رسول علیپور در گفتگو با سایت شورای راهبردی روابط خارجی با اشاره به تنش‌های موجود در روابط ترکیه و آمریکا و سوابق آن‌ها، اظهار داشت: در دوره ترامپ، ترکیه در روابط خود با آمریکا چند چالش جدی را تجربه کرد؛ ازجمله خرید سامانه موشکی S400 از روسیه که در نهایت آمریکا با تحریمی نمادین ترکیه را تنبیه کرد، اگرچه ترامپ به‌نوعی با اردوغان کنار آمد و ضعیف‌ترین تحریم‌ها را در رابطه با ترکیه انتخاب کرد.

تنش‌های ترکیه با آمریکا در دوره ترامپ

وی در تشریح تنش‌های میان ترکیه و آمریکا در دوره ترامپ، افزود: بااینکه اعلام‌شده بود ترکیه از پروژه تولید جنگنده F35 کنار گذاشته می‌شود اما هیچ‌گاه به‌طور رسمی چنین چیزی انجام نشد. ترکیه متعهد شده بود صد فروند از این جنگنده‌ها را بخرد و در اواخر دوره ترامپ شش فروند از آن‌ها در خاک آمریکا در اختیار خلبانان ترکیه قرار گرفت و آموزشی هم دیدند؛ اما بااینکه ترکیه تولیدکننده قطعاتی از این جنگنده بود، درنهایت به دلیل خرید سامانه S400 آن‌ها را به ترکیه تحویل ندادند. البته آمریکا همچنان هم تأکید دارد که ترکیه باید خرید این سامانه از روسیه را متوقف کند.

این تحلیلگر مسائل ترکیه به اختلافات آمریکا و ترکیه در خصوص مسائل سوریه و حمایت از کردهای مسلح در شمال شرق این کشور اشاره کرد و افزود: گرچه در دوره ترامپ نیز حمایت‌هایی از این گروه و سایر گروه‌هایی که تهدید جدی علیه امنیت ملی ترکیه بود ادامه داشت، اما به نظر می‌رسد با روی کار آمدن بایدن این اقدام باقدرت بیشتری ادامه پیدا می‌کند و از نیروهای کرد مسلح در مرز ترکیه حمایت بیشتری می‌شود.

علیپور با اشاره به نقش عوامل سازمان سیا در کودتای نافرجام 2016 در ترکیه و حضور فتح‌الله گولن، رهبر این کودتا، در آمریکا ادامه داد: در دوره ترامپ شاهد ایجاد شکاف میان آمریکا و متحدان سنتی غربی بودیم که این موضوع در روابط ترکیه با آمریکا، درنهایت به نفع ترکیه تمام می‌شد، چراکه متحدان اروپایی آمریکا با سیاست‌ها و عملکرد ترامپ اختلافاتی داشتند، بنابراین در ارتباط با سیاست‌های خود در قبال ترکیه هم سیاست واحدی اتخاذ نمی‌کردند. عدم اتحاد آن‌ها درواقع دریچه‌ای برای ترکیه بود تا از فشارهای مضاعف در امان باشد.

احساس خطر ترکیه از احیای اتحاد سنتی آمریکا با متحدان غربی

این کارشناس مسائل ترکیه تأکید کرد: آنکارا دریافته است که احیای اتحاد سنتی آمریکا با متحدان غربی، فشارها را بر ترکیه در مقابله با حضور نظامی ترکیه در نقاط مختلف ازجمله لیبی و حضور در آب‌های مورد مناقشه در دریای مدیترانه افزایش خواهد داد، به همین دلیل باید به سمت همگرایی منطقه‌ای برای کاستن از فشارهای آتی دولت بایدن پیش روند. ترکیه در همین راستا تلاش کرده که بعد از هشت سال روابط دیپلماتیک خود را با مصر از سر بگیرد.

علیپور افزود: ازسرگیری روابط و بهبود آن می‌تواند به ترکیه در مناقشات آتی در دریای مدیترانه کمک کند؛ چراکه ترکیه این نگرانی جدی را دارد که بعد از روی کار آمدن بایدن مطمئناً در این منطقه آمریکا را در سمت مقابل خود خواهد دید. به همین دلیل تلاش می‌کند با افزایش دامنه ائتلاف‌ها، از حجم این فشارها بکاهد.

تلاش ترکیه برای بهبود رابطه با اسرائیل باهدف کاهش فشارهای آمریکا

وی بابیان اینکه گام دیگر ترکیه این است که برای بهبود روابطش با اسرائیل تلاش کند، توضیح داد: اردوغان چندی پیش با اعلام آمادگی برای بهبود روابط سیاسی با این رژیم، ابراز امیدواری کرده بود که این آمادگی در طرف اسرائیلی هم ایجاد شود؛ هرچند که این روابط در سطح تجاری و اقتصادی هیچ‌گاه قطع نشده بود.

علیپور با تأکید بر اینکه این اظهارات پیامی بود که اردوغان می‌خواست برای تمامی طرف‌ها ارسال کند، ادامه داد: ترکیه احساس نیاز کرد که در شرایط فعلی این درخواست را علنی کند، درحالی‌که افکار عمومی ترکیه می‌دانند که اسرائیل در رابطه با فلسطین جنایات خود را بیشتر کرده و آمارها حاکی از این است که مردم ترکیه اسرائیل را به‌عنوان دشمن اصلی کشورشان می‌دانند. در چنین شرایطی، هیچ رهبری این ریسک را نمی‌کند که چنین سخنی به زبان بیاورد مگر اینکه سیاستی در پس این رویکرد نهفته باشد.

این کارشناس مسائل ترکیه افزود: اردوغان درنهایت سعی کرد در داخل کشورش فضا را نسبت به این اظهاراتش تلطیف کند و عنوان کرد که چند شرط برای اسرائیل گذاشته‌اند و باید جنایاتش را کنار بگذارد. اردوغان تلاش کرد تا مانع اعتراضات احتمالی داخلی شود اما در اساس این پیامی به اسرائیل و غرب بود که ترکیه هم می‌تواند روند بازی را تغییر دهد و سیاست‌هایی که مقتضیات زمانی خود را دارد سریعاً اعمال کند.

به اعتقاد علیپور؛ ترکیه می‌خواهد از لابی صهیونیسم در آمریکا استفاده کند تا از بار تحریم‌ها و فشارهای احتمالی که از جانب دولت بایدن متوجه خود می‌داند بکاهد و به‌عنوان یک ابزار برای کنترل و حفظ روابط با آمریکا از آن استفاده کند.

وی با اشاره به اعلامیه بایدن در به رسمیت شناختن نسل کشی ارامنه، تأکید کرد: بعد از سالیان سال، رئیس‌جمهوری در آمریکا روی کار آمد که در رابطه با وقایع 1915 که مربوط به جنگ جهانی اول بود، لفظ نسل‌کشی را به کاربرد. هرچند این لفظ درواقع هیچ مجازات بین‌المللی را متوجه ترکیه نخواهد کرد اما در عمل این اقدام هم در راستای فشار بر ترکیه انجام می‌شود تا به‌نوعی ترکیه را در رابطه با اقداماتی که می‌خواهد بااراده مستقل خود و خارج از مدار غرب انجام دهد مهار کند و اجازه ندهند از خطوطی که برایش ترسیم کرده‌اند خارج شود.

دوره بایدن و افزایش فشارها بر ترکیه

علیپور ضمن اشاره به تهدید ترکیه مبنی بر اینکه در ماه‌های آتی به این اقدام آمریکا پاسخ خواهد داد، تأکید کرد: به نظر می‌رسد همین اقدامات نشان می‌دهد در دوره چهارساله بایدن شاهد فشارهای زیاد دولت بایدن به ترکیه خواهیم بود تا این کشور به‌عنوان عضو ناتو نتواند اراده مستقلی خارج از ناتو و سیاست‌های آمریکا، به‌عنوان کشوری که به‌نوعی راهبری ناتو را در اختیار دارد، داشته باشد.

وی همچنین با اشاره به کاهش قابل توجه ارزش لیر به کمترین میزان خود هم‌زمان با تنش در روابط ترکیه و آمریکا، گفت: ترکیه به‌عنوان کشوری که دارای اقتصاد باز و متکی به سرمایه‌گذاری خارجی است از این مسائل بسیار متأثر می‌شود و در این حوزه نیز تحت‌فشار قرار می‌گیرد.