هر سال سران هفت کشور صنعتی جهان گرد هم می‌آیند تا راهکارهایی برای مهمترین مسائل روز دنیا ارائه دهند. در بیانیه‌های این گروه تاکید می‌شود که کشورهای عضو تلاش دارند تا براساس ارزش‌هایی همچون آزادی، دموکراسی، صلح، امنیت، قانون و حقوق بشر به توسعه پایدار جهان کمک کنند.

امسال این اجلاس به میزبانی ایتالیا در شهر تائورمینا برگزار شد. دلیل اهمیت این دوره آن بود که ٤ رهبر برای اولین بار در این اجلاس شرکت‌ می‌کردند که دونالد ترامپ رئیس جمهور ایالات متحده مهمترین تازه ‌وارد اجلاس ٢٠١٧ به شمار می‌آمد. علاوه بر ترامپ، امانوئل مکرون رئیس جمهور فرانسه و نخست وزیران ایتالیا و انگلستان نیز برای اولین بار در این اجلاس شرکت کردند.

هر سال در پایان اجلاس یک بیانیه مشترک و چندین بیانیه در مورد موضوعات خاص از سوی سران کشورهای شرکت کننده صادر می شود که تا حدود زیادی سیاست های آنها در زمینه اقتصادی، روابط بین الملل، امنیت جهانی و محیط زیست را مشخص می کند. اما آنچه اجلاس سال 2017 را متفاوت کرد عدم امضای بیانیه مربوط به محیط زیست توسط آمریکا بود.

بیانیه اصلی اجلاس سال 2017 شامل بخش های سیاست خارجی، اقتصاد، برابری جنسیت، تجارت، حرکت جمعیت، آفریقا، امنیت غذایی و تغذیه، محیط زیست و انرژی، نوآوری، توانایی و نیروی کار و سلامت بود. همچنین بیانیه های جداگانه ای در مورد نقشه راه در مورد نواآوری در بخش استعداد و نیروی کار، محیط اقتصادی متناسب با جنسیت و مبارزه با تروریسم و افراط گرایی ارائه شد. بیانیه مربوط به محیط زیست و پیمان اقلیمی پاریس به دلیل عدم امضا آمریکا صادر نشد.

در بیانیه اصلی مهم ترین بخش، مربوط به مسائل سیاست خارجی است که موضوع لیبی، سوریه، مبارزه با داعش، کره شمالی، اوکراین، فعالیت های چین در دریای چین و حملات سایبری را در بر می گیرد. این بخش با تأکید بر نظم بین المللی، حفظ حاکمیت ارضی، استقلال سیاسی و اطمینان از حمایت حقوق بشر موضوعات مورد اشاره را مطرح کرده است.

در مورد سوریه هفت اقتصاد بزرگ جهان بر این باورند که با گذشت 6 سال از جنگ سوریه، فرصت مناسب برای خاتمه به این بحران به وجود آمده است. دستیابی به این صلح با استفاده از راه حل سیاسی یکپارچه به رهبری مردم سوریه و با نظارت سازمان ملل متحد و قطعنامه 2254 شورای امنیت سازمان ملل و توافق ژنو امکان پذیر نخواهد بود. مقابله با داعش و القاعده در سوریه و شکست آنها بدون یک راه حل سیاسی امکان پذیر نخواهد بود. کشورهایی که دارای نفوذ بر حکومت سوریه هستند به ویژه ایران و روسیه باید تمام تلاش خود را برای جلوگیری از ادامه این تراژدی و اجرای یک آتش بس واقعی، پایان دادن به استفاده از سلاح های شیمیایی، تضمین دسترسی امن، سریع و بدون شرط به کمک های بشردوستانه برای تمامی افراد نیازمند، آزادی افرادی که به صورت غیرعادلانه بازداشت شده اند و اجازه دسترسی آزاد به زندان های سوریه بکار برند. کشورهای عضو گروه هفت امیدوارند توافق آستانه به کاهش خشونت ها در سوریه کمک کند و همچنین آماده اند با روسیه در جهت بکارگیری نفوذ این کشور به صورت مثبت برای حل بحران سوریه وارد گفتگو شوند این کشورها برای ارائه کمک های مالی برای بازسازی سوریه بعد از دسترسی به ثبات برای انتقال سیاسی قدرت اعلام آمادگی کردند و تأکید کردند که از تلاش هایی که در جهت منهدسی جمعیت و جامعه سوریه باشد حمایت نخواهند کرد. در این بیانیه بر نگرانی این کشورها در مورد استفاده از سلاحهای شیمیایی از سوی دو طرف درگیری تأکید شده است.

در مورد لیبی نیاز به شکل گیری یک گفتگو همگانی بیش از پیش احساس می شود. کشورهای گروه هفت با استقبال از مذاکرات اخیر بین بازیگران اصلی به حل اختلافات امیدوارند. با وجود امکان استفاده از گزینه نظامی این کشورها بر دستیابی به راهکار سیاسی تأکید دارند.

در بخش دیگری از بیانیه ضمن استقبال از پیشرفت های حاصل شه در مبارزه با داعش در سوریه و عراق و کاهش جذابیت های آن برای مسلمانان، کشورهای عضو بر جدیت خود برای ادامه آزادسازی مناطق تحت کنترل این گروه به ویژه موصل و رقه تأکید دارند. هفت کشور صنعتی جهان از تمامی کشورهای منطقه برای ایفای نقش سازنده در مبارزه با داعش دعوت به عمل آوردند.

در بخش مبارزه با تسلیحات کشتار جمعی، بیانیه پایانی گروه هفت از کره شمالی به عنوان اولویت اول جامعه جهانی نام می برد و این کشور را تهدید کننده صلح جهانی و ثبات منطقه ای می داند. این بیانیه از کره شمالی می خواهد فوراً و به صورت کامل به تمامی قطعنامه های شورای امنیت سازمان ملل عمل کرده و تمامی برنامه های اتمی و موشکی خود را به صورت غیر قابل بازگشت و تأیید شده رها کند. این کشورها آمادگی خود را برای دستیابی به این اهداف با استفاده از نیروی نظامی اعلام کردند.

موضوع بعدی در بخش سیاست خارجی این بیانیه، مسئله اوکراین است. این کشورها با محکوم کردن الحاق کریمه به روسیه بر سیاست خود مبنی بر عدم به رسمیت شناختن این جدایی تاکید کرده و از استقلال اوکراین اعلام حمایت کردند. آنها تعلیق تحریم های روسیه را به تغییر رفتار سیاسی این کشور در اوکراین معطوف کردند. اما در عین حال با تأکید بر اختلافات با روسیه بر لزوم گفتگو با این کشور در مورد بحران های منطقه ای و چالش های مشترک در صورت نیاز اشاره کردند.

در مورد چین ضمن ابراز نگرانی درباره سیاست های این کشور در دریای چین جنوبی و شرقی با هرگونه حرکت یکجانبه از سوی طرف های درگیر به شدت مخالفت کرده و آنها را به نظامی زدایی منطقه مورد مناقشه دعوت کردند.

آخرین بخش مربوط به سیاست خارجی موضوع حملات سایبری بر زیرساخت های جهانی است. این کشورها به همکاری بیشتر بین المللی برای محافظت از دسترسی آزاد و امن به فضای سایبری تأکید دارند.

تفاوت ها و تشابهات بیانیه های پایانی سال 2017 و 2016:

بیانیه پایانی سال 2016 (32 صفحه) بسیار مفصل تر از بیانیه سال 2017 (6 صفحه) است. تمرکز اصلی اجلاس سران در سال 2016 وضعیت اقتصاد جهانی است که در بیانیه پایانی این سال نیز بخش بزرگی را به خود اختصاص داده است. به قوانین مالی، مالیات، شفاف سازی، تجارت و زیرساخت ها به صورت مفصل در بیانیه پایانی سال 2016 در بخش اقتصاد پرداخته شده است. در بخش سیاست خارجی مبارزه با تروریسم و افراط گرایی اولویت اصلی هر دو بیانیه است. در بیانیه سال 2016 مبارزه با حرکت جنگجویان بین المللی و انتقال سلاح و مهمات به گروه های تروریستی و حمایت های مالی از تروریست ها اشاره شده است. همچنین سران کشورهای گروه هفت اعلام کردند از پرداخت پول در قبال آزادسازی گروگان ها به گروه های تروریستی خودداری خواهند کرد.

در بیانیه سال 2017، امید بیشتری برای حل بحران سوریه احساس می شود و هفت کشور صنعتی نقش ایران و روسیه را پررنگ تر از گذشته دانسته و حکومت سوریه را نه به عنوان مشکل بلکه به عنوان یکی از طرف های حل مشکل می دانند، درحالیکه در سال 2016 تلاش برای محدود کردن فعالیت های نظامی دولت سوریه در بیانیه کاملا واضح است. همچنین در سال 2016 به مسئله عراق و موصل به صورت جداگانه پرداخته شده است و از دولت های جهانی خواسته شده تا به حمایت خود از دولت مرکزی عراق ادامه دهند تا این شور در مقابل داعش و چالش های مالی و اقتصادی خود ایستادگی کند. گروه هفت به تعهد خود برای کمک 6/3 میلیارد دلاری به عراق اشاره می کند.

در سال 2016 ایران نیز یکی از بخش های بیانیه را به خود اختصاص داده بود. این کشورها بر حمایت و پایبندی خود بر برجام تأکید داشته و تعلیق تحریم های اقتصادی و مالی را فرصتی برای ایران برای ورود مجدد به جامعه جهانی دانسته اند. در ادامه از ایران خواسته شده تا نقش سازنده ای در منطقه ایفا کرده و در راستای دستیابی به راه حل های سیاسی، صلح، همکاری در جهت مقابله و جلوگیری از گسترش تروریسم و افراط گرایی گام بردارد. سران این کشورها همچنین نگرانی جدی خود از آزمایشات موشکی مغایر با قطعنامه 2231 شورای امنیت سازمان ملل را ابراز کردند و از ایران خواستند تا به تعهدات حقوق بشری خود پایبند باشد.

بیانیه های سال 2016 و 2017 در مورد بحران اوکراین، لیبی، کره شمالی و دریای چین تفاوت چندانی ندارند و گروه هفت همچنان سیاست های گذشته خود را دنبال می کند.گدر بیانیه سال 2016 به صلح خاورمیانه، یمن، افغانستان، آفریقا و ونزوئلا به صورت جداگانه پرداخته شده است در حالیکه در سال 2017 به هیچ یک از این موارد توجه نشده است. حمایت از دولت افغانستان و تأکید بر پیمان ناتو در ورشو، بر حذر داشتن طرف های فلسطینی و اسرائیلی از اقداماتی که راه حل دو کشور را به خطر بیاندازد، تشویق طرفین درگیری در یمن به گفتگوهای صلح با نظارت سازمان ملل، حمایت از کشورهای آفریقایی در برگزاری انتخابات و انتقال قدرت بدون درگیری و همکاری این کشورها در مبارزه با تروریسم، درخواست از دولت ونزوئلا برای برگزاری گفتگو با مخالفان و حل بحران اقتصادی و اجتماعی در بیانیه پایانی سال 2016 مطرح شده است.

فرصت های ایران

اگر چه سیاست های ایالات متحده و سفر احیر دونالد ترامپ به منطقه حاکی از رودررویی ایران و امریکا حداقل به شکل غیر مستقیم است اما نباید اختلافات موجود میان گروه هفت را از یاد برد. واکنش های نخست وزیر آلمان به سیاست های دولت ترامپ در منطقه خود نشان دهنده بروز اختلافات عمیق میان آمریکا و کشورهای اروپایی است. با توجه به بیانیه های دو اجلاس اخیر می توان دریافت که تروریسم و مقابله با افراط گرایی مهم ترین مسئله سران گروه هفت است. با این حال عدم توجه به بحث یمن و افغانستان در بیانیه پایانی نشان از عدم یکپارچگی در مواضع کشورهای عضو به ویژه آمریکا می باشد.

با توجه به اتفاقات اخیر در تهران، ایران به عنوان جدیدترین قربانی داعش، بسترهای مناسبی برای همکاری های امنیتی با این کشورها در برابر خود خواهد داشت. به ویژه آنکه در بیانیه اجلاس 2017 در مورد سوریه، نقش ایران و روسیه به عنوان بازیگرانی تأثیرگذار در روند صلح مورد پذیرش قرار گفته است. با این حال نباید جنبه احتیاط را نیز در چنین همکاری هایی نادیده گرفت زیرا در بسیاری از میدان های منطقه ایران در مقابل ائتلاف جهانی قرار دارد.

در بیانیه سال 2017 و 2016 یکی از مهمترین ابزارهای مقابله با تروریسم همکاری با کشورهای سوم در زمینه امنیت پرواز و کنترل مرزها عنوان شده است که می تواند بستر مناسبی برای همکاری های آینده با کشورهای اروپایی عضو گروه هفت باشد.

در بخش اقتصادی تأکید بیانیه پایانی بر تلاش بیشتر در جهت افزایش رشد اقتصادی با استفاده از ابزار سیاست گذاری در بخش پولی، مالی و ساختاری است. با توجه به خارج شدن ایران از تحریم ها و وضعیت بحرانی بانکی کشور، استفاده از تجربیات نظام های بزرگ مالی جهان می تواند به بازسازی سیستم بانکی کمک بزرگی باشد.

در بخش تجارت کشورهای گروه هفت با تأکید بر بازارهای آزاد، به دلیل عدم امکان بهره وری همه کشورها از تجارت بین الملل آمادگی خود را برای سرمایه گذاری در این کشورها اعلام می کنند. با وجود حضور هیأت های بزرگ تجاری تعدادی از کشورهای گروه هفت در ایران بعد از توافق هسته ای و بسته شدن قراردادهای تجاری میان این هیأت ها و ایران، سرمایه گذاری خارجی همچنان در ایران بسیار محدود بوده و این قراردادها بیشتر جنبه تجاری داشته اند. شاید بتوان از تعهدات این کشورها در بیانیه پایانی اجلاس سال 2017 برای سرمایه گذاری، آنها را به سرمایه گذاری در ایران به ویژه در بخش نفت و زیرساخت ها ترغیب کرد.

بخش دیگری که می تواند زمینه همکاری های بیشتر با کشورهای گروه هفت را ایجادکند بحث مهاجران است. سران کشورهای گروه هفت در بیانیه پایانی اجلاس 2017 بر حمایت از کشورهای در معرض سیل مهاجرت تأکید دارند. با توجه به اینکه ایران از دیرباز میزبان میلیون ها مهاجر بوده است، می تواند به همکاری در بخش ایجاد زیرساختا های مناسب برای پذیرش و یا اسکان موقت این افراد از کمک کشورهای عضو گروه هفت بهره مند گردد.

در بخش محیط زیست و انرژی کشورهای عضو گروه هفت به جز آمریکا بر پایبندی خود به پیمان پاریس تعهد کرده و حمایت خود را از کشورهای در حال توسعه برای عمل به این توافق اعلام کرده اند. امکان همکاریدر موضوعات زیست محیطی و تشویق به سرمایه گذاری برای استفاده از انرژی های جایگزین می تواند فرصت مناسبی برای همکاری با کشورهای عضور گروه 7 ایجاد کند. به ویژه کشورهایی نظیر ژاپن و آلمان که دارای صنایع پیشرفته ای در تولید انرژی های جایگزین می باشند.

آخرین بخشی که می تواند زمینه مناسبی برای همکاری با این کشورها باشد بخش نوآوری، خلاقیت و بهبود نیروی کار است. امروزه با توجه به ماشینی شدن صنایع و جایگزین شدن نیروی انسانی با ماشین ها، ایجاد شغل به یکی از دغدغه های اصلی کشورها تبدیل شده است. با توجه به میزان بالای بیکاری جمعیت جوان کشور و پیشرفته شدن صنایع کشور ایجاد شغل یکی از چالش های اصلی دولت خواهد بود. همکاری در زمینه های مطالعاتی و استفاده از تجربیات کشورهای صنعتی می تواند کمک شایانی به بهبود وضعیت شغل در کشور کند.

اگرچه همکاری در بخش هایی که گفته شد به دلیل عدم اعلیق تمامی تحریم ها و اعمال نفوذ ایالات متحده آمریکا دشوار خواهد بود و نیازمند صر زمان و گفتگوهای طولانی است اما در وضعیت کنونی منطقه قدم برداشتن در چنین مسیری می تواند نشان دهنده عزم ایران برای ایفای نقش مثبت در جامعه جهانی و منطقه باشد و باعث کاهش بدبینی ها نسبت به جمهوری اسلامی گردد.