته می‌شود. چین (مانند امارات، ترکیه و روسیه) به حملات هوایی یا ارسال جنگجوی مزدور مبادرت نمی‌کند، اما این کشور به طریقی به سرمایه‌گذاری و پیشبرد نفوذ خود می‌پردازد که در نهایت لیبی را با آمال جهانی چین همسو سازد.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: موقعیت‌های خوب اقتصادی لیبی باعث شده است تا دولت‌های اروپایی نیز در رقابت‌های خود برای سیطره بر لیبی وارد مناقشه‌ای جدی با یکدیگر شوند و هر یک به‌صورت پنهان و آشکار از یکی از طرف‌های درگیر در لیبی حمایت کنند یا همانند دولت لندن از طریق دست‌نشاندگان خود در دنیای عرب و به‌کارگیری ارتجاع عربی به نیابت از خود، در درگیری‌های جاری لیبی نقشی پررنگ ایفا کنند.
جعفر قنادباشی – کارشناس مسائل خاورمیانه
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: دور جدید رقابت‌ها در لیبی زمانی آغاز شد که دولت ترکیه و روسیه درصدد آن برآمدند تا به بهانه آتش‌بس، زمینه‌های حضور انحصاری خود را در این کشور فراهم نمایند و با ایجاد توافق میان دولت سراج و حفتر و دور از چشم دولت‌های اروپایی، حضور خود را در معادلات مربوط به لیبی تثبیت کنند.
جعفر قنادباشی – کارشناس مسائل خاورمیانه
شورای راهبردی آنلاین: ارز دیجیتال چین جایگزین دلار، واکنش ترامپ به برگشتن اون، تیراندازی کره شمالی به پایگاه نظامی کره جنوبی در مرز دو کشور، تظاهرات هزاران نفری در تل‌آویو علیه سیاست‌های اقتصادی نتانیاهو، نشست فوق العاده اتحادیه عرب با محوریت الحاق کرانه باختری، ادامه اختلاف در اتحادیه عرب بر سر سوریه، ماجرای اصلاحات جدید در عربستان، حمایت شورای نظامی شهر مرزق از دولت لیبی، منشا ویروس کرونا به روایت سازمان بهداشت جهانی،آماده شدن پیش‌نویس توافق غنی و عبدالله در افغانستان و هشدار تهران به واشنگتن در مورد طرح جدید آمریکا از مهم‌ترین خبرهای روابط خارجي بود که در رسانه ها بازتاب يافت. در ادامه گزيده اي از آنها را مرور مي کنيم.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: خروج نیروهای آمریکایی از عراق، پایان حضور نظامی مستقیم واشنگتن در این کشور را رقم زده است؛ اما اهرم‌های مالی، سیاسی و امنیتی آمریکا همچنان می‌تواند بر آینده این کشور اثرگذار و مشکل‌آفرین باشد.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه در ماه ژوئیه و در آستانه سومین نشست روسیه و آفریقا که قرار است در پایان ماه اکتبر برگزار شود، به آفریقا سفر و از اتیوپی، نیجر، موزامبیک و بوروندی دیدار کرد. نخستین اجلاس روسیه و آفریقا در سال ۲۰۱۹ با حضور هر ۵۴ کشور آفریقایی برگزار شد و ۴۵ کشور در سطح سران دولت‌ها در اجلاس شرکت کردند؛ در حالی که در دومین نشست، ۴۷ کشور و ۲۷ رئیس دولت حضور داشتند. در ۲۰ ژوئیه سال جاری، حضور بیش از ۳۰ کشور آفریقایی در سومین نشست تایید شد. کارشناسان معتقدند که سومین نشست بیشتر جنبه‌ای تشریفاتی خواهد داشت، زیرا معیار سنجش موفقیت این اجلاس به‌تدریج از تعداد شرکت‌کنندگان به ارزیابی گام‌های عملی‌شده برای تعمیق همکاری‌ها تغییر یافته است.»
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «مثلث راهبردی» چارچوبی شناخته‌شده برای توصیف ماهیت نظام معاصر قدرت‌های بزرگ است که روابط میان مسکو، واشنگتن و پکن آن را شکل می‌دهد. تحولات سیاسی امروز بار دیگر مثلث قدرت‌های بزرگ را به صحنه اصلی بازمی‌گرداند.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «بیش از شش ماه از آغاز جنگ علیه ایران می‌گذرد و هیچ چشم‌اندازی برای پایان آن دیده نمی‌شود. موج نخست درگیری‌ها از ۲۸ فوریه تا آتش‌بس ۸ آوریل ادامه یافت و در ۸ ژوئیه، درگیری‌ها از سر گرفته شد. از ۱۴ ژوئیه، ارتش آمریکا محاصره بنادر ایران را دوباره برقرار و حملات تقریبا روزانه را آغاز کرد؛ با این وجود، کندی تردد کشتی‌ها همچنان ادامه دارد. امروز اهداف اولیه جنگ که شامل پایان دادن به برنامه هسته‌ای ایران، نابودی صنعت موشکی و نیروی دریایی و قطع حمایت ایران از نیروهای نیابتی در خاورمیانه بود، کنار گذاشته شده‌اند و عملیات نظامی آمریکا تقریبا به‌طور انحصاری بر بازگشایی تنگه هرمز متمرکز است.»
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: پس از ماه‌ها جنگ و فشار اقتصادی، وضعیت ایران و آمریکا میان دو منطق متعارض قرار گرفته است؛ واشنگتن بر تشدید فشار برای کسب امتیاز تأکید دارد و تهران مذاکره تحت‌فشار را نمی‌پذیرد.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «با وجود تلاش‌های ترکیه، علائم دریافتی از مسکو چشم‌انداز احیای دوباره «ابتکار غلات دریای سیاه» را تیره کرده است. حملات روسیه و اوکراین به بنادر، پایانه‌های بارگیری و کشتی‌های دریای سیاه، صادرات مواد غذایی و عرضه جهانی غلات را مختل کرده و کشتی‌های غیرنظامی کشورهای دیگر را نیز هدف قرار داده است. ترکیه بر اساس اختیارات اعطا‌شده به این کشور در کنوانسیون مونترو در سال ۱۹۳۶، کنترل تنگه‌های ترکیه، تنها مسیر دریایی میان دریای سیاه و مدیترانه، را در دست دارد. آنکارا در بخش بزرگی از جنگ روسیه و اوکراین خود را به‌عنوان میانجی معرفی کرده است. با تشدید حملات در دریای سیاه، آنکارا در پی ایفای نقش بزرگ‌تری در این میانجی‌گری است، اما موفقیت آن به آمادگی روسیه و اوکراین برای مذاکره بستگی دارد.»
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «نشست‌های اخیر بریکس و سازمان همکاری شانگهای نشان می‌دهد که در میان کشورهای «اکثریت جهانی»، همکاری‌ها به‌تدریج در حال شکل دادن به چارچوبی جدید برای نظم جهانی است؛ چارچوبی که در آن نمایندگان غرب حضور ندارند و تمرکز اصلی بر همکاری میان قدرت‌های نوظهور و کشورهای در حال توسعه است. اهمیت این روند صرفا در بیانیه‌های سیاسی نیست، بلکه در هم‌راستا شدن پروژه‌ها و سازوکارهای همکاری بریکس و سازمان همکاری شانگهای و شکل‌گیری ایده «اوراسیای بزرگ» آشکار می‌شود.»
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «هند و چین در کمتر از ۶۰ روز، چهار گفت‌وگوی مهم دوجانبه با هدف یافتن راه‌حلی برای مسئله مرزی و در عین حال حفظ صلح در امتداد مرزها برگزار کردند. دو کشور در ماه اوت، مذاکرات دیپلماتیک و پس از آن، گفت‌وگوهایی میان نمایندگان ویژه دو کشور ترتیب دادند که در نهایت به برگزاری نخستین نشست در سطح فرماندهان در اوایل سپتامبر انجامید. سرانجام، نوبت به دیدار دوجانبه نارندرا مودی، نخست‌وزیر هند، و شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهور چین رسید.»
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: مدیترانه شرقی، مسائل مرزی و نیز توافقنامه دریایی بین ترکیه و لیبی ازجمله محورهایی هستند که طی دو سال گذشته موجب تنش‌هایی میان یونان و ترکیه شده است. یکی از موضوعات مورد اختلاف دو همسایه، تحولات داخلی لیبی است. سفرهای رهبران هر دو بخش لیبی به ترکیه و یونان با حاشیه‌ها و جنجال‌هایی روبه‌رو بوده و بحران در لیبی عملاً به حوزه رقابت سنتی بین آتن و آنکارا اضافه شده است. لیبی به لحاظ ژئوپلیتیک در موقعیت حساس قرار دارد و تحولات آن مستقیماً امنیت افریقا، خاورمیانه و اروپا را تحت تأثیر قرار می‌دهد. در صورت حل بحران لیبی این کشور می‌تواند طی 3-2 سال تولید نفت خود را افزایش دهد و تجارت نفت را با کشورهای جنوب اروپا آغاز کند.
محمود فاضلی – تحلیلگر مسائل بین‌الملل
شورای راهبردی آنلاین – گفتگو: یک کارشناس مسائل بین‌الملل گفت: در شرایط فعلی در لیبی دو طرف درگیری‌ها را متوقف کرده‌اند و در بن‌بست ایجادشده خواستار مذاکراتی سیاسی هستند. اگر شرایط به همین شکل پیش رود آنها به سمت مذاکره خواهند رفت، اما این مذاکره قطعاً به طول خواهد انجامید.
شورای راهبردی آنلاین – رصد: فقط در لیبی ممکن است دو کمپین سیاسی رقیب، آتش‌بس و شروع روند سیاسی را اعلام کنند و این خبر تبدیل به اصلی‌ترین خبر هفته نشود. درحالی‌که شدت جنگ در لیبی کاهش پیداکرده و روند صلح جدید شروع شده است، مردم لیبی نیز در اعتراض به وضعیت کنونی این کشور به خیابان‌ها آمده‌اند. معترضان، مسئولان را به فساد محکوم کرده و خواستار تشکیل دولتی شده‌اند که بتواند این کشور ضعیف، ورشکسته و غارت شده را مدیریت کند.
شورای راهبردی آنلاین – رصد: راهبرد روسیه در لیبی از زمان انقلاب فوریه 2011 این کشور تا حدی متناقض بوده است. بااین‌حال، خودداری کرملین از حمایت از یکی از طرفین جنگ و تغییر رویکرد مداوم آن در میدان لیبی، درنهایت سود غیرمنتظره‌ای برای روسیه ایجاد کرده است به‌طوری‌که این راهبرد به روسیه امکان داده است تا به همراه ترکیه، فرایند صلح بحران لیبی را هدایت کنند.
شورای راهبردی آنلاین – رصد: روسیه به‌عنوان بخشی از رویکرد قدرت‌طلبانه خویش، به دنبال دسترسی و آزادی عمل بیشتر در منطقه مدیترانه است و برای دست‌یابی به آن، تقویت جای پای نظامی خود در این منطقه را پیگیری می‌کند. از نگاه اندیشکده رند، آمریکا و ناتو برای مقابله با این چالش نوظهور می‌توانند با تقویت حضور دریایی و هوایی خویش یک راهبرد مقتدرانه اتخاذ کنند.
شورای راهبردی آنلاین – گفتگو: یک استاد دانشگاه با اشاره به پیشروی‌های میدانی دولت وفاق ملی و شکست‌های خلیفه حفتر در لیبی، رسیدن به آرامش را در شرایط فعلی در لیبی محتمل ندانست و تأکید کرد: باید جز توافقنامه صلح «ضخیرات» موافقت‌نامه‌های دیگری هم با ملحوظ داشتن مطالبات گروه‌های سیاسی امضا شود؛ چراکه اگر دولت وحدت ملی نتواند مطالبات مردم را به سرانجامی برساند، ممکن است شاهد سر برآوردن گروه‌های افراطی در این کشور باشیم.
شورای راهبردی آنلاین – رصد: در میان قدرت‌های بزرگ و متوسط درگیر در لیبی، چین عموما نادیده گرفته می‌شود. چین (مانند امارات، ترکیه و روسیه) به حملات هوایی یا ارسال جنگجوی مزدور مبادرت نمی‌کند، اما این کشور به طریقی به سرمایه‌گذاری و پیشبرد نفوذ خود می‌پردازد که در نهایت لیبی را با آمال جهانی چین همسو سازد.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: موقعیت‌های خوب اقتصادی لیبی باعث شده است تا دولت‌های اروپایی نیز در رقابت‌های خود برای سیطره بر لیبی وارد مناقشه‌ای جدی با یکدیگر شوند و هر یک به‌صورت پنهان و آشکار از یکی از طرف‌های درگیر در لیبی حمایت کنند یا همانند دولت لندن از طریق دست‌نشاندگان خود در دنیای عرب و به‌کارگیری ارتجاع عربی به نیابت از خود، در درگیری‌های جاری لیبی نقشی پررنگ ایفا کنند.
جعفر قنادباشی – کارشناس مسائل خاورمیانه
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: دور جدید رقابت‌ها در لیبی زمانی آغاز شد که دولت ترکیه و روسیه درصدد آن برآمدند تا به بهانه آتش‌بس، زمینه‌های حضور انحصاری خود را در این کشور فراهم نمایند و با ایجاد توافق میان دولت سراج و حفتر و دور از چشم دولت‌های اروپایی، حضور خود را در معادلات مربوط به لیبی تثبیت کنند.
جعفر قنادباشی – کارشناس مسائل خاورمیانه
شورای راهبردی آنلاین: ارز دیجیتال چین جایگزین دلار، واکنش ترامپ به برگشتن اون، تیراندازی کره شمالی به پایگاه نظامی کره جنوبی در مرز دو کشور، تظاهرات هزاران نفری در تل‌آویو علیه سیاست‌های اقتصادی نتانیاهو، نشست فوق العاده اتحادیه عرب با محوریت الحاق کرانه باختری، ادامه اختلاف در اتحادیه عرب بر سر سوریه، ماجرای اصلاحات جدید در عربستان، حمایت شورای نظامی شهر مرزق از دولت لیبی، منشا ویروس کرونا به روایت سازمان بهداشت جهانی،آماده شدن پیش‌نویس توافق غنی و عبدالله در افغانستان و هشدار تهران به واشنگتن در مورد طرح جدید آمریکا از مهم‌ترین خبرهای روابط خارجي بود که در رسانه ها بازتاب يافت. در ادامه گزيده اي از آنها را مرور مي کنيم.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: خروج نیروهای آمریکایی از عراق، پایان حضور نظامی مستقیم واشنگتن در این کشور را رقم زده است؛ اما اهرم‌های مالی، سیاسی و امنیتی آمریکا همچنان می‌تواند بر آینده این کشور اثرگذار و مشکل‌آفرین باشد.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه در ماه ژوئیه و در آستانه سومین نشست روسیه و آفریقا که قرار است در پایان ماه اکتبر برگزار شود، به آفریقا سفر و از اتیوپی، نیجر، موزامبیک و بوروندی دیدار کرد. نخستین اجلاس روسیه و آفریقا در سال ۲۰۱۹ با حضور هر ۵۴ کشور آفریقایی برگزار شد و ۴۵ کشور در سطح سران دولت‌ها در اجلاس شرکت کردند؛ در حالی که در دومین نشست، ۴۷ کشور و ۲۷ رئیس دولت حضور داشتند. در ۲۰ ژوئیه سال جاری، حضور بیش از ۳۰ کشور آفریقایی در سومین نشست تایید شد. کارشناسان معتقدند که سومین نشست بیشتر جنبه‌ای تشریفاتی خواهد داشت، زیرا معیار سنجش موفقیت این اجلاس به‌تدریج از تعداد شرکت‌کنندگان به ارزیابی گام‌های عملی‌شده برای تعمیق همکاری‌ها تغییر یافته است.»
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «مثلث راهبردی» چارچوبی شناخته‌شده برای توصیف ماهیت نظام معاصر قدرت‌های بزرگ است که روابط میان مسکو، واشنگتن و پکن آن را شکل می‌دهد. تحولات سیاسی امروز بار دیگر مثلث قدرت‌های بزرگ را به صحنه اصلی بازمی‌گرداند.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «بیش از شش ماه از آغاز جنگ علیه ایران می‌گذرد و هیچ چشم‌اندازی برای پایان آن دیده نمی‌شود. موج نخست درگیری‌ها از ۲۸ فوریه تا آتش‌بس ۸ آوریل ادامه یافت و در ۸ ژوئیه، درگیری‌ها از سر گرفته شد. از ۱۴ ژوئیه، ارتش آمریکا محاصره بنادر ایران را دوباره برقرار و حملات تقریبا روزانه را آغاز کرد؛ با این وجود، کندی تردد کشتی‌ها همچنان ادامه دارد. امروز اهداف اولیه جنگ که شامل پایان دادن به برنامه هسته‌ای ایران، نابودی صنعت موشکی و نیروی دریایی و قطع حمایت ایران از نیروهای نیابتی در خاورمیانه بود، کنار گذاشته شده‌اند و عملیات نظامی آمریکا تقریبا به‌طور انحصاری بر بازگشایی تنگه هرمز متمرکز است.»
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: پس از ماه‌ها جنگ و فشار اقتصادی، وضعیت ایران و آمریکا میان دو منطق متعارض قرار گرفته است؛ واشنگتن بر تشدید فشار برای کسب امتیاز تأکید دارد و تهران مذاکره تحت‌فشار را نمی‌پذیرد.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «با وجود تلاش‌های ترکیه، علائم دریافتی از مسکو چشم‌انداز احیای دوباره «ابتکار غلات دریای سیاه» را تیره کرده است. حملات روسیه و اوکراین به بنادر، پایانه‌های بارگیری و کشتی‌های دریای سیاه، صادرات مواد غذایی و عرضه جهانی غلات را مختل کرده و کشتی‌های غیرنظامی کشورهای دیگر را نیز هدف قرار داده است. ترکیه بر اساس اختیارات اعطا‌شده به این کشور در کنوانسیون مونترو در سال ۱۹۳۶، کنترل تنگه‌های ترکیه، تنها مسیر دریایی میان دریای سیاه و مدیترانه، را در دست دارد. آنکارا در بخش بزرگی از جنگ روسیه و اوکراین خود را به‌عنوان میانجی معرفی کرده است. با تشدید حملات در دریای سیاه، آنکارا در پی ایفای نقش بزرگ‌تری در این میانجی‌گری است، اما موفقیت آن به آمادگی روسیه و اوکراین برای مذاکره بستگی دارد.»
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «نشست‌های اخیر بریکس و سازمان همکاری شانگهای نشان می‌دهد که در میان کشورهای «اکثریت جهانی»، همکاری‌ها به‌تدریج در حال شکل دادن به چارچوبی جدید برای نظم جهانی است؛ چارچوبی که در آن نمایندگان غرب حضور ندارند و تمرکز اصلی بر همکاری میان قدرت‌های نوظهور و کشورهای در حال توسعه است. اهمیت این روند صرفا در بیانیه‌های سیاسی نیست، بلکه در هم‌راستا شدن پروژه‌ها و سازوکارهای همکاری بریکس و سازمان همکاری شانگهای و شکل‌گیری ایده «اوراسیای بزرگ» آشکار می‌شود.»
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «هند و چین در کمتر از ۶۰ روز، چهار گفت‌وگوی مهم دوجانبه با هدف یافتن راه‌حلی برای مسئله مرزی و در عین حال حفظ صلح در امتداد مرزها برگزار کردند. دو کشور در ماه اوت، مذاکرات دیپلماتیک و پس از آن، گفت‌وگوهایی میان نمایندگان ویژه دو کشور ترتیب دادند که در نهایت به برگزاری نخستین نشست در سطح فرماندهان در اوایل سپتامبر انجامید. سرانجام، نوبت به دیدار دوجانبه نارندرا مودی، نخست‌وزیر هند، و شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهور چین رسید.»
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: مدیترانه شرقی، مسائل مرزی و نیز توافقنامه دریایی بین ترکیه و لیبی ازجمله محورهایی هستند که طی دو سال گذشته موجب تنش‌هایی میان یونان و ترکیه شده است. یکی از موضوعات مورد اختلاف دو همسایه، تحولات داخلی لیبی است. سفرهای رهبران هر دو بخش لیبی به ترکیه و یونان با حاشیه‌ها و جنجال‌هایی روبه‌رو بوده و بحران در لیبی عملاً به حوزه رقابت سنتی بین آتن و آنکارا اضافه شده است. لیبی به لحاظ ژئوپلیتیک در موقعیت حساس قرار دارد و تحولات آن مستقیماً امنیت افریقا، خاورمیانه و اروپا را تحت تأثیر قرار می‌دهد. در صورت حل بحران لیبی این کشور می‌تواند طی 3-2 سال تولید نفت خود را افزایش دهد و تجارت نفت را با کشورهای جنوب اروپا آغاز کند.
محمود فاضلی – تحلیلگر مسائل بین‌الملل
شورای راهبردی آنلاین – گفتگو: یک کارشناس مسائل بین‌الملل گفت: در شرایط فعلی در لیبی دو طرف درگیری‌ها را متوقف کرده‌اند و در بن‌بست ایجادشده خواستار مذاکراتی سیاسی هستند. اگر شرایط به همین شکل پیش رود آنها به سمت مذاکره خواهند رفت، اما این مذاکره قطعاً به طول خواهد انجامید.
شورای راهبردی آنلاین – رصد: فقط در لیبی ممکن است دو کمپین سیاسی رقیب، آتش‌بس و شروع روند سیاسی را اعلام کنند و این خبر تبدیل به اصلی‌ترین خبر هفته نشود. درحالی‌که شدت جنگ در لیبی کاهش پیداکرده و روند صلح جدید شروع شده است، مردم لیبی نیز در اعتراض به وضعیت کنونی این کشور به خیابان‌ها آمده‌اند. معترضان، مسئولان را به فساد محکوم کرده و خواستار تشکیل دولتی شده‌اند که بتواند این کشور ضعیف، ورشکسته و غارت شده را مدیریت کند.
شورای راهبردی آنلاین – رصد: راهبرد روسیه در لیبی از زمان انقلاب فوریه 2011 این کشور تا حدی متناقض بوده است. بااین‌حال، خودداری کرملین از حمایت از یکی از طرفین جنگ و تغییر رویکرد مداوم آن در میدان لیبی، درنهایت سود غیرمنتظره‌ای برای روسیه ایجاد کرده است به‌طوری‌که این راهبرد به روسیه امکان داده است تا به همراه ترکیه، فرایند صلح بحران لیبی را هدایت کنند.
شورای راهبردی آنلاین – رصد: روسیه به‌عنوان بخشی از رویکرد قدرت‌طلبانه خویش، به دنبال دسترسی و آزادی عمل بیشتر در منطقه مدیترانه است و برای دست‌یابی به آن، تقویت جای پای نظامی خود در این منطقه را پیگیری می‌کند. از نگاه اندیشکده رند، آمریکا و ناتو برای مقابله با این چالش نوظهور می‌توانند با تقویت حضور دریایی و هوایی خویش یک راهبرد مقتدرانه اتخاذ کنند.
شورای راهبردی آنلاین – گفتگو: یک استاد دانشگاه با اشاره به پیشروی‌های میدانی دولت وفاق ملی و شکست‌های خلیفه حفتر در لیبی، رسیدن به آرامش را در شرایط فعلی در لیبی محتمل ندانست و تأکید کرد: باید جز توافقنامه صلح «ضخیرات» موافقت‌نامه‌های دیگری هم با ملحوظ داشتن مطالبات گروه‌های سیاسی امضا شود؛ چراکه اگر دولت وحدت ملی نتواند مطالبات مردم را به سرانجامی برساند، ممکن است شاهد سر برآوردن گروه‌های افراطی در این کشور باشیم.
شورای راهبردی آنلاین – رصد: در میان قدرت‌های بزرگ و متوسط درگیر در لیبی، چین عموما نادیده گرفته می‌شود. چین (مانند امارات، ترکیه و روسیه) به حملات هوایی یا ارسال جنگجوی مزدور مبادرت نمی‌کند، اما این کشور به طریقی به سرمایه‌گذاری و پیشبرد نفوذ خود می‌پردازد که در نهایت لیبی را با آمال جهانی چین همسو سازد.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: موقعیت‌های خوب اقتصادی لیبی باعث شده است تا دولت‌های اروپایی نیز در رقابت‌های خود برای سیطره بر لیبی وارد مناقشه‌ای جدی با یکدیگر شوند و هر یک به‌صورت پنهان و آشکار از یکی از طرف‌های درگیر در لیبی حمایت کنند یا همانند دولت لندن از طریق دست‌نشاندگان خود در دنیای عرب و به‌کارگیری ارتجاع عربی به نیابت از خود، در درگیری‌های جاری لیبی نقشی پررنگ ایفا کنند.
جعفر قنادباشی – کارشناس مسائل خاورمیانه
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: دور جدید رقابت‌ها در لیبی زمانی آغاز شد که دولت ترکیه و روسیه درصدد آن برآمدند تا به بهانه آتش‌بس، زمینه‌های حضور انحصاری خود را در این کشور فراهم نمایند و با ایجاد توافق میان دولت سراج و حفتر و دور از چشم دولت‌های اروپایی، حضور خود را در معادلات مربوط به لیبی تثبیت کنند.
جعفر قنادباشی – کارشناس مسائل خاورمیانه
شورای راهبردی آنلاین: ارز دیجیتال چین جایگزین دلار، واکنش ترامپ به برگشتن اون، تیراندازی کره شمالی به پایگاه نظامی کره جنوبی در مرز دو کشور، تظاهرات هزاران نفری در تل‌آویو علیه سیاست‌های اقتصادی نتانیاهو، نشست فوق العاده اتحادیه عرب با محوریت الحاق کرانه باختری، ادامه اختلاف در اتحادیه عرب بر سر سوریه، ماجرای اصلاحات جدید در عربستان، حمایت شورای نظامی شهر مرزق از دولت لیبی، منشا ویروس کرونا به روایت سازمان بهداشت جهانی،آماده شدن پیش‌نویس توافق غنی و عبدالله در افغانستان و هشدار تهران به واشنگتن در مورد طرح جدید آمریکا از مهم‌ترین خبرهای روابط خارجي بود که در رسانه ها بازتاب يافت. در ادامه گزيده اي از آنها را مرور مي کنيم.
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: خروج نیروهای آمریکایی از عراق، پایان حضور نظامی مستقیم واشنگتن در این کشور را رقم زده است؛ اما اهرم‌های مالی، سیاسی و امنیتی آمریکا همچنان می‌تواند بر آینده این کشور اثرگذار و مشکل‌آفرین باشد.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه در ماه ژوئیه و در آستانه سومین نشست روسیه و آفریقا که قرار است در پایان ماه اکتبر برگزار شود، به آفریقا سفر و از اتیوپی، نیجر، موزامبیک و بوروندی دیدار کرد. نخستین اجلاس روسیه و آفریقا در سال ۲۰۱۹ با حضور هر ۵۴ کشور آفریقایی برگزار شد و ۴۵ کشور در سطح سران دولت‌ها در اجلاس شرکت کردند؛ در حالی که در دومین نشست، ۴۷ کشور و ۲۷ رئیس دولت حضور داشتند. در ۲۰ ژوئیه سال جاری، حضور بیش از ۳۰ کشور آفریقایی در سومین نشست تایید شد. کارشناسان معتقدند که سومین نشست بیشتر جنبه‌ای تشریفاتی خواهد داشت، زیرا معیار سنجش موفقیت این اجلاس به‌تدریج از تعداد شرکت‌کنندگان به ارزیابی گام‌های عملی‌شده برای تعمیق همکاری‌ها تغییر یافته است.»
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «مثلث راهبردی» چارچوبی شناخته‌شده برای توصیف ماهیت نظام معاصر قدرت‌های بزرگ است که روابط میان مسکو، واشنگتن و پکن آن را شکل می‌دهد. تحولات سیاسی امروز بار دیگر مثلث قدرت‌های بزرگ را به صحنه اصلی بازمی‌گرداند.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «بیش از شش ماه از آغاز جنگ علیه ایران می‌گذرد و هیچ چشم‌اندازی برای پایان آن دیده نمی‌شود. موج نخست درگیری‌ها از ۲۸ فوریه تا آتش‌بس ۸ آوریل ادامه یافت و در ۸ ژوئیه، درگیری‌ها از سر گرفته شد. از ۱۴ ژوئیه، ارتش آمریکا محاصره بنادر ایران را دوباره برقرار و حملات تقریبا روزانه را آغاز کرد؛ با این وجود، کندی تردد کشتی‌ها همچنان ادامه دارد. امروز اهداف اولیه جنگ که شامل پایان دادن به برنامه هسته‌ای ایران، نابودی صنعت موشکی و نیروی دریایی و قطع حمایت ایران از نیروهای نیابتی در خاورمیانه بود، کنار گذاشته شده‌اند و عملیات نظامی آمریکا تقریبا به‌طور انحصاری بر بازگشایی تنگه هرمز متمرکز است.»
شورای راهبردی آنلاین – یادداشت: پس از ماه‌ها جنگ و فشار اقتصادی، وضعیت ایران و آمریکا میان دو منطق متعارض قرار گرفته است؛ واشنگتن بر تشدید فشار برای کسب امتیاز تأکید دارد و تهران مذاکره تحت‌فشار را نمی‌پذیرد.
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «با وجود تلاش‌های ترکیه، علائم دریافتی از مسکو چشم‌انداز احیای دوباره «ابتکار غلات دریای سیاه» را تیره کرده است. حملات روسیه و اوکراین به بنادر، پایانه‌های بارگیری و کشتی‌های دریای سیاه، صادرات مواد غذایی و عرضه جهانی غلات را مختل کرده و کشتی‌های غیرنظامی کشورهای دیگر را نیز هدف قرار داده است. ترکیه بر اساس اختیارات اعطا‌شده به این کشور در کنوانسیون مونترو در سال ۱۹۳۶، کنترل تنگه‌های ترکیه، تنها مسیر دریایی میان دریای سیاه و مدیترانه، را در دست دارد. آنکارا در بخش بزرگی از جنگ روسیه و اوکراین خود را به‌عنوان میانجی معرفی کرده است. با تشدید حملات در دریای سیاه، آنکارا در پی ایفای نقش بزرگ‌تری در این میانجی‌گری است، اما موفقیت آن به آمادگی روسیه و اوکراین برای مذاکره بستگی دارد.»
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «نشست‌های اخیر بریکس و سازمان همکاری شانگهای نشان می‌دهد که در میان کشورهای «اکثریت جهانی»، همکاری‌ها به‌تدریج در حال شکل دادن به چارچوبی جدید برای نظم جهانی است؛ چارچوبی که در آن نمایندگان غرب حضور ندارند و تمرکز اصلی بر همکاری میان قدرت‌های نوظهور و کشورهای در حال توسعه است. اهمیت این روند صرفا در بیانیه‌های سیاسی نیست، بلکه در هم‌راستا شدن پروژه‌ها و سازوکارهای همکاری بریکس و سازمان همکاری شانگهای و شکل‌گیری ایده «اوراسیای بزرگ» آشکار می‌شود.»
شورای راهبردی آنلاین-رصد: «هند و چین در کمتر از ۶۰ روز، چهار گفت‌وگوی مهم دوجانبه با هدف یافتن راه‌حلی برای مسئله مرزی و در عین حال حفظ صلح در امتداد مرزها برگزار کردند. دو کشور در ماه اوت، مذاکرات دیپلماتیک و پس از آن، گفت‌وگوهایی میان نمایندگان ویژه دو کشور ترتیب دادند که در نهایت به برگزاری نخستین نشست در سطح فرماندهان در اوایل سپتامبر انجامید. سرانجام، نوبت به دیدار دوجانبه نارندرا مودی، نخست‌وزیر هند، و شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهور چین رسید.»